AP TS Inter 1st Year Model Papers 2023-2024 – TS AP Inter 1st Year Previous Question Papers Pdf Download

Inter 1st Year Model Papers 2023 Telangana Pdf, AP TS Inter 1st Year Previous Question Papers With Answers, AP TS Intermediate 1st Year Previous Question Papers 2023-24, AP TS Inter 1st Year Question Papers 2023 AP With Answers, Intermediate 1st Year Previous Question Papers for Mpc.

AP TS Intermediate 1st Year Model Papers Previous Question Papers Telangana

  • AP Inter 1st Year Maths 1A Model Papers
  • AP Inter 1st Year Maths 1B Model Papers
  • AP Inter 1st Year Physics Model Papers
  • AP Inter 1st Year Chemistry Model Papers
  • AP Inter 1st Year Botany Model Papers
  • AP Inter 1st Year Zoology Model Papers
  • AP Inter 1st Year Telugu Model Papers
  • AP Inter 1st Year English Model Papers
  • AP Inter 1st Year Sanskrit Model Papers
  • AP Inter 1st Year Hindi Model Papers
  • AP Inter 1st Year Civics Model Papers
  • AP Inter 1st Year Commerce Model Papers
  • AP Inter 1st Year Accountancy Model Papers
  • AP Inter 1st Year Economics Model Papers
  • AP Inter 1st Year History Model Papers

Inter 1st Year Question Papers 2023, Telangana Pdf, TS AP Intermediate 1st Year Previous Question Papers Free Download, TS AP Intermediate First Year Previous Question Papers With Answers, Inter 1st Year Question Papers 2023 AP MPC BiPC, TS AP Inter 1st Year Model Papers with Answers, Intermediate Vocational 1st Year Model Papers for MPC.

AP TS Inter 2nd Year Model Papers 2023-2024 – TS AP Inter 2nd Year Previous Question Papers Pdf Download

Inter 2nd Year Model Papers 2023 Telangana, AP TS Inter 2nd Year Previous Question Papers Pdf Download, AP TS Intermediate 2nd Year Previous Question Papers 2023-24, AP TS Inter 2nd Year Question Papers 2023 Pdf, AP TS Inter 2nd Year Model Papers with Answers, Intermediate 2nd Year Model Papers Telangana.

AP TS Intermediate 2nd Year Model Papers Previous Question Papers Telangana

Inter 2nd Year Model Papers 2023, Telangana, TS AP Inter 2nd Year Previous Question Papers Pdf Free Download, TS AP Intermediate 2nd Year Previous Question Papers 2023-24, Inter 2nd Year Question Papers 2023 AP MPC BiPC, TS AP Inter 2nd Year Model Papers with Answers, Intermediate Vocational 2nd Year Model Papers for MPC.

AP TS Inter 2nd Year Maths 2B Model Papers 2023-2024 – TS AP Inter 2nd Year Maths 2B Previous Question Papers

Maths 2B Inter 2nd Year Previous Question Papers, AP TS Inter 2nd Year Maths 2B Model Papers 2023-24, Intermediate 2nd Year Maths 2B Previous Question Papers, AP TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Papers 2023, AP TS Inter 2nd Year Maths 2B Previous Question Papers, Maths 2B Model Papers Inter 2nd Year 2023, Maths 2B Inter Second Year Previous Question Papers.

AP TS Intermediate 2nd Year Maths 2B Model Papers Previous Question Papers Telangana

AP TS Inter 2nd Year Maths 2B Model Papers 2023-2024 with Answers

  • AP Inter 2nd Year Maths 2B Model Paper Set 1
  • AP Inter 2nd Year Maths 2B Model Paper Set 2
  • AP Inter 2nd Year Maths 2B Model Paper Set 3

AP Inter 2nd Year Maths 2B Previous Question Papers

TS Inter 2nd Year Maths 2B Previous Question Papers Telangana

  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper March 2017
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper May 2017
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper March 2018
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper May 2018
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper March 2019
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper May 2019
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper March 2020
  • TS Inter 2nd Year Maths 2B Question Paper March 2023

Maths 2B Inter 2nd Year Previous Question Papers, TS AP Inter 2nd Year Maths 2B Model Papers 2023-24, Intermediate 2nd Year Maths 2B Model Papers, TS AP Inter 2nd Year Maths 2B Question Papers 2023, TS AP Inter 2nd Year Maths 2B Previous Question Papers, Maths 2B Model Papers Inter 2nd Year 2023, Inter Second Year Maths 2B Previous Question Papers.

AP Inter 2nd Year Model Papers

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Thoroughly analyzing AP Inter 2nd Year Zoology Model Papers and AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 helps students identify their strengths and weaknesses.

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Time: 3 Hours
Maximum Marks: 60

Instructions:

Note : Read the following instructions carefully.

  1. Answer all the questions of Section – A. Answer any six questions in Section – B and answer any two questions in Section – C.
  2. In Section – A, questions from Sr. Nos. 1 to 10 are of “Very Short Answer Type”. Each question carries two marks. Every answer may be limited to 5 lines. Answer all these questions at one place to the same order.
  3. In Section – B, questions from Sr. Nos. 11 to 1.8 are of “Short Answer Type”. Each question carries four marks. Every answer may be limited to 20 lines.
  4. In Section – C, questions from Sr. Nos. 19 to 21 are of “Long Answer Type”. Each question carries eight marks. Every answer may be limited to 60 lines.
  5. Draw labelled diagrams, wherever necessary in Sections – B and C.

Section – A (10 × 2 = 20)

Note : Answer all the questions in 5 lines each:

Question 1.
What is Chyme ?
Answer:
Semi fluid mass of partly digested acidic food formed in the stomach is called chyme.

Question 2.
Define Glomerular Filtration.
Answer:
The process of filteration of blood, which occur between glomerulus and lumen of the Bowman’s capsule due to difference in net pressure is called glomerular filteration. The filtered fluid which entered the Bowman’s capsule is primary urine or glomerular filtrate which is hypotonic.

Question 3.
What is Carpus Callosum ?
Answer:
Two cerebral hemispheres are internally connected by a transverse, wide and flat bundle of myelinated fibres beneath the cortex is called corpus callosum.

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Question 4.
What is organ of Corti ?
Answer:
The hearing apparatus that is present in the middle canal of the cochlea Is called organ of corti. The organ of corti contains hair cells that act as auditory receptors.

Question 5.
What are Complement Proteins ?
Answer:
Complement proteins are a group of inactive plasma proteins and cell surface proteins. They are activated in cascade fashion. When activated, they form a membrane attack complex (MAC) that forms a pore in the plasma membrane, allowing ECF to enter the cell and make it swell and burst.

Question 6.
Differentiate between Perforins and Granzymes.
Answer:
Perforins : Perforins are the enzymes produced during the process of cell mediated immunity from cytotoxic T-lymphocytes. Perforins form pores in the cell membrane of the infected cells.

Granzymes : Granzymes are the enzymes produced during the process of cell mediated immunity from cytotoxic T-lymphocytes. Granzymes enter the infected Cells through the perfororations and activate certain proteins which help in distinction of the infected cell i.e., called apoptosis.

Question 7.
What is ‘Amniocentesis’ ? Name any two disorders that can be detected by Amniocentesis.
Answer:
Amniocentesis is a diagnostic procedure-to detect genetic defects in the unborn baby, in which amniotic fluid is collected from foetus and diagnosed for abnormalities. Down’s syndrome, Turner’s syndrome and Edward’s syndrome can be detected by amniocentesis.

Question 8.
What are the measures one has to take to prevent the contacting STDs ?
Answer:
The measures one has to be taken to prevent STDs are
a) Avoiding sex with unknown partners / multiple partners.
b) Using condoms compulsorily during coitus.
c) Consulting qualified doctor for early detection of STDs and getting complete treatment in case of infections.

Question 9.
Define the terms Layer and Broiler.
Answer:
Layer : The birds which are raised exclusively for the production of eggs are called layers.
Broiler : The birds which are raised only for their meat are called broilers.

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Question 10.
What is apiculture ?
Answer:
Apiculture is the maintenance of hives of honeybees for the production of honey and wax.
Apiculture is an age-old cottage industry.

Section – B (6 × 4 = 24)

Note : Answer any six questions in 20 lines each:

Question 11.
Draw a neat labelled diagram of L.S. of a tooth.
Answer:
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 1

Question 12.
Describe disorders of Respiratory System.
Answer:
Disorders of respiratory system.
1) Asthma : Asthma is a difficulty” in breathing caused due to inflammation of bronchi and bronchioles. Symptoms include coughing, difficulty in breathing and wheezing.

2) Emphysema : It is a chronic disorder in which alveolar walls are damaged and their walls coalesce due to which respiratory surface area of exchange of gases is decreased. One of the major causes of this is smoking of tobacco.

3) Bronchitis: Bronchitis is the inflammation of the bronchi, resulting in the swelling of mucus lining of bronchi, increased mucus production and decrease in the, diameter of bronchi. Symptoms include chronic cough with thick sputum.

4) Pneumonia : The infection of lungs caused by Strep-tococcus pneumoniae and also by certain Virus, Fungi, Protozoans and Mycoplasmas. Symptoms include inflammation of lungs, accumulation of mucus in alveoli and impaired exchange of gases, leading tq death if untreated.

Occupational dissorders : These are caused by exposure of the body to the harmful substances.
E.g. : i) Asbestosis : It occurs due to chronic exposure to asbestos dust in the people working in asbestos industiy.
ii) Silicosis : It occurs because of long term exposure to silica dust.
iii) Siderosis : It occurs due to deposition of iron particles in tissues.
iv) Black lung disease : It develops from inhalation of coal dust.

Question 13.
Describe the structure of a Synovial Joint with the help of neat labelled.
Answer:
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 2
Synovial joints are characterised by the presence of a fluid filled synovial cavity between the articulating surfaces of the two bones.

Structure of synovial joint : Synovial joint is covered by a double layered synovial capsule. The outer layer consist of dense fibrous irregular connective tissue with more collagen fibers. This layer is continuous with the periosteum and resists stretching and prevents the dislocation of joints. Some fibres of these membranes are arranged in bundles called ligaments.

The inner layer of synovial capsule is formed of areolar tissue and elastic fibers. It secretes a viscous synovial fluid which contains hyaluronic acid, phagocytes etc., and acts as a lubricant for the free movement of the joints.

Question 14.
Explain how Hypothyroidism and Hyperthyroidism can effect the body.
Answer:
Hypothyroidism: Inadequate supply of iodine or impairment in the function of thyroid glands leads to decrease in production of thyroid hormones (T3 & TJ results in hypothyroidism and enlargement of the thyroid gland called Simple goiter.

During pregnancy due to hypothyroidism, defective development of the growing body leads to a disorder called Cretinism. Physical and mental growth gets severely stunted due to untreated congenital hypothyroidism, stunted growth, mental retardation, low IQ, deafness, and mutism are some characteristics features of this disease.

In adult women it may cause irregular menstrual cycles. Hypothyroidism in adult causes Myxoedema characterized by bagginess under the eyes, puffiness of face, dry skin, slowness in physical and mental activities.

Hyperthyroidism : Over activity of thyroid, cancer of the gland or development of nodule of thyroid lead to hyper thyroidism. In adults it causes an abnormal growth leads to a disease called Exophthalmic goiter with characteristically protruded eyeballs. Hyperthyroidism also affects the physiology of the body i.e., increased metabolic rate, nervousness, rapid heartbeat, sweating, increased appetite etc.

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Question 15.
Describe Erythroblastosis foetalis.
Answer:
Erythroblastosis foetalis develops in an Rh positive foetus, whose father is Rh positive and mother is Rh negative. In Rh positive person rhesus antigens are present on the surface of blood cells where as in Rh negative person Rhesus antigens are absent.

During the process of delivery, the foetal blood cells may pass through the ruptured placenta into the Rh negative maternal blood. The mother’s immune system recognises the Rh antigens and gets sensitized and produces Rh antibodies. These antibodies are Ig G type they can pass through placenta. Generally first child is not effected because child is delivered by the time of the mother gets sensitized and produce antibodies.

During second pregnancy, if the second child is Rh positive, these antibodies cross the placenta, enter the foetal blood circulation and destroy the Rh positive blood cell of foetus (haemolysis), leads to haemolytic anemia and jaundice. To compensate the haemolysis of blood cells there is a rapid production of RBC’s from the bone marrow, and but also from liver and spleen. Now many large and immature blood cells in erythroblast stage are released into circulation. Because of this disease is called erythroblastosis foetalis.

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Question 16.
Distinguish between Homologous and Analogous organs.
Answer:
1. Homologous organs : The organs which have similar structure and origin but not necessarily the same function are called homologous organs. Eg : The appendages of vertebrates such as the flippers of whale, wings of bat, forelimbs of horse, paw of cat and hands of man have a common pattern in the arrangement of bones even though their external form and functions may vary to suit their mode of life.
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 3

2. Analogous organs : The organs which have dissimilar structure and origin but perform the same function are called the analogous organs. Eg : Wings of butterfly and wings of a bird.
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 4

Question 17.
Explain Darwin’s theory of Natural Selection with industrial melanism as an experimental proof.
Answer:
Darwin’s theory of natural selection does not explain what exactly evolution is, but explains how evolution might have occurred in nature. A classical example for natural selection is industrial melanism, exhibited by peppered moth-Biston betularia. These moths were available in two colours grey and black. Grey moths were abundant before industrial revolution in all over England. The reason for the existence of large number of grey moths during that period was camouflage on the trunks of trees. But after the establishment of industries in England, black coloured moths were more and grey forms were less. This is due to pollution from industries in the form of soot turned barks of trees into black. So grey moths were easily identified and were more predated by birds. Thus grey moths decreased in number, black moths increased in the population.

Thus natural selection favoured the melanic moths (black) to reproduce more successfully. Natural selection of darker forms in response to industrial pollution is known as industrial melanism.

Question 18.
Write about the procedure involved in MRI.
Answer:
MRI Scan is a diagnostic radiology technique that uses magnetism, radiowaves and a computer to produce images of body components.
Procedure : MRI Scanner is giant circular magnetic tube.

  • The patient is placed on a movable bed that is inserted into the magnet.
  • Human body is mainly composed of water which contains two protons.
  • The magnet creates a strong magnetic field that makes these proton align with the direction of the magnetic field.
  • A second radiofrequency electromagnetic field is then turned on for a brief period. The protons absorb some energy from these radio waves.
  • When this second radio frequency emitting field is turned off, the protons release energy at a radio frequency which can be detected by the MRI scanner.
  • Different types of tissues emit different quanta of energy. Abnormal tissues such as tumors can be detected because the protons in different types of tissues return to their equilibrium state at different rates.
  • Tissues of bone with less water content look different in MRI, and pathological tissues also can be detected.
    The information received is processed by computer and generated an image.

Section – C (2 × 8 = 16)

Note : Answer any two questions in 60 lines each:

Question 19.
Write notes on the working of the heart of human.
Answer:
The human heart is an organ that provides a continuous blood circulation through the cardiac cycle.

Special conducting tissues of heart : Human heart is myogenic. It contains a specialized cardiac musculature called the nodal tissue. A patch of this tissue called sino-atrial node (SAN), is present in the right upper comer of the right atrium. Another mass of this tissue, called the atrio-ventricular tissue (AVN), is present in the lower left corner of the right atrium. A bundle of nodel fibers called AV bundles/His bundles continues from the AVN into the inter-ventricular septum. It divides into right and left bundle branches. These branches give rise to minute fibers called purkinje fibers that extend throughout the ventricular musculature.

SAN has the ability to generate action potentials without any .external stimuli, hence called pacemaker. AV node is a relay point that relay the action potentials received from the SA node to the ventricular musculature.

Cardiac cycle : Cardiac cycle consists of the sequence of the cardiac events that occur from the beginning of one heart beat to the beginning of next. At beginning of cardiac cycle all the four chambers of the heart are in relaxed state. Cardiac cycle is divided into three phases, namely.
1) Atrial systole
2) Ventricular systole
3) Cardiac diastole

1) Atrial systole : It lasts about 0.1 seconds. SAN now stimulate an action potential which stimulates both the atria to contract simultaneously causing the atrial systole. This increases the flow of blood into the ventricles by about 30%, the remaining blood flows into the ventricle before the atrial systole.

2) Ventricle systole : It lasts about 0.3 seconds. The action potential from the SAN reaches the AVN, from where they are conducted through the bundle of His, its branches and the Purkinje fibers to entire ventricular musculature. This causes the simultaneous ventricular systole. The atria undergo relaxation coinciding with ventricular systole. Ventricular systole increases the pressure causing closure of AV valves preventing the back flow of blood, results in the production of first heart beat sound ‘Lub’. When pressure in ventricles exceeds the pressure in aortic arches, semilunar valves open. It results in the flow of blood from ventricles into aortic arches.

3) Cardiac diastole: It lasts about 0.4 seconds. The ventricles now relax and ventricular pressure falls causing the closure of the semilunar valves which prevent the back flow of blood. This results in the production of second heart sound known as ‘Dup’. When pressure in ventricles falls below atrial pressure, AV valves open and ventricular filling begins. All the chambers are now again in relaxed state. Soon another cardiac cycle sets in.

Question 20.
Describe male reproductive system of human. Draw a labelled diagram of it.
Answer:
The male reproductive system or male genital system consists of a number of sex organs that are a part of the human reproductive process. The sex organs which are located in the pelvic region include a pair of testes, accessory ducts, glands and external genitalia.

1) Testes : The testes are a pair of oval pinkish male sex organs suspended in abdominal cavity within a pouch called scrotum. The scrotum helps in maintaining the low temperature of the testes (2 – 2.5°C) necessary for sperma-togenesis. The cavity of scrotal sac is connected to the abdominal cavity through the ‘inguinal canal’. Testes is held in position in the scrotum of the ’guberna-culum’, a fibrous cord that connects the testis with the bottom of scrotum and a ’spermatic cord’, formed by the vas deferens, nerves, blood vessels and other tissues that run from abdomen down to each testicle, through inguinal canal. Each testis is enclosed in a fibrous envelope, ‘tunica albuginea’, which extends inwards into testis and divide it into lobules. Each lobule contains 1 to 3 highly coiled seminiferous tubules. A pouch of serous membrane ‘tunica vaginalis’ covers the testis.
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 5

Miniferous tubules : Each seminiferous tubule is lined by ‘germinal epithelium’ which consists of undifferentiated male gum cells called ‘spermatogonial mother cells’ and it also bears ‘nourishing cells’ called ‘sertoli cells’.

  • Spermatogonial cells (or) primary spermatocytes undergo meiotic division, producing spermatozoa or sperms by a process spermatogenesis.
  • Sertoli cells provide nutrition to spermatozoa and produce a hormone ‘inhibin’, which inhibits secretion of FSH.

The region outside the tubules, contain interstitial cells of ‘Leydig cells’. They produce androgens, the most important in testosterone. It controls the development of secondary sexual characters and spermatogenesis. The seminiferous tubules open into vasa efferntia through the rete testis. Rete testis is a network of tubules is of the testis carrying spermatozoa from the seminiferous tubules to the vasa efferentia.

2) Epididymis : The vasa efferntia leave the testis and open into a narrow, tightly coiled tube called ‘epididymis1 located along the posterior surface of each testis. The epididymis provides a storage space for sperms and gives them time to nature.
It is differentiated into three regions.
a) Caput epididymis
b) Corpus epididymis
c) Cauda epididymis
The caput epididymis receives spermatozoa via the vasa efferntia of the mediastinum testis. It is mass of a connective tissue at the back of the testis that encloses the rete testis.

3) Vasa deferentia : The vas deferens or ductus deferens is a long, narrow mascular tube. The mucosa of the ductus deferens consists of a pseudo stratified columnar epithelium and lamina propia. It starts from the tail of epididymis, passes through the inguinal canal into the abdomen and loops over the urinary bladder. It receives a duct from seminal vesicle.

The vas deferens and the duct of the seminal vesicle units to form a ‘short ejaculatory duct’ or ‘ductus ejaculatorius’. The two ducts, carrying spermatozoa and the fluid secreted by the seminal vesicles, converge in the centre of prostate and open into urethra, which transports the sperms to outside.

4) Urethra : In male, Urethra is the shared terminal duct of the reproductive and urinary systems. The urethra originates from urinary bladder and extends through the penis to its external opening called ‘urethral meatus’. The urethra provides an exit for urine as well as semen during ejaculation.

5) Penis : Urethra opens into the major copulatoiy organ of male, the ‘penis’. The penis and scrotum constitute the male external genitalia. The penis serves as a urinal duct and intromittent organ the transfers spermatozoa to the vagina of a female.

The penis is made up of three columns of tissue : two upper Corpora cavernosa on the dorsal aspect and one Corpus spongiosum on the ventral side. Skin and a subcutaneous layer encloses all three columns, which consists of special tissue that helps in erection of penis. The enlarged and bulbous end of penis is called ‘glarts penis’ , which is covered by a loose fold of skin (foreskin) called prepuce.

Male accessory glands : Male accessory glands are :
(a) Seminal vesicles
(b) Prostate glands
(c) Bulbourethral glands
a) Seminal vesicles : These are a pair of simple tubular glands present postero-inferior to the urinary bladder in the pelvis. Each seminal vesicle enters prostate gland through vas deferens. The vesicles produce seminal fluid rich is fructose, proteins, citric acid, in organic phosphorus, potassium and prostaglandins. All. these serve sperm cells.

b) Prostate gland: It is located directly beneath the urinary bladder. The gland surrounds the ‘Prostatic urethra’, and sends its secretions through prostatic ducts. The prostatic secretion activates spermatozoa and provides nutrition. In man, the prostate contributes 15 – 30% of the semen.

c) Bulbourethral glands : These are also called cowper’s glands located beneath the prostate gland at the beginning of the internal portion of the penis. They add an alkaline fluid to semen and the fluid secreted by them lubricates urethra. It acts as flushing agent washing out the acidic urinary residues that remain in the urethra, before the semen is ejaculated.

AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017

Question 21.
What is criss-cross Inheritance ? Explain the inheritance of one sex linked recessive character in human beings.
Answer:
The X-linked genes are represented twice in female (because female has two ‘X’-chromosomes) and once in males, (because male has one X-chromosome). In male single X-linked recessive gene express it phenotypically, in contrast to female in which two X’ linked recessive genes are necessary for the determination of a single phenotypic trait related to sex.

The recessive X-linked genes have chracteristic crisscross- inheritance.

Crisscross inheritance : The inheritance of X-liriked recessive trait (genes) to his grandson (F2) through his daughter (carrier) is called crisscross inheritance. Crisscross inheritance can be explained in humans by sex-linked recessive disorder, colour blindness.

Colourblindness : Colour blindness is a particular trait in human beings render them unable to differentiate between red and green colour. The gene for this colour blindness is located on X-chromosome. Colour blindness is recessive to normal vision so that if colour blind man marries a normal vision (homozygous) woman, all the sons and daughters are normal but daughter are heterozygous, which means that these daughters would be carrier for this trait. If such carrier woman marries a man with normal vision all the daughters and half of the sons have normal vision and half of sons are colour blind.

Colour blind trait is inhereted from a male parent to his grandson through carrier daughter i.e., this trait shows crisscross inheritance
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 7
If carrier female is married to normal male
AP Inter 2nd Year Zoology Question Paper March 2017 8

  1. They never passed from father to son.
  2. Males are much more likely to be affected because they need only one copy of the mutant allele to express the phenotype.
  3. Affected males get the disease from their carrier mother only.
  4. Sons of heterozygous female (i.e., carrier female) have 50% chance of receiving mutant alleles. These disorders are typically passed from an affected grandfather to 50% of his grandsons.
  5. The X-linked recessive traits, shows Crisscross pattern of inhertance.
    Eg: Colourblindness, Hemophilia, Muscular dystrophy etc.,

AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions

Thoroughly analyzing AP Inter 2nd Year Zoology Model Papers Set 1 helps students identify their strengths and weaknesses.

AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions

Time: 3 Hours
Maximum Marks: 60

Section – A (10 × 2 = 20)

Answer all the questions. (Very Short Answer Type)

Question 1.
Explain the terms thecodont and diphyodont dentitions.
Answer:
Thecodont: Teeth of human beings are embedded in the sockets of the jaw bones is called thecodont.

Diphyodont: Majority of mammals including human beings form two sets of teeth during their life time, a set of temporary / milk teeth replaced by a set of permanent teeth. This type of dentition is called diphyodont dentition.

Question 2.
Write the differences between open and closed systems of circulation.
Answer:

Open circulation system Closed circulation system
1. In this type, blood flows from the heart into the arteries and then into large spaces called sinuses. 1. In this type blood flows through series of blood vessels.
2. Organs located in the space are bathed by blood. 2. Each organ has blood vessels which carry blood to it.
3. Blood flows slowly because there is no blood pressure after the blood leaves the blood vessels. 3. Blood flows at a high-speed because there is high blood pressure after the blood leaves the heart.
4. It is found in Leeches, arthro-pods and molluscs. 4. It is found in annelids and chordates.

AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions

Question 3.
What is a ‘motor unit’ with reference to muscle and nerve ?
Answer:
Motor unit is made up of a motor neuron and set of muscle fibres innervated by all the telodendrites.

Question 4.
What is insulin shock ?
Answer:
Hyper secretion of insulin leads to decreased level of glucose in blood (hypoglycemia) resulting in insulin shock.

Question 5.
Define gestation period. What is the duration of gestation period in the human beings ?
Answer:
The period during which embryo development takes place in uterus is called gestation period. In humans the gestation period is 266 days (38 weeks) from the fertilization of egg or 40 weeks from the start of last menstrual cycle.

Question 6.
Compare the importance of Y-chromosome in human being and Drosophila.
Answer:
In human beings Y-chromosomes are responsible for the development of maleness.
In Drosophila Y-chromosome, lacks male determing factors, but contains only genetic information essential to male fertility.

Question 7.
What is meant by genetic load. Give an example.
Answer:
The existence of deletorious genes within the populations is called genetic load.
Eg : Genes for Sickle cell anaemia – The individuals homozygous for Sickle cell gene usually die early due to anaemia.

Question 8.
Name the aortic arches arising from the ventricles of the heart of man.
Answer:

  1. Pulmonary arch – arises from right ventricle.
  2. Left systemic arch – arises from left ventricle.

Question 9.
Define atavism with an example.
Answer:
Sudden appearance of some vestigial organs in a better developed condition is called atavism. Eg : Tailed human baby.

Question 10.
Explain the term hypophysation.
Answer:
Making the fishes to breed artificially to meet the demand of carpseed as called hypophysation.

AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions

Section – B (6 × 4 = 24)

Answer any six questions. (Short Answer Type)

Question 11.
Describe the important steps in muscle contraction.
Answer:
During skeletal muscle contraction, the thin filament slides over the thick filament by repeated binding and releases myosin along the filament.

Important steps in muscle contraction :
Step 1 : Muscle contraction is initiated by signals that travel along the axon and reach the neuro muscular junction. As a result, acetyl choline is released into the synaptic cleft by generating an action potential in sarcolemma.

Step 2 : The generation of this action potential releases calcium ions from sarcoplasmic reticulum in the sarcoplasm.

Step 3 : The increased calcium ions in the sarcoplasm leads to the activation of actin sites, then active actin sites are exposed and this allows myosin heads to attach to this site and forms cross bridges by utilising energy from ATP hydrolysis.

Step 4 : The actin filaments are pulled. As a result, the ‘H’ zone reduces. It is at this stage that the contraction of the muscle occurs.

Step 5 : After muscle contraction, the myosin head pulls the actin filament and releases ADP along with phosphate. ATP molecules bind and detach myosin and the cross bridges are broken and decreases the calcium ions contraction. As a result masking the actin filaments and leading to muscle relaxation.

Question 12.
Describe the ventricles of the heart of man.
Answer:
Two ventricles right and left form the posterior part of the heart. These are the thick walled blood pumping chambers, separated by interventricular septum. The wall of the left ventricle is thicker than that of the right ventricle. The inner surface of ventricles is raised into muscular ridges or columns known as columnae carneae projecting from the inner walls of the ventricles. Some of them are large and conical and known as papillary muscles. Collagenous cords are known as chordae tendineae are present between atrio-ventricular valves and papillary muscles. They prevent the cusps of the antrio-ventricular valves from bulging too far into atria during ventricular systole.

Question 13.
Distinguish between homologous and analogous organs.
Answer:
1. Homologous organs : The organs which have similar structure and origin but not necessarily the same function are called homologous organs. Eg: The appendages of vertebrates such as the flippers of whale, wings of bat, forelimbs of horse, paw of cat and hands of man have a common pattern in the arrangement of bones even though their external form and functions may vary to suit their mode of life.
AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions 1

2. Analogous organs : The organs which have dissimilar structure and origin but perform the same function are called the analogous organs. Eg : Wings of butterfly and wings of a bird.
AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions 2

Question 14.
Give an account of the secretions of pituitary gland.
Answer:
The pituitary gland is also called hypophysis. Anatomically pituitary gland is divided into anterior and posterior pituitary.
I. Anterior Pituitary : It produces six important peptides. They are ;

  1. Growth hormone (GH) Somatotropin : They promote growth of the entire body by increasing protein synthesis, cell division and cell differentiation.
  2. Prolactin : It causes enlargement of the mammary glands of the breast and initiate the maintenance of lactation in mammals. Prolactin also promote the growth of corpus luteum and stimulate the production of progesterone.
  3. Thyroid stimulating hormone (TSH) : It stimulates the production of thyroid hormones from thyroid gland.
  4. Adreno corticotropic hormone (ACTH) : Controls the production of steroid hormones called gluco corticoids, by the adrenal cortex.
  5. Follicle stimulating hormone (FSH) : It stimulates growth the development of the ovarian follicles in females. In males FSH along with the androgens, regulates spermatogenesis.
  6. Luteinizing hormone (LH) : In males it stimulates production of androgens. In females it stimulates the ovaries to produce estrogens and progesterone and it maintains corpus luteum.

II. Posterior pituitary : It stores and releases two hormones called oxytocin and vasopressin.
Oxytocin : In females it stimulates contraction of pregnant uterus during child birth and ejection of milk from the mammary gland.

Vasopressin (ADH) : Affects the kidney and stimulates reabsorption of water and electrolytes by the DCT and collecting duct.

Question 15.
Describe microscopic structure of testis of man.
Answer:
The testes or testicles area pair of oval pinkish male primary sex organs suspended outside the abdominal cavity within a pouch called ‘scrotum’. The low temperature (2 – 2.5°C) is maintained in the scrotum to promote spermatogenesis.

Each testis is enclosed in a fibrous envelope, ‘tunica albuginea’. The envelope extends inward to form septa that partition the testis into lobules. There are nearly 250 testicular lobules in each testis. Each lobule contains 1 to 3 highly coiled ‘seminiferous tubules’. A pouch of serous membrane, called ’tunica vaginalis’ covers the testis. Each seminiferous tubule is lined by ‘germinal epithelium’ which consists of undifferentiated male germ cells called ‘spermatogonial mother cells’ and nourishing cells called ‘Sertoli cells’.

These cells provide nutrition to spermatozoa and also produce inhibin, that inhibits the secretion of FSH. The region outside the seminiferous tubules contain Leydig cells. These cells produce androgens, the most important is Testosterone’. It controls the development of secondary sexual characters and spermatogenesis. The seminiferous tubules open into ‘vasa efferentia’ through ‘rete testis’. Rete testis is a network of tubules in the testis carrying spermatozoa from seminiferous tubules to vasa efferentia.

Question 16.
Write a short note on Neo-Darwinism.
Answer:
It was proposed by Fischer, Sewall Wright, Mayr. According to this theory, five basic factors are involved in the process of Organic evolution. They are :
1. Gene mutations
2. Chromosomal mutations
3. Genetic recombinations
4. Natural selection
5. Reproductive isolation

1. Gene mutations: Heritable changes in the structure of a gene are called gene mutations or point mutations. They alter the phenotypic character of the individuals. Thus, gene mutations tend to produce Variations in the offspring.

2. Chromosomal mutations : Heritable changes in the structure of chromosomes called chromosomal mutations. They also bring about variations in the phenotype of organism which lead to the occurrence of variations in the offspring.

3. Genetic recombinations : Recombinations of genes due to crossing over during meiosis are responsible for bringing genetic variability among the individuals of the same species.

4. Natural selection : Natural selection does not produce any genetic changes, but it favours some genetic change while rejecting others.

5. Reproductive isolation: The absence of gene exchange between population is called the reproductive isolation. It plays a great role in giving rise to new species and preserving the species integrity.

Question 17.
Describe the Genic Balance Theory of sex determination.
Answer:
Genic balance mechanism of determination of sex was first observed and studied by C.B.Bridges in 1921 in Drosophila. According to this mechanism, the sex of an individual in Drosophila melanogaster is determined by a balance between the genes for femaleness located in the X-chromosome and those for maleness located in autosomes. Hence, the sex of an individual is determined by the ratio of number of its X chromosomes and that of its autosomal sets, the Y chromosome being unimportant.

Sex index = \(\frac{\text { Number of X chromosomes }}{\text { Number of autosomes sets }}\)

Individuals with sex index of 0.5 develop into normal males and those with sex index of 1 into normal females. If the sex index is between 0.5 and 1, the resulting individuals is called inter sex. Such individuals are sterile. Some flies have sex index of > 1, such flies are called super females or metafemales. Super male flies have a sex index value of < 0.5 and are also weak, sterile and non-viable.

Sex index = X/A Phenotypes
0.5 Male
1.0 Female
Between 0.5 and 1 Inter sex
Below 0.5 Metamale
Above 1.0 Metafemale

Bridges drew, crossed a triploid females (3A + XXX) with normal diploid males (2A + XY). From such a cross he obtained normal diploid females, males, triploid females, intersexes, metamales and metafemales.
AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions 3

A X A Y
2A XX 3A XXX
Triploid female (1.0)
3A XXY
Triploid intersex (0.66)
A X 2A XX
Diploid female (1.0)
2A XY
Diploid male (0.5)
2A X 3A XX
Triploid intersex (0.66)
3A XY
Metamales (0.33)
A XX 2A XXX Metafemales (1.5) 2A XXY
Diploid female (1.0)


Question 18.
Explain the different types of cancers.
Answer:
Based on the origin Cancers are classified into :
1) Carcinomas : These are malignant tumor of epithelial cells. They are originating from the epithelial tissues of skin, lining of the respiratory, digestive, urinary and genetal systems or cells from various glands breast and nervous tissue etc. 85% of Cancers are Carcinomas.

2) Sarcomas : These are malignant tumors of connective tissues or organs that originate from mesoderm. About 2% of tumors are Sarcomas.

3) Leukemias : These are malignant tumors of stem cells of hematopoietic tissues, resulting in unrestrained production of WBC. They are liquid tumors. About 4% of Cancers are Leukemias.

4) Lymphomas : These are malignant tumors of secondary lymphoid organs like spleen, and lymphnodes. About 4% of Cancers are Lymphomas.

Section – C (2 × 8 = 16)

Answer any two questions. (Long Answer Type)

Question 19.
Write an essay on the transport of oxygen and carbondioxide by blood.
Answer:
Blood is the medium for the transport of oxygen and carbondioxide.
Transport of oxygen : Oxygen is transported from the lungs to the tissues through the plasma and RBC of the blood. 100 ml of Qxygenated blood can deliver 5 ml of O2 to the tissues under normal condtions.

i) Transport of oxygen through plasma : About 3% of O2 is carried through the blood plasma in dissolved state.

ii) Transport of oxygen by RBC : about 97% of oxygen is transported by the haemoglobin of RBC in the blood. Haemoglobin is a red coloured iron containing pigment present in the RBCs. Each haemoglogin molecule can carry a maximum of four molecules of oxygen. Binding of oxygen with haemoglobin is primarily related to the partial pressure of O2. At lungs, where the partial pressure of O2 is high, oxygen binds to haemoglobin in a reversible manner to form oxyhaemoglobin. This is called oxygenation of haemoglobin.
Hb + 4O2 → Hb (O2)4.

At the tissues, where the partial pressure of O2 is low oxyhaemoglobin dissociates into haemoglobin and oxygen. The other factors such as partial pressure of CO2, H+ concentration (pH), and the temperature influence the binding of oxygen with haemoglobin. For example in alveoli high pO2, low pCO2 high H+ concentration lower temperature arq.favourable for formation of oxyhaemoglobin. In tissues low pO2, high pCO2 high H+ concentration and high temperature conditions are favourable for dissociation of oxygen from oxyhaemoglobin.
Transport of Carbondioxide :
Carbondioxide is transported in three ways.
1. In dissolved state : 7% of CO2 is transported in dissolved state through plasma.
CO2 + H2O → H2CO3.

2. As Carbamino compounds : About 20 – 25% of CO2 combine directly with free amino group of haemoglobin and forms Carbmino haemoglobin in a reversible manner.
Hb – NH2 + CO2 → Hb – NHCOO- + H+.
pCO2 and pO2 could affect the binding of CO2 to haemoglobin.

  • when pCO2 is high and pO2 is low as in the tissues, binding of more CO2 occurs.
  • when pCO2 is low and pO2 is high as in the alveoli, dissociation of CO2 carbamino – haemoglobin takes place, (i.e., CO2 which is bound to haemoglobin from the tissues is delivered at the alveoli)

3. As Bicarbonates : About 70% of CO2 is transported as bicarbonate. RBCs contain a very high concentration of the enzyme carbonic anhydrase and a minute quantity of the same is present in plasma too. This enzyme facilitates the following reaction in both the directions.
AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions 4
At the tissues where partial pressure of CO2 is high due to catabolism, CO2 diffuses into the blood and forms carbonic acid which dissociates into HCO3 + H+.

At the alveolar site where pCO2 is low, the reaction proceeds in the opposite direction leading to the formation of CO2 and water. Thus CO2 is mostly trapped as bicarbonate at the tissues and transported to the alveoli where it is dissociated out as CO2.

Every 100 ml of deoxygenated blood delivers approximately 4 ml of CO2 to the alveolar air.

AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions

Question 20.
What is crisscross inheritance ? Explain the inheritance of one sex linked recessive characters in human beings.
Answer:
The X-linked genes are represented twice in female (because female has two ‘X’-chromosomes) and once in males, (because male has one X-chromosome). In male single X-linked recessive gene express it phenotypically, in contrast to female in which two ‘X’ linked recessive genes are necessary for the determination of a single phenotypic trait related to sex.
The recessive X-linked genes have chracteristic crisscross- inheritance.

Crisscross inheritance : The inheritance of X-linked recessive trait (genes) to his grandson (F2) through his daughter (carrier) is called crisscross inheritance. Crisscross inheritance can be explained in humans by sex-linked recessive disorder, colour blindness.

Colourblindness : Colour blindness is a particular trait in human beings render them unable to differentiate between red and green colour. The gene for this colour blindness is located on X-chromosome. Colour blindness is recessive to normal vision so that if colour blind man marries a normal vision (homozygous) woman, all the sons and daughters are normal but daughter are heterozygous, which means that these daughters would be carrier for this trait. If such carrier woman marries a man with normal vision all the daughters and half of the sons have normal vision and half of sons are colour blind.

Colour blind trait is inhereted from a male parent to his grandson through carrier daughter i.e., this trait shows crisscross inheritance
AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions 5
If carrier female is married to normal male
AP Inter 2nd Year Zoology Model Paper Set 1 with Solutions 6
Characteristics of X-linked recessive traits :

  • They never passed from father to son.
  • Males are much more likely to be affected because they need only one copy of the mutant allele to express the phenotype.
    Affected males get the disease from their carrier mother only.
  • Sons of heterozygous female (i.e., carrier female) have 50% chance of receiving mutant alleles. These disorders are typically passed from an affected grandfather to 50% of his grandsons.
  • The X-linked recessive traits shows Crisscross pattern of inhertance.
    Eg : Colourblindness, Hemophilia, Muscular dystrophy etc.,

Question 21.
Write in detail about outbreeding.
Answer:
Out breeding is the breeding of the unrelated animals, it is the cross between different breeds.
Out breeding is of three types
1) Out crossing
2) Cross breeding
3) Inter specific hybridisation.

1) Out crossing It is the practice of mating of animals with in the same breed, but Having no common ancestors on either side of the pedigree for 4 – 6 generations. The offspring of such a mating is known as an outcross. It is the best breeding method for animals that are below average in milk production, growth rate etc.

2) Cross breeding In this method, superior males of one breed are mated with superior females of another breed. The offspring of such a mating is said to be a cross breed. Cross breeding allows the desirable qualities of two different breeds to be combined. The progeny is not only used for commercial production but also inbreeding and selection to develop stable breeds which may be superior to existing breeds.
Eg:- Hisardale is a new breed of sheep developed by crossing Bikaneri ewes and Marino rams.

3) Inter specific hybridisation In this method, male and female animals of two different related species are mated. The progeny may combine desirable features of both the parents and is different from both the parents.
Eg:- 1) When a male donkey is crossed with a female horse, it leads to the production of “mule” (sterile)
2) When a male horse is crossed with a female donkey “hinny” (sterile) is produced. Mules have considerable economic value.

AP TS Inter 2nd Year Zoology Model Papers 2023-2024 – TS AP Inter 2nd Year Zoology Previous Question Papers

Zoology Inter 2nd Year Previous Question Papers, AP TS Inter 2nd Year Zoology Model Papers 2023-24, Intermediate 2nd Year Zoology Previous Question Papers, AP TS Inter 2nd Year Zoology Question Papers 2023, AP TS Inter 2nd Year Zoology Previous Question Papers, Zoology Model Papers Inter 2nd Year 2023, Zoology Inter Second Year Previous Question Papers.

AP TS Intermediate 2nd Year Zoology Model Papers Previous Question Papers Telangana

AP TS Inter 2nd Year Zoology Model Papers 2023-2024 with Answers

AP Inter 2nd Year Zoology Previous Question Papers

TS Inter 2nd Year Zoology Previous Question Papers Telangana

Zoology Inter 2nd Year Previous Question Papers, TS AP Inter 2nd Year Zoology Model Papers 2023-24, Intermediate 2nd Year Zoology Model Papers, TS AP Inter 2nd Year Zoology Question Papers 2023, TS AP Inter 2nd Year Zoology Previous Question Papers, Zoology Model Papers Inter 2nd Year 2023, Zoology Inter Second Year Previous Question Papers.

AP Inter 2nd Year Model Papers

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

AP State Board Syllabus AP SSC 10th Class Telugu Solutions 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు Notes, Questions and Answers.

AP State Syllabus SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

తెలుగు సంధులు

నా చిన్నప్పుడు చేసిన పనులు గుర్తుకు వచ్చాయి.

గమనిక :
పై వాక్యంలో “చిన్నప్పుడు” అనే పదం, చిన్న + అప్పుడు అనే రెండు పదాలు కలవడం వల్ల వచ్చింది. దీనినే “సంధి పదం” అంటారు. ఉచ్చరించడంలో సౌలభ్యం కోసం రెండు పదాలను వెంట వెంటనే కలిపి మాట్లాడవలసినప్పుడు, లేదా రాయవలసినప్పుడు “సంధి పదం” ఏర్పడుతుంది.

సంధి :
వ్యాకరణ పరిభాషలో రెండు స్వరాల (అచ్చుల) కలయికను “సంధి” అని పిలుస్తారు.

తెలుగు సంధులు :
రెండు తెలుగుపదాల మధ్య జరిగే సంధులను “తెలుగు సంధులు” అంటారు.

సంధి కార్యం : రెండు అచ్చుల మధ్య జరిగే మార్పును “సంధి కార్యం” అని పిలుస్తారు.

పూర్వ స్వరం :
సంధి జరిగే మొదటి పదం చివరి అక్షరంలోని అచ్చును (స్వరాన్ని) “పూర్వ స్వరం” అని పిలుస్తారు.

పర స్వరం :
సంధి జరిగే రెండవ పదం మొదటి అక్షరంలోని అచ్చును (స్వరాన్ని) “పర స్వరం” అని పిలుస్తారు.

ఉదా :
రామ + అయ్య : ‘రామ’ లోని ‘మ’ లో ‘అ’ పూర్వ స్వరం, ‘అయ్య’ లోని ‘అ’ పర స్వరం.

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

1. అత్వ సంధి సూత్రం
అత్తునకు సంధి బహుళంగా వస్తుంది.

ఈ కింది పదాలను విడదీయండి.

ఉదా : మేనల్లుడు = మేన + ‘అల్లుడు – (న్ +) అ + అ = అ) = (అత్వ సంధి)
1) ఒకప్పుడు : ఒక అప్పుడు = (అత్వ సంధి)
2) వచ్చినందుకు – వచ్చిన అందుకు : (అత్వ సంధి)
3) రాకుంటే ఉంటే (అత్వ సంధి)
4) లేకేమి = లేక + ఏమి = (అ + ఏ = (అత్వ సంధి)
5) పోవుటెట్లు : పోవుట + ఎట్లు = (అ + ఎ (అత్వ సంధి)
6) కొండంత = కొండ + అంత = (అ + ఎ (అత్వ సంధి)

గమనిక :
పై సంధి పదాలలోని పూర్వ స్వరం ‘అ’. అది పర స్వరంలోని అచ్చుతో కలిస్తే, పూర్వ స్వరం ‘అ’ లోపిస్తుంది. పై ఉదాహరణలలో ‘అ’ లోపించింది కాబట్టి ఇది ‘అత్వ సంధి’.

దీనిని అత్వ సంధి లేక ‘అకార సంధి’ అంటారు. పొట్టి ‘అ’ అనే అక్షరానికి, అచ్చు పరమైతే ‘అత్వ సంధి’ వస్తుంది.

2. ఇత్వ సంధి సూత్రం
ఏమ్యాదుల ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికంగా వస్తుంది.
ఏమ్యాదులు = ఏమి మొదలగునవి.

ఏమి, మణి, కి (షష్ఠి, అది, అవి, ఇది, ఇవి, ఏది, ఏవి మొదలైనవి ఏమ్యాదులు. (కి షష్ఠి అంటే ‘కిన్’)

ఈ కింది పదాలను విడదీయండి.
ఉదా :
అ) ఏమంటివి = ఏమి + అంటివి = (ఇ + అ = అ) = (ఇత్వ సంధి)
సంధి జరుగనప్పుడు “య” కారం ఆగమంగా వస్తుంది. దానినే ‘యడాగమం’ అని పిలుస్తారు.

ఆ) ఏమియంటివి = ఏమి + య్ + అంటివి = ఇ + (య్ + అ) = య (ఇకార సంధి రాని యడాగమ రూపం)

గమనిక :
ప్రథమ, ఉత్తమ పురుష బహువచన క్రియల ఇకారానికి, సంధి వైకల్పికంగా జరుగుతుంది.

వచ్చిరిపుడు = వచ్చిరి + ఇపుడు – (ఇ + ఇ + ఇ) = (ఇత్వ సంధి)
వచ్చిరియిపుడు = వచ్చిరి + య్ + ఇపుడు – (ఇ + ఇ + యి) (యడాగమం వచ్చిన రూపం)

గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో హ్రస్వ ‘ఇ’ కారానికి అచ్చు కలిసినపుడు సంధి జరిగింది. దీనిని “ఇత్వ సంధి” అంటారు. ఇత్వ సంధి తప్పక జరగాలన్న నియమం లేదు.

వైకల్పికం :
సంధి జరుగవచ్చు లేక జరుగకపోవచ్చు. వ్యాకరణంలో ఈ పరిస్థితిని “వైకల్పికం” అని పిలుస్తారు.

అభ్యాసం :
ఉదా : 1) ఏమంటివి = ఏమి + అంటివి : (మ్ + ఇ + అ = మ) : ఇత్వ సంధి
2) పైకెత్తినారు : పైకి + ఎత్తినారు : (ఇ + ఎ = ఎ) : ఇత్వ సంధి
3) మనిషన్నవాడు = మనిషి + అన్నవాడు – (ఇ + అ = అ) – ఇత్వ సంధి

3. ఉత్వ సంధి సూత్రం
ఉత్తునకు అచ్చు పరమైనపుడు సంధి నిత్యంగా వస్తుంది.

ఈ కింది పదాలను విడదీయండి.
ఉదా : రాముడతడు = రాముడు + అతడు = (డ్ + ఉ + అ = డ) : (ఉత్వ సంధి)
1) అతడెక్కడ = అతడు + ఎక్కడ = (A + ఎ = ఎ) : (ఉత్వ సంధి)
2) మనమున్నాము = మనము + ఉన్నాము : (ఉ + ఉ = ఉ) : (ఉత్వ సంధి)
3) మనసైన . మనసు + ఐన = (A + ఐ = ఐ) : . (ఉత్వ సంధి)

గమనిక :
హ్రస్వ ఉ కారానికి, అనగా ఉత్తునకు, అచ్చు కలిసినప్పుడు, పూర్వ స్వరం ‘ఉ’ కారం లోపించి, పర స్వరం కనిపిస్తుంది. లోపించిన పూర్వ స్వరం ‘ఉ’ కాబట్టి, ఇది “ఉత్వ సంధి” అని పిలువబడుతుంది.

నిత్యం :
నిత్యం అంటే, తప్పక సంధికార్యం జరుగుతుందని అర్థం.

4. యడాగమ సంధి సూత్రం
సంధి లేనిచోట అచ్చుల మధ్య “య్” వచ్చి చేరడాన్ని “యడాగమం” అని పిలుస్తారు.

ఈ కింది పదాలను విడదీయండి.
ఉదా :
అ) మాయమ్మ = మా + అమ్మ – మాయమ్మ
ఆ) మాయిల్లు = మా + ఇల్లు = మాయిల్లు
ఇ) హరియతడు = హరి + అతడు = హరియతడు
గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో సంధి జరుగలేదు. కాని కొత్తగా ‘య్’ వచ్చి చేరింది. అలా చేరడం వల్ల ఈ కింది విధంగా మార్పు జరిగింది.

అ) మా + య్ + అమ్మ : మా ‘య’ మ్మ
ఆ) మా + య్ . + ఇల్లు : మా ‘ఋ’ ల్లు
ఇ) హరి + య్ + అతడు = హరి ‘య’ తడు

5. ఆమ్రేడిత సంధి సూత్రం
అచ్చునకు ఆమ్రేడితం పరమైతే సంధి తరచుగా వస్తుంది.

ఆమ్రేడితం :
ఒక పదాన్ని రెండుసార్లు ఉచ్చరిస్తే, రెండోసారి ఉచ్చరింపబడిన పదాన్ని ‘ఆమ్రేడితం’ అంటారు.
ఉదా :
1) ఆహాహా = ఆహా + ఆహా – ‘ఆహా’ అనే పదం రెండుసార్లు వచ్చింది. అందులో రెండవ ‘ఆహా’ అనే దాన్ని ఆమ్రేడితం అని పిలవాలి.
2) అరెరె : అరె అరె : రెండవసారి వచ్చిన ‘అరె’ ఆమ్రేడితం.
3) ఔరౌర – ఔర + . ఔర = రెండవసారి వచ్చిన ‘ఔర’ ఆమ్రేడితం.

గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో ఒక్కొక్క పదం రెండుసార్లు వచ్చింది. రెండవసారి వచ్చిన పదాన్ని ‘ఆమ్రేడితం’ అంటారు.

ఆమ్రేడిత సంధికి ఉదాహరణములు :
ఔర + ఔర = (ఔర్ + అ)
ఆహా + ఆహా = (ఆహ్ + ఆ)
ఓహో + ఓహో = (ఓహ్ + ఓ)

గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో పూర్వ పదం అనగా మొదటి పదం చివర, అ, ఆ, ఓ వంటి అచ్చులున్నాయి. ఈ అచ్చులకు ఆమ్రేడితం పరమైతే, సంధి వస్తుంది.
ఔర + ఔర = ఔరౌర = (అ + ఔ = ఔ)
ఆహా + ఆహా = ఆహాహా = (ఆ + ఆ = ఆ)
ఓహో + ఓహో = ఓహోహో = (ఓ + ఓ = ఓ)
ఏమి + ఏమి = ఏమేమి = (ఇ + ఏ = ఏ)
ఎట్లు + ఎట్లు = ఎట్లెట్లు = (ఉ + ఎ = ఎ)
ఏమిటి + ఏమిటి = ఏమిటేమిటి = (ఇ + ఏ = ఏ)
అరె + అరె = అరెరె = (ఎ + అ = ఎ)

గమనిక :
ఆమ్రేడిత సంధి, ఈ కింది ఉదాహరణలలో వికల్పంగా జరుగుతుంది. వీటిని గమనిస్తే, సంధి జరిగిన రూపం ఒకటి, సంధిరాని రూపము మరొకటి కనబడతాయి.
ఉదా :
ఏమి + ఏమి = ఏమేమి, ఏమియేమి (సంధి వైకల్పికం)
ఎట్లు + ఎట్లు – ఎబ్లెట్లు, ఎట్లుయెట్లు (సంధి వైకల్పికం)
ఎంత + ఎంత = ఎంతెంత, ఎంతయెంత (సంధి వైకల్పికం)

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

6. ఆమ్రేడిత ద్విరుక్తటకారాదేశ సంధి సూత్రం
ఆమ్రేడితం పరమైనపుడు, కడాదుల తొలి యచ్చు మీది వర్ణాల కెల్ల అదంతమైన ద్విరుక్తటకారం వస్తుంది.
కడాదులు (కడ + ఆదులు) = కడ, ఎదురు, కొన, చివర, తుద, తెన్ను, తెరువు, నడుము, పగలు, పిడుగు, బయలు, మొదలు, మొదలైనవి కడాదులు.

కింది ఉదాహరణలను గమనించండి.
1) పగలు + పగలు = పట్టపగలు
2) చివర + చివర = చిట్టచివర
3) కడ + కడ = కట్టకడ

గమనిక :
1) పగలు + పగలు – పట్టపగలు అవుతోంది. అంటే ‘ప’ తర్వాత ఉన్న ‘గలు’ అన్న అక్షరాలకు బదులుగా, ‘ఋ’ వచ్చింది. ‘మీ’ వచ్చి, ‘పట్టపగలు’ అయింది.
2) చివర + చివర అన్నప్పుడు ‘చి’ తర్వాత రెండక్షరాల మీద ‘జ’ వచ్చి, ‘చిట్టచివర’ అయింది.
3) కడ + కడ అన్నప్పుడు ‘డ’ స్థానంలో ‘జ’ వచ్చి ‘కట్టకడ’ అయింది. ఇప్పుడు కిందివాటిని కలిపి రాయండి.
ఎదురు + ఎదురు = ఎట్టయెదురు
కొన + కొన = కొట్టకొన
మొదట + మొదట = మొట్టమొదట
బయలు + బయలు = బట్టబయలు
తుద + తుద : తుట్టతుద

గమనిక :
ఆమ్రేడితం పరంగా ఉంటే, కడ మొదలైన శబ్దాల మొదటి అచ్చు మీద ఉన్న అన్ని అక్షరాలకు, ‘ఋ’ (ద్విరుక్తటకారం) వస్తుండడం గమనించాం.

7. ద్రుతప్రకృతిక సంధి సరళాదేశ సంధి
ద్రుతప్రకృతికం మీది పరుషాలకు సరళాలు వస్తాయి.

ఈ కింది పదాలు చదివి, పదంలోని చివర అక్షరం కింద గీత గీయండి. 1) పూచెను 2) చూచెన్ 3) తినెను 4) చేసెన్ 5) ఉండెన్

గమనిక :
పై పదాలను గమనిస్తే పదాల చివర, ను, న్ లు కనిపిస్తాయి. అంటే పదాల చివర నకారం ఉంది. ఈ నకారాన్ని ‘ద్రుతం’ అంటారు. ద్రుతము చివర గల పదాలను, “ద్రుతప్రకృతికాలు” అంటారు.

గమనిక :
పూచెను, చూచెన్, తినెను, చేసెన్, ఉండెన్ – అనేవి ద్రుతప్రకృతికాలు

కింది ఉదాహరణములను గమనించండి.
ఉదా:
అ) పూచెన్ + కలువలు = పూచెన్ + గలువలు
ఆ) దెసన్ + చూచి = దెసన్ + జూచి
ఇ) చేసెన్ + టక్కు = చేసెన్ + డక్కు
ఈ) పాటిన్ + తప్ప : పాటిన్ + దప్ప
ఉ) వడిన్ + పట్టి = వడిన్ + బట్టి
ఊ) చేసెను + తల్లీ : ‘ ‘ చేసెను + దల్లీ
ఋ) దెసను + చూసి : దెసను + జూసి

గమనిక :
ద్రుతప్రకృతికానికి ‘క’ పరమైతే ‘గ’, ‘చ’ పరమైతే ‘జ’, ‘ట’ పరమైతే ‘డ’, ‘త’ పరమైతే ‘ద’, ‘ప’ పరమైతే ‘బ’ ఆదేశంగా వస్తాయి.
1) క – ‘గ’ గా
2) చ – ‘జ’ గా
3) ట – ‘డ’ గా
4) త – ‘ద’ గా
5) ప – ‘బి’ గా మార్పు వచ్చింది.

ఇందులో ‘క చ ట త ప’ లకు, ‘పరుషాలు’ అని పేరు, ‘గ జ డ ద బ’ లకు, ‘సరళాలు’ అని పేరు.

దీనిని బట్టి సరళాదేశ సంధి సూత్రం ఇలా ఉంటుంది.

ద్రుత ప్రకృతిక సంధి సూత్రం (1):
ద్రుత ప్రకృతికం మీది పరుషాలకు, సరళాలు వస్తాయి.

గమనిక :
ఇప్పుడు పై ఉదాహరణలలో మార్పు గమనించండి.
ఉదా :
పూచెఁ గలువలు (ద్రుతం అరసున్నగా మారింది)
1) పూచెను + కలువలు (పూచెం గలువలు (ద్రుతం సున్నగా మారింది)
2) పూచెనలువలు (ద్రుతం మీద హల్లుతో కలిసి సంశ్లేష రూపం అయ్యింది)
3) పూచెను గలువలు. (ద్రుతం మార్పు చెందలేదు) దీనికి సూత్రం చెపితే సూత్రం ఇలా ఉంటుంది.

ద్రుత ప్రకృతిక సంధి సూత్రం (2) : ఆదేశ సరళాలకు ముందున్న ద్రుతానికి, బిందు, సంశ్లేషలు విభాషగా వస్తాయి.
గమనిక :
అంటే ఒక్కోసారి బిందువు వస్తుంది. ఒక్కోసారి సంశ్లేష వస్తుంది.

8. గసడదవాదేశ సంధి సూత్రం
ప్రథమ మీది పరుషాలకు గ,స,డ,ద,వ లు బహుళంబుగా వస్తాయి.

కింది పదాలను ఎలా విడదీశారో గమనించండి.
1) గొప్పవాడు = గదా – గొప్పవాడు + కదా (డు + క)
2) కొలువుసేసి = కొలువు + చేసి (వు + చే)
3) వాడు డక్కరి = వాడు + టక్కరి (డు + ట)
4) నిజము దెలిసి = నిజము + తెలిసి (ము + తె)
5) పాలువోయక = పాలు + పోయక (లు + పో)

గమనిక : పై ఉదాహరణలలో పూర్వపదం చివర, ప్రథమా విభక్తి ప్రత్యయాలు ఉన్నాయి. పరపదం మొదట క, చ, ట, త, ప, లు ఉన్నాయి. ఈ విధంగా ప్రథమావిభక్తి మీద ప్రత్యయాలు, క, చ, ట, త, ప లు పరమైతే, వాటి స్థానంలో గ, స, డ, ద, వ లు ఆదేశంగా వస్తాయి. అంటే
1) క – గ గా మారుతుంది.
2) చ – స గా మారుతుంది.
3) ట – డ గా మారుతుంది.
4) త – ద గా మారుతుంది.
5) ప – వ గా మారుతుంది.

అంటే క, చ, ట, త, ప లకు గ, స, డ, ద, వ లు ఆదేశంగా వస్తాయి.

ద్వంద్వ సమాసంలో : గసడదవాదేశ సంధి

కింది పదాలను గమనించండి.

కూరగాయలు = కూర + కాయ + లు
కాలుసేతులు = కాలు + చేయి + లు
టక్కుడెక్కులు = టక్కు + టెక్కు + లు
తల్లిదండ్రులు = తల్లి + తండ్రి + లు
ఊరువల్లెలు : ఊరు + పల్లె + లు

గమనిక :
పై ఉదాహరణలు ద్వంద్వ సమాసపదాలు. పై ఉదాహరణలలో కూడా క చట త ప లకు, గసడదవ లు వచ్చాయి. దీన్నే గసడదవా దేశం అంటారు.

గసడదవాదేశ సంధి సూత్రం:
ద్వంద్వ సమాసంలో మొదటి పదం మీద ఉన్న క చట త ప లకు గసడదవలు క్రమంగా వస్తాయి.

కింది పదాలను కలపండి.
1) అక్క , చెల్లి : అక్కసెల్లెండ్రు
2) అన్న తమ్ముడు – అన్నదమ్ములు

9. టుగాగమ సంధి సూత్రం
కర్మధారయములందు ఉత్తునకు, అచ్చుపరమైతే టుగాగమం వస్తుంది.

ఈ కింది పదాలను పరిశీలించండి.
నిలువు + అద్దం = నిలువుటద్దం
తేనె + ఈగ = తేనెటీగ
పల్లె + ఊరు = పల్లెటూరు

గమనిక :
వీటిలో సంధి జరిగినపుడు ‘ట్’ అదనంగా చేరింది. ఇలా ‘ట్’ వర్ణం అదనంగా వచ్చే సంధిని, ‘టుగాగమ సంధి’ అంటారు. అలాగే కింది పదాలు కూడా గమనించండి. తేనె, పల్లె అనే పదాల చివర ‘ఉ’ లేక పోయినా, టుగాగమం వచ్చింది.
1) చిగురు + ఆకు = చిగురుటాకు / చిగురాకు
2) పొదరు + ఇల్లు : పొదరుటిల్లు / పొదరిల్లు

గమనిక :
వీటిలో ‘ట్’ అనే వర్ణం సంధి జరిగినపుడు రావచ్చు. ‘ట్’ వస్తే “టుగాగమం” అవుతుంది. ‘ట్’ రాకుంటే ‘ఉత్వ సంధి’ అవుతుంది.

సూత్రం :
కర్మధారయమునందు పేర్వాది శబ్దాలకు అచ్చు పరమైనపుడు, టుగాగమం విభాషగా వస్తుంది.
ఉదా :
1) పేరు + ఉరము = పేరు టురము / పేరురము
2) చిగురు + ఆకు = చిగురుటాకు / చిగురాకు
3) పొదరు + ఇల్లు = పొదరుటిల్లు / పొదరిల్లు

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

10. లులన సంధి సూత్రం
లు, ల, న లు పరమైనపుడు ఒక్కొక్కప్పుడు ‘ము’ గాగమానికి లోపమూ, దాని పూర్వ స్వరానికి దీర్ఘమూ విభాషగా వస్తాయి.

ఈ కింది ఉదాహరణములు గమనించండి.
1) పుస్తకములు – పుస్తకాలు
2) దేశముల – దేశాల
3) జీవితమున – జీవితాన
4) గ్రంథములు – గ్రంథాలు
5) రాష్ట్రముల – రాష్ట్రాల
6) వక్షమున – వృక్షాన

పై పదాల్లో మార్పును గమనించండి.

పుస్తకములు, గ్రంథములు, దేశములు, రాష్ట్రములు, జీవితమున, వృక్షమున – వీటినే మనం పుస్తకాలు, గ్రంథాలు, దేశాలు, రాష్ట్రాలు, జీవితాన, వృక్షాన అని కూడా అంటాం.

గమనిక :
ఈ మార్పులో, లు,ల, న అనే అక్షరాల ముందున్న ‘ము’ పోయింది. ‘ము’ కంటే ముందున్న అక్షరానికి దీర్ఘం వచ్చింది.

11. పడ్వాది సూత్రం
పడ్వాదులు పరమైనపుడు ‘ము’ వర్ణకానికి లోప పూర్ణబిందువులు విభాషగా వస్తాయి.

ఈ కింది ఉదాహరణలు గమనించండి.
1) భయము + పడు = భయంపడు, భయపడు

విడదీసిన పదాలకూ, కలిపిన పదాలకూ తేడా గమనించండి. కలిపిన పదంలో ‘ము’ కు బదులుగా సున్న(0) వచ్చింది. మరో దానిలో ‘ము’ లోపించింది.

గమనిక :
పడ్వాదులు = పడు, పట్టె, పాటు అనేవి.

12. త్రిక సంధి సూత్రం
1. ఆ, ఈ, ఏ అనే సర్వనామాలు త్రికం అనబడతాయి.
2. త్రికం మీది అసంయుక్త హల్లుకు ద్వితం బహుళంగా వస్తుంది.
3. ద్విరుక్తమైన హల్లు పరమైనపుడు, ఆచ్చికమైన దీర్ఘానికి హ్రస్వం వస్తుంది.

ఈ కింది ఉదాహరణ చూడండి.
అక్కొమరుండు = ఆ + కొమరుండు
ఆ + కొమరుండు = అనే దానిలో, ‘ఆ’, త్రికంలో ఒకటి. ఇది ‘అ’ గా మారింది. సంయుక్తాక్షరం కాని హల్లు ‘కొ’ ద్విత్వంగా ‘క్కొ’ గా మారింది.

అలాగే ఈ, ఏ లు అనే త్రికములు కూడా, ఇ, ఎ లుగా మారతాయి.
ఉదా :
ఈ + కాలము = ఇక్కాలము
ఏ + వాడు = ఎవ్వాడు

త్రిక సంధి సూత్రం (1):
త్రికము మీది అసంయుక్త హల్లుకు ద్విత్వం బహుళంగా వస్తుంది.
ఉదా :
ఈ + క్కాలము
ఏ + వ్వాడు

త్రిక సంధి సూత్రం (2) : ద్విరుక్తమైన హల్లు పరమైనపుడు అచ్ఛిక దీరానికి హ్రస్వం అవుతుంది.
ఉదా : 1) ఇక్కాలము 2) ఎవ్వాడు

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

13. రుగాగమ సంధి
సూత్రం : పేదాది శబ్దాలకు ‘ఆలు’ శబ్దం పరమైతే, కర్మధారయంలో రుగాగమం వస్తుంది.
పేదాదులు = (పేద + ఆదులు) పేద మొదలైనవి.

పేద, బీద, ముద్ద, బాలెంత, కొమ, జవ, అయిదువ, మనుమ, గొడ్డు మొదలైనవి పేదాదులు.
ఉదా : పేద + ఆలు = పేద + ర్ + ఆలు = పేదరాలు

పై రెండు పదాలకు మధ్య ‘5’ అనేది వచ్చి, ప్రక్కనున్న ‘ఆ’ అనే అచ్చుతో కలిస్తే ‘రా’ అయింది. అదెలా వస్తుందంటే, పేద, బీద, బాలెంత ఇలాంటి పదాలకు ‘ఆలు’ అనే శబ్దం పరమైతే, ఇలా ‘రుగాగమం’ అంటే ‘5’ వస్తుంది. ఆగమం : రెండు పదాలలో ఏ అక్షరాన్ని కొట్టివేయకుండా, కొత్తగా అక్షరం వస్తే “ఆగమం” అంటారు.

మనుమ + ఆలు = మనుమరాలు
బాలెంత + ఆలు = బాలెంతరాలు

రుగాగమ సంధి సూత్రం (2) :
కర్మధారయంలో తత్సమ పదాలకు, ఆలు శబ్దం పరమైతే, పూర్వ పదం చివరనున్న అత్వానికి ఉత్వమూ, రుగాగమమూ వస్తాయి.
ఉదా :
ధీరురాలు = ధీర + ఆలు
గుణవంతురాలు = గుణవంత + ఆలు
విద్యావంతురాలు = విద్యావంత + ఆలు

14. పుంప్వాదేశ సంధి సూత్రం
కర్మధారయ సమాసాల్లో “ము” వర్ణకానికి బదులు “పుంపులు” ఆదేశంగా వస్తాయి.

గమనిక :
“ము” అనే వర్ణకానికి బదులుగా “పు” కాని, “ఎపు” కాని వస్తుంది. దీన్ని వ్యాకరణ దృష్టిలో “ఆదేశం” అని పిలుస్తారు. కింది పదాలు విడదీసి చూడండి. మార్పును గమనించండి.
ఉదా :
అచ్చపు పూలతోట = అచ్చము + పూలతోట

అ) నీలపుఁగండ్లు = నీలము + కండ్లు
ఆ) ముత్తెపుసరులు = ముత్తెము + సరులు
ఇ) సరసపుమాట = సరసము + మాట

గమనిక :
పైన పేర్కొన్న ఉదాహరణలలో రెండు మార్పులను మనం గమనించవచ్చు.

అ) మొదటి పదాల్లో ‘ము’ వర్ణకం లోపించింది.
ఆ) ప్రతి సంధి పదంలోనూ మొదటి పదం విశేషణాన్ని తెలుపుతుంది.

గమనిక :
సమాసంలో మొదటి పదం విశేషణం, రెండవ పదం విశేష్యం అయితే, ఆ సమాసాలను “విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం” అంటారని మనకు తెలుసు. అంటే ఈ పుంప్వాదేశ సంధి, కర్మధారయ సమాసాల్లో ఏర్పడుతుందని గ్రహించాలి.

అభ్యాసం :
కింది పదాలను విడదీసి, సంధి సూత్రాన్ని సరిచూడండి.

అ) సింగపు కొదమ
జవాబు:
సింగపుకొదమ : సింగము + ‘కొదమ = పుంప్వాదేశ సంధి

గమనిక :
ఇక్కడ సింగము అనే మొదటి పదం చివర ఉన్న “ము” వర్ణకం పోయి, “పు” ఆదేశంగా వచ్చింది. కాబట్టి ఇది “పుంప్వాదేశ సంధి.”

ఆ) ముత్యపుచిప్ప
జవాబు:
ముత్యపుచిప్ప = ముత్యము + చిప్ప + పుంప్వాదేశ సంధి
గమనిక :
ఇక్కడ ముత్యము అనే మొదటి పదం చివర ఉన్న “ము” వర్ణకం పోయి, “పు” ఆదేశంగా వచ్చింది. కాబట్టి ఇది “పుంప్వాదేశ సంధి.”

ఇ) కొంచెపు నరుడు
జవాబు:
కొంచెపునరుడు = కొంచెము + నరుడు = పుంప్వాదేశ సంధి
గమనిక :
ఇక్కడ కొంచెము అనే పూర్వపదం చివర ఉన్న “ము” వర్ణకం పోయి, “పు” ఆదేశంగా వచ్చింది. కాబట్టి ఇది పుంప్వాదేశ సంధి.

15. ప్రాతాది సంధి సూత్రం
సమాసాలలో ప్రాతాదుల తొలి అచ్చు మీది వర్ణాలకెల్ల లోపం బహుళంగా వస్తుంది.

కింద గీత గీసిన పదాలను విడదీయండి. మార్పులు గమనించండి.

అ. పూరెమ్మ అందంగా ఉన్నది.
జవాబు:
పూరెమ్మ : పూవు + రెమ్మ – ప్రాతాది సంధి

ఆ. గురుశిష్యులు పూదోటలో విహరిస్తున్నారు.జవాబు:
పూదోట : పూవు + తోట = ప్రాతాది సంధి

ఇ) కొలనులో కెందామరలు కొత్త శోభను వెదజల్లుతున్నాయి.
జవాబు:
కెందామరలు – కెంపు + తామరలు = ప్రాతాది సంధి

ఈ) ఆ ముసలివానిలాగే అతని ప్రాయిల్లు జీర్ణమైయున్నది.
జవాబు:
ప్రాయిల్లు : పాత + ఇల్లు = ప్రాతాది సంధి

పై సంధి పదాల విభజనను సరిచూడండి. వచ్చిన మార్పు గమనించండి.
అ) పూవు + రెమ్మ = పూరెమ్మ = ప్రాతాది సంధి
ఆ) పూవు + తోట = పూఁదోట = ప్రాతాది సంధి
ఇ) కెంపు + తామరలు = కెందామరలు = ప్రాతాది సంధి
ఈ) ప్రాత + ఇల్లు = ప్రాయిల్లు = ప్రాతాది సంధి
ఉ) మీదు + కడ = మీఁగడ = ప్రాతాది సంధి

గమనిక :
1) ఈ ఐదు సందర్భాలలోనూ మొదటి పదంలోని మొదటి అక్షరం తరువాత ఉన్న వర్ణాలన్నీ లోపిస్తాయి.
2) రెండవ పదం మొదట ఉన్న పరుషా (త, క) లు, సరళా (ద, గ) లుగా మారాయి.

పై మార్పులను బట్టి, ప్రాతాది సంధి నియమాలను ఈ విధంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ప్రాతాది సంధి

ప్రాతాది సంధి సూత్రము (1):
సమాసాలలో ప్రాతాదుల తొలి అచ్చు మీది వర్ణాలకెల్ల లోపం బహుళంగా వస్తుంది.
1) పూవు + తోట = పూ + తోట
2) కెంపు + తామర = కెల + తామర
3) మీదు + కడ = మీ + కడ

ప్రాతాది సంధి సూత్రము (2) :
లోపింపగా మిగిలిన (సంధిలోని) మొదటి అక్షరానికి పరుషాలు పరమైతే నుగాగమం (‘న్’ ఆగమంగా) వస్తుంది.
1) పూ + న్ + తోట = పూదోట
2) కె +న్ + తామర = కెందామర
3) మీ + 5 + కడ = మీగడ

గమనిక :
నుగాగమంలోని ‘స్’ అనేది, పూర్ణబిందువుగా గాని, అర్థబిందువుగా గాని, సరళాదేశ సంధి వల్ల మారుతుంది.
ఉదా : 1) పూఁదోట
2) కెందామర
3) మీఁగడ

గమనిక :
ప్రాతాదులు అంటే ‘పాత’ మొదలయిన కొన్ని మాటలు. అవి
1) ప్రాత
2) లేత
3) క్రొత్త
4) క్రిందు
5) కెంపు
6) చెన్ను మొ||నవి.

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

16. నుగాగమ సంధి సూత్రం
ఉదంతమగు తద్ధర్మార్థక విశేషణానికి అచ్చు పరమైనపుడు నుగాగమం వస్తుంది.

అభ్యాసం :
కింది పదాలను విడదీయండి. మార్పును గమనించండి.

అ) నుగాగమ సంధి:

అ) చేయునతడు = చేయు + అతడు
ఆ) వచ్చునపుడు = వచ్చు + అపుడు

గమనిక :
చేయు, వచ్చు వంటి క్రియలు చివర ‘ఉత్తు’ను, అనగా హ్రస్వ ఉకారాన్ని కల్గి ఉంటాయి. కాబట్టి వీటిని ‘ఉదంతాలు’ అంటారు. ఇవి తద్ధర్మార్థక క్రియలు. అంటే ఏ కాలానికైనా వర్తించే క్రియలు. ఈ ఉదంత, తద్ధర్మార్థక క్రియలకు అచ్చు కలిసింది. అప్పుడు ‘న్’ అనే అక్షరం కొత్తగా వస్తుంది. ‘న్’ ఆగమంగా అనగా ఉన్న అక్షరాలను కొట్టి వేయకుండా వస్తుంది. కాబట్టి ఇది “నుగాగమ సంధి’.
ఉదా :
చేయు + అతడు = చేయు +న్ + అతడు = చేయునతడు
వచ్చు + అప్పుడు = వచ్చు + న్ + అప్పుడు = వచ్చునప్పుడు

గమనిక :
అతడు, అప్పుడు అనే పదాలలోని ‘అ’ అనే అచ్చు పరంకాగా, కొత్తగా ‘న్’ ఆగమంగా వచ్చి, నుగాగమం అయింది.

ఉదా :
1) వచ్చునప్పుడు
2) చేయునతడు

ఆ. నుగాగమ సంధి:

గమనిక :
ఈ పై సందర్భాలలోనే కాక, మరికొన్ని చోట్ల కూడా నుగాగమం వస్తుంది. కింది పదాలు విడదీసి, పరిశీలించండి.
అ) తళుకుం గజ్జెలు
ఆ) సింగపుం గొదమ

పై సంధి పదాలను విడదీస్తే
అ) తళుకుం గజ్జెలు – తళుకు + గజ్జెలు
ఆ) సింగపుం గొదమ = సింగము + కొదమ

గమనిక :
‘తళుకు గజ్జెలు’ అనే సంధి పదంలో ‘తళుకు’ అనే పదం, ఉత్తు చివర గల స్త్రీ సమశబ్దం. ఇటువంటి ఉదంత స్త్రీ సమపదాలకు, పరుషాలుగాని, సరళాలుగాని పరమైతే నుగాగమం వస్తుంది.
ఉదా :
తళుకు + 5 + గజ్జెలు = ద్రుతానికి సరళ స్థిరాలు పరమైతే పూర్ణబిందువు వస్తుంది. తళుకుం గజ్జెలు అవుతుంది.

అలాగే పుంపులకు, పరుష సరళాలు పరమైతే, నుగాగమం వస్తుంది.

గమనిక :
సింగపు + కొదమ అనే చోట ‘సింగపు’ అన్న చోట చివర ‘పు’ ఉంది. దానికి ‘కొదమ’ లో మొదటి అక్షరం ‘అ’ అనేది పరుషం పరమైంది. పుంపులకు పరుషం పరమైంది. కాబట్టి ‘నుగాగమం’ అనగా ‘5’ వస్తుంది.
ఉదా :
సింగపు + 5 + కొదమ సరళాదేశం రాగా సింగపుఁగొదమ అవుతుంది.

అభ్యాసం :
కింది ఉదాహరణలు పరిశీలించి, లక్షణ సమన్వయం చేయండి.
ఉదా :
తళుకుంగయిదువు – తళుకు + 5 + కయిదువు = సరళాదేశ సంధి రాగా, తళుకుం గయిదువు అవుతుంది.

గమనిక :
తళుకు అన్నది (ఉదంత స్త్రీ సమం); ‘కయిదువు’ పదంలో మొదట ‘క’ అనే పరుషము ఉంది. కాబట్టి నుగాగమం వస్తుంది.

1. చిగురుం గయిదువు
జవాబు:
చిగురుం గయిదువు = చిగురు + కయిదువు
గమనిక :
‘చిగురు’ అనేది ఉదంత స్త్రీ సమశబ్దం. దానికి కయిదువు అనే పదం పరమయ్యింది. కయిదువులో ‘క’ అనే పరుషం పరమైంది.

ఉదంత స్త్రీ సమశబ్దాలకు పరుషం పరమయింది కాబట్టి ‘నుగాగమం’ వచ్చింది.
ఉదా :
చిగురు + న్ + కయిదువు , తరువాత సరళాదేశం రాగా చిగురుఁగయిదువు అవుతుంది.

2. సరసపుఁదనము
జవాబు:
సరసము + తనము
గమనిక :
‘సరసముతనము’ అనేది కర్మధారయ సమాసం. అందువల్ల కర్మధారయాలలోని ‘ము’ వర్ణకానికి పు, ంపులు వస్తాయి.
ఉదా : సరసపు + తనము

ఇక్కడ పుంపులకు పరుష సరళాలు పరమైతే నుగాగమం వస్తుంది. ‘సరసపు’ లోని పుంపులకు ‘తనము’లోని ‘త’ పరుషం పరమైంది. కాబట్టి నుగాగమం (న్) వచ్చింది.
ఉదా :
సరసపు + న్ + తనము – చివరకు సరళాదేశం రాగా ‘సరసపుఁదనము’ అవుతుంది.

ఇ) నుగాగమ సంధి:
గమనిక :
ఇంకా మరికొన్ని సందర్భాల్లోనూ నుగాగమం వస్తుంది. కింది పదాలను విడదీయండి.

అ) విధాతృనానతి = విధాతృ + ఆనతి
ఆ) రాజునాజ్ఞ = రాజు + ఆజ్ఞ
విధాతృ + ఆనతి = విధాత యొక్క ఆనతి
రాజు + ఆజ్ఞ = రాజు యొక్క ఆజ్ఞ

విగ్రహవాక్యాలను అనుసరించి, పై సంధి పదాలు షష్ఠీ తత్పురుష సమాసానికి చెందినవి.

పూర్వపదం చివర స్వరాలు అనగా అచ్చులు “ఋ” కారం, “ఉత్తు” ఉన్నాయి.

గమనిక :
ఈ విధంగా షష్ఠీ తత్పురుష సమాసపదాల్లో, “A” కార, “ఋ” కారములకు అచ్చుపరమైతే నుగాగమం (5) వస్తుంది.
ఉదా :
1) విధాతృ + ఆనతి (విధాత యొక్క ఆనతి) = విధాతృ + న్ + ఆనతి
2) రాజు + ఆజ్ఞ (రాజు యొక్క ఆజ్ఞ = రాజు + న్ + ఆజ్ఞ

ఈ) నుగాగమ సంధి సూత్రం :
షష్ఠీ తత్పురుష సమాసంలో “ఉ” కార, “బు” కారాలకు అచ్చుపరమైనపుడు నుగాగమం వస్తుంది.
ఉదా :
విధాతృ + న్ + ఆనతి = విధాతృనానతి
రాము + న్ + ఆజ్ఞ = రామునాజ్ఞ

షష్ఠీ తత్పురుషంలో నుగాగమ సంధి సూత్రం :
షష్ఠీ సమాసమందు “ఉ” కార, ‘ఋ” కారాలకు అచ్చుపరమైతే నుగాగమం వస్తుంది.

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

పాఠ్యపుస్తకంలోని ముఖ్యమైన తెలుగు సంధులు

సంధి పదము విడదీత సంధి పేరు
1) వంటాముదము = వంట + ఆముదము = అత్వ సంధి
2) ఏమనిరి = ఏమి + అనిరి = ఇత్వ సంధి
3) అవ్విధంబున = ఆ + విధంబున = త్రిక సంధి
4) సింగపుకొదమ = సింగము + కొదమ = పుంప్వాదేశ సంధి
5) ముత్యపుచిప్ప = ముత్యము + చిప్ప = పుంప్వాదేశ సంధి
6) కొంచేపునరుడు = కొంచెము + నరుడు = పుంప్వాదేశ సంధి
7) బంధమూడ్చి = బంధము + ఊడ్చి = ఉత్వ సంధి
8) అవ్వారల = ఆ + వారల = త్రిక సంధి
9) భక్తురాలు = భక్త + ఆలు = రుగాగమ సంధి
10) బాలెంతరాలు = బాలెంత + ఆలు = రుగాగమ సంధి
11) గుణవంతురాలు = గుణవంత + ఆలు = రుగాగమ సంధి
12) దేశాలలో = దేశము + లలో = లులన సంధి
13) పుస్తకాలు = పుస్తకము + లు = లులన సంధి
14) సమయాన = సమయము + న = లులన సంధి
15) చిగురుంగయిదువు = చిగురు + కయిదువు = నుగాగమ సంధి
16) సరసపుఁదనము = సరసము + తనము = నుగాగమ సంధి
17) ఆనందాన్నిచ్చిన = ఆనందాన్ని + ఇచ్చిన = ఇత్వ సంధి
18) మేమంత = మేము + అంత = ఉత్వ సంధి
19) ఇవ్వీటిమీద = ఈ + వీటిమీద = త్రిక సంధి
20) భిక్షయిడదయ్యే = భిక్ష + ఇడదయ్యె = యడాగమ సంధి
21) ఆగ్రహముదగునె = ఆగ్రహము + తగునె = గసడదవాదేశ సంధి
22) ఉన్నయూరు = ఉన్న + ఊరు = యడాగమ సంధి
23) అందుఁ జూడాకర్ణుడు = అందున్ + చూడాకర్ణుడు = సరళాదేశ సంధి
24) చూడాకర్ణుడను = చూడాకర్ణుడు + అను = ఉత్వ సంధి
25) పరివ్రాజకుడు గలడు = పరివ్రాజకుడు + కలడు = గసడదవాదేశ సంధి

సంస్కృత సంధులు

1. సవర్ణదీర్ఘ సంధి సూత్రం
అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు అవే అచ్చులు పరమైనపుడు వాని దీర్ఘాలు ఏకాదేశంగా వస్తాయి.

గమనిక :
‘అ’ వర్ణానికి – ‘అ’, ‘ఆ’ లు సవర్ణాలు
‘ఇ’ వర్గానికి – ‘ఇ’, ‘ఈ’ లు సవర్ణాలు
‘ఉ’ వర్గానికి – ‘ఉ’, ‘ఊ’ లు సవర్ణాలు
‘ఋ’ వర్గానికి – ‘ఋ’, ‘బూ’ లు సవర్ణాలు

1. ఉదా :
1) రామానుజుడు = రామ + అనుజుడు = (అ + అ = ఆ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
2) రామాలయం = రామ + ఆలయం = (అ + ఆ = ఆ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
3) గంగాంబ = గంగ + అంబ = (అ + అ = ఆ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి

2. ఉదా :
4) కవీంద్రుడు = కవి + ఇంద్రుడు – (ఇ’ + ఇ = ఈ), = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
5) శ్రీకాళహస్తీశ్వరా = శ్రీకాళహస్తి + ఈశ్వర – (ఇ + ఈ = ఈ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి

3. ఉదా :
6) భానూదయం . = భాను + ఉదయం = (ఉ + ఉ = ఊ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
7) వధూపేతుడు : వధూ + ఉపేతుడు = (ఊ + ఉ = ఊ) – సవర్ణదీర్ఘ సంధి

4. ఉదా :
8) పిత్రణం : పితృ + ఋణం = (ఋ + ఋ = ఋ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
9) మాతణం = మాతృ + ఋణం = (బ + ఋ – ఋ) = సవర్ణదీర్ఘ సంధి

2. గుణ సంధి సూత్రం
అకారానికి ఇ, ఉ, ఋ లు పరమైతే, ఏ, ఓ, అర్ లు క్రమంగా ఏకాదేశంగా వస్తాయి.
1. ఉదా :
రాజేంద్రుడు = రాజ + ఇంద్రుడు = (అ + ఇ = ఏ) = గుణ సంధి
మహేంద్రుడు = మహా + ఇంద్రుడు = (ఆ + ఇ = ఏ) = గుణ సంధి
నరేంద్రుడు – నర + ఇంద్రుడు = (అ + ఇ = ఏ) = గుణ సంధి
రామేశ్వర = రామ + ఈశ్వర (అ + ఇ = ఏ) = గుణ సంధి

2. ఉదా :
పరోపకారం = పర + ఉపకారం = (అ + ఉ = ఓ) = గుణ సంధి
మహోన్నతి = మహా + ఉన్నతి = (అ + ఉ = ఓ) = గుణ సంధి
దేశోన్నతి = దేశ + ఉన్నతి = (అ + ఉ = ఓ) = గుణ సంధి
గృహోపకరణం = గృహ + ఉపకరణం = (అ + ఉ = ఓ) = గుణ సంధి

3. ఉదా :
రాజర్షి = రాజ + ఋషి = (అ + ఋ = అర్) = గుణ సంధి
మహర్షి = మహా + ఋషి = (అ + ఋ = అర్) = గుణ సంధి

పై ఉదాహరణలు పరిశీలిస్తే
1) అ, ఆ లకు ఇ, ఈ లు కలిసి ‘ఏ’ గా మారడం
2) అ, ఆ లకు ఉ, ఊ లు కలిసి ‘ఓ’ గా మారడం
3) అ, ఆ లకు ఋ, ౠలు కలిసి ‘అర్’ గా మారడం – గమనించగలం.

పై మూడు సందర్భాల్లోనూ, పూర్వ స్వరం అంటే, సంధి వీడదీసినపుడు, మొదటి పదం చివరి అచ్చులు, అ, ఆ లుగానూ, పర స్వరం, అంటే విడదీసిన రెండవ పదంలో మొదటి అచ్చులు ఇ, ఉ, ఋ – లుగానూ ఉన్నాయి.

గమనిక :
1) అ, ఆ లకు – ‘ఇ’ కలిస్తే ‘ఏ’ గా మారుతుంది.
2) అ, ఆ లకు – ‘ఉ’ కలిస్తే ‘ఓ’ గా మారుతుంది.
3) అ, ఆ లకు – ‘ఋ’ కలిస్తే ‘అర్’ గా మారుతుంది.
ఏ, ఓ, అర్ అనే వాటిని గుణాలు అంటారు. ఇలా గుణాలు వచ్చే సంధిని “గుణ సంధి” అంటారు.

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

3. యణాదేశ సంధి సూత్రం
ఇ, ఉ, ఋ లకు అసవర్ణాచ్చులు పరమైతే, య, వ, రలు ఆదేశంగా వస్తాయి.
ఈ కింది పదాలను విడదీయండి. మార్పును గమనించండి.
1. ఉదా :
అ) అత్యానందం = అతి + ఆనందం – (త్ + ఇ + ఆ = యా) = యణాదేశ సంధి
1) అత్యంతం = అతి + అంతం = (త్ + ఇ + అ = య) = యణాదేశ సంధి
2) అభ్యంతరం = అ + అంతరం = (త్ + ఇ + అ = య) = యణాదేశ సంధి

2. ఉదా :
ఆ) అణ్వస్త్రం = అస్త్రం (ణ్ + ఉ + అ = వ) = యణాదేశ సంధి
2) గుర్వాజ్ఞ = (ర్ + ఉ + ఆ = వ) = యణాదేశ సంధి

3. ఉదా :
ఇ) పిత్రాజ్ఞ = పితృ + ఆజ్ఞ = (ఋ + ఆ = రా) = యణాదేశ సంధి
3) మాత్రంశ = మాతృ + అంశ = (ఋ + అ = ర) = యణాదేశ సంధి

గమనిక :
ఇ, ఉ, ఋ లకు అసవర్ణాచ్చులు (వేరే అచ్చులు) పక్కన వచ్చినపుడు, క్రమంగా వాటికి య – వ -రలు వచ్చాయి. యవరలను ‘యణులు’ అంటారు. యజ్ఞులు చేరితే వచ్చే సంధిని ‘యణాదేశ సంధి అంటారు. యణాదేశ సంధిలో ‘ఇ’ కి బదులుగా “య్”, ‘ఉ’ కి బదులుగా ‘ప్’, ‘ఋ’ కి బదులుగా ‘5’ వచ్చాయి.

4. వృద్ధి సంధి సూత్రం
అకారానికి ఏ, ఐలు పరమైతే ‘ఐ’ కారమూ, ఓ, ఔ లు పరమైతే ‘ఔ’ కారమూ వస్తాయి.

ఈ కింది పదాలను విడదీయండి.
1. ఉదా :
వసుధైక = వసుధా + ఏక = = (ఆ + ఏ = ఐ) = వృద్ధి సంధి
అ) రసైక = రస + ఏక = (అ + ఏ = ఐ) = వృద్ధి సంధి
ఆ) సురైక = సుర + ఏక = (అ + ఏ = ఐ) = వృద్ధి సంధి

2. ఉదా :
సమైక్యం = సమ + ఐక్యం = (అ + ఐ = ఐ) = వృద్ధి సంధి
ఇ) అప్లైశ్వర్యం = అష్ట + ఐశ్వర్యం = (అ + ఐ = ఐ) = వృద్ధి సంధి
ఈ) దేవైశ్వర్యం =దేవ + ఐశ్వర్యం = (అ + ఐ = ఐ) = వృద్ధి సంధి

3. ఉదా :
పాపౌఘము = పాప + ఓఘము = (అ + ఓ = ఔ) = వృద్ధి సంధి
ఉ) వనౌకసులు = వన + ఓకసులు = (అ + ఓ = ఔ) = వృద్ధి సంధి
ఊ) వనౌషధి = వన + ఓషధి = (అ + ఓ = ఔ) = వృద్ధి సంధి

4. ఉదా :
రనౌచిత్యం = రస + ఔచిత్యం = (అ + ఔ – ఔ) = వృద్ధి సంధి
ఋ) దివ్యౌషధం = దివ్య + ఔషధం = (అ + ఔ – ఔ) = వృద్ధి సంధి
ఋ) దేశోన్నత్యం = దేశ + ఔన్నత్యం = (అ + ఔ – ఔ) = వృద్ధి సంధి

గమనిక :
పైన పేర్కొన్న పదాలను విడదీసినపుడు మీరు గమనింపదగిన విషయం ఇది
1. వృద్ధి సంధి ఏర్పడేటప్పుడు ప్రతిసారీ పూర్వ స్వరంగా ‘అ’.వచ్చింది.
2. పర స్వరం స్థానంలో వరుసగా “ఏ, ఏ, ఐ, ఔలు ఉన్నాయి.
3. అకారానికి ఏ, ఐలు కలిపినపుడు ‘బి’ వచ్చింది.
4. అకారానికి ఓ, ఔ లు కలిపినపుడు ‘&’ వచ్చింది.

వృద్ధులు = ఐ, ఔలను ‘వృద్ధులు’ అంటారు.

5. జశ్వ సంధి సూత్రం
పరుషాలకు వర్గ ప్రథమ ద్వితీయాక్షరాలు, శష స లు తప్ప, మిగిలిన హల్లులు కానీ, అచ్చులు కానీ, పరమైతే వరుసగా సరళాలు ఆదేశమవుతాయి.
ఉదా :
సత్ + భక్తులు = సద్ + భక్తులు = సద్భక్తులు

పై సంధి పదాలను పరిశీలించండి. మొదట విడదీసిన పదాలలోని ‘త’ కార స్థానములో, ‘ద’ కారం ఆదేశంగా వచ్చి, ‘సద్భక్తులు’ అనే రూపం వచ్చింది.

గమనిక :
ఈ విధంగా మొదటి పదం చివర, క, చ, ట, త, ప (పరుషాలు),లలో ఏదైనా ఒక అక్షరం ఉండి, రెండవ పదం మొదట క ఖ, చ ఛ, ట ఠ, త థ, ప ఫ, లు మరియు శ ష స లు తప్ప, మిగిలిన హల్లులూ, అచ్చులలో ఏ అక్షరం ఉన్నా ‘గ, జ, డ, ద, బ’ లు వరుసగా ఆదేశం అవుతాయి.

కింది పదాలను విడదీయండి.
1) దిగంతము = దిక్ + అంతము = జశ్వ సంధి (క్ – గ్ గా మారింది)
2) మృదటము = మృత్ + ఘటము = జశ్వ సంధి (త్ -ద్ గా మారింది)
3) ఉదంచద్భక్తి = ఉదంచత్ + భక్తి = జత్త్వ సంధి (త్ -ద్ గా మారింది)
4) వాగీశుడు = వాక్ ఈశుడు = జత్త్వ సంధి (క్ – గ్ గా మారింది)
5) వాగ్యుద్ధం = వాక్ + యుద్ధం = జశ్వ సంధి (క్ – గ్ గా మారింది)
6) వాగ్వాదం = వాక్ + వాదం = జశ్వ సంధి (క్ – గ్ గా మారింది)
7) తద్విధం = తత్ + విధం = జశ్వ సంధి (త్ -ద్ గా మారింది)

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

6. అనునాసిక సంధి సూత్రం
వర్గ ప్రథమాక్షరాలకు (కటతలకు) ‘న’ గాని, ‘మ’ గాని పరమైనప్పుడు అనునాసికములు ఆదేశంగా వస్తాయి.

ఈ కింది పదాలను విడదీయండి.
అ) వాజ్మయం = వాక్ + మయం = అనునాసిక సంధి
ఆ) రాణ్మహేంద్రవరం = రాట్ + మహేంద్రవరం = అనునాసిక సంధి
ఇ) జగన్నాథుడు = జగత్ + నాథుడు = అనునాసిక సంధి

గమనిక :
పై సంధులు జరిగిన తీరు గమనించండి.
అ) వాక్ + మయం = వాజ్మయం = ‘క్’ స్థానంలో ‘జ’ వచ్చింది.
ఆ) రాట్ + మణి = రాణ్మణి = ‘ట్’ స్థానంలో ‘ణ’ వచ్చింది.
ఇ) జగత్ + నాథుడు = జగన్నాథుడు = ‘త్’ స్థానంలో ‘న’ వచ్చింది.

గమనిక :
1) పై మూడు సంధి పదాలలోనూ మొదటి పదం చివర వరుసగా క, ట, త, లు ఉన్నాయి.
2) వాటికి ‘మ’ గాని, ‘న’ గాని పరమయినాయి. అంటే తరువాత కలిశాయి.
3) 1) అప్పుడు పూర్వపదం చివర గల ‘క’ కారం, ‘క’ వర్గకు అనునాసికమైన ‘జ’ గా మారుతుంది. (క, ఖ, గ, ఘ, ఙ)
2) అప్పుడు పూర్వపదం చివర గల ‘ట’ కారం, ‘ట’ వర్గకు అనునాసికమైన ‘ణ’ గా మారింది. (ట, ఠ, డ, ఢ, ణ)
3) అప్పుడు పూర్వపదం చివర గల ‘త’ కారం, దాని అనునాసికమైన ‘న’ (త థ ద ధ న) గా ఆదేశం అవుతాయి.
దీనినే ‘అనునాసిక సంధి’ అంటారు.

అభ్యాసము :
1) తన్మయము = తత్ + మయము = అనునాసిక సంధి
2) రాణ్మణి = రాట్ + మణి , – అనునాసిక సంధి
3) వాజ్మయము = వాక్ + మయము = అనునాసిక సంధి
4) మరున్నందనుడు = మరుత్ + నందనుడు = అనునాసిక సంధి

7.అ) విసర్గ సంధి సూత్రం
అకారాంత పదాల మీద ఉన్న విసర్గకు, వర్గ ప్రథమ ద్వితీయాక్షరాలు (క, చ, ట, త, ప, ఖ, ఛ, ఠ, థ, ఫ, శ, ష, సలు కాక, మిగతా అక్షరాలు) కలిసినపుడు, విసర్గ లోపించి “అ” కారం ‘ఓ’ కారంగా మారుతుంది.

ఉదాహరణలు చూడండి :
అ) నమోనమః = నమః + నమః
ఆ) మనోహరం : మనః + హరం
ఇ) పయోనిధి : పయః + నిధి
ఈ) వచోనియమం = వచః + నియమం

గమనిక :
ఈ నాలుగు ఉదాహరణలలో అకారాంత పదాల మీద ఉన్న విసర్గ లోపించి, ‘అ’ కారం ‘ఓ’ కారంగా మారింది.

ఆ) విసర్గ సంధి సూత్రం
విసర్గకు శ,ష,సలు కలిసినపుడు, విసర్గ శ,ష,స,లుగా మారి శ,ష,సలు ద్విత్వాలుగా మారుతాయి.
ఉదాహరణలు :
అ) మనశ్శాంతి : మనః + శాంతి
ఆ) చతుషష్టి : చతుః + షష్టి
ఇ) నభస్సుమం : నభః + సుమం

గమనిక :
విసర్గము, ప్రక్కనున్న శ, ష, స లుగా మారి, ద్విత్వాలుగా అయ్యింది. ఆయా పదాలను కలుపగా, వరుసగా మనశ్శాంతి, చతుషష్టి, నభస్సుమం అనే రూపాలు ఏర్పడ్డాయి.

ఇ) విసర్గ సంధి సూత్రం
విసర్గకు క,ఖ,ప,ఫ,లు కలిస్తే విసర్గమారదు. (సంధి ఏర్పడదు.)
ఉదాహరణలు :
అ) ప్రాతఃకాలము = ప్రాతః + కాలము = విసర్గ సంధి
ఆ) తపఃసలము = తపః + ఫలము = విసర్గ సంధి

గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో విసర్గకు క, ఫ లు పరం అయ్యాయి. కాబట్టి విసర్గ మారకుండా యథాప్రకారంగానే ఉంది.

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

ఈ) విసర్గ సంధి సూత్రం
అంతః, దుః, చతుః, ఆశీః, పునః మొదలయిన పదాల తరువాత ఉండే విసర్గ, రేఫ (‘ర్’)గా మారుతుంది.
ఉదా :
అంతః + ఆత్మ : అంతర్ – + ఆత్మ = అంతరాత్మ
అ) దుః + అభిమానం = దుర్ + అభిమానం = దురభిమానం
ఆ) చతుః + దిశలు = చతుర్ + దిశలు = చతుర్దశలు
ఇ) ఆశీః + వాదము = ఆశీర్ + వాదము = ఆశీర్వాదము
ఈ) పునః + ఆగమనం = పునర్ + ఆగమనం = పునరాగమనం
ఉ) అంతః + మథనం = అంతర్ + మథనం = అంతర్మథనం

ఉ) విసర్గ సంధి సూత్రం
ఇస్, ఉర్ల విసర్గకు, క, ఖ, ప, ఫ, లు కలిస్తే, విసర్గ ‘ష’ కారంగా మారుతుంది.\
ఉదా :
ధనుష్కోటి : ధనుస్ట్ + కోటి = ధనుష్ + కోటి = ధనుష్కోటి
అ) నిష్ఫలము = నిస్ + ఫలము = నిష్, + ఫలము = నిష్ఫలము
ఆ) దుష్కరము = దుస్ + కరము – దుష్ – + కరము = దుష్కరము

గమనిక :
ఇస్ (ఇజి), ఉస్ (43) ల విసర్గలకు క,ఖ,ప,ఫ లు కలిసినపుడు, విసర్గ అనగా ‘స్’ కారము ‘ష’ కారంగా మారుతుంది.

ఊ) విసర్గ సంధి సూత్రం
విసర్గకు (అనగా ‘స్’ కు) చ ఛ లు పరమైతే ‘శ’ కారం, ట ఠలు పరమైతే ‘ష’ కారం, త థ
లు పరమైతే ‘స’ కారం వస్తాయి.
ఉదా :
అ) దుశ్చేష్టితము = దుః + చేష్టితము (విసర్గము – శ్ గా మారింది)
ఆ) ధనుష్టంకారం = ధనుః + టంకారము (విసర్గము ష్ గా మారింది)
ఇ) మనస్తాపము = మనః + తాపము (విసర్గము ‘స’గా మారింది)
ఈ) నిస్తేజము = నిః + తేజము (విసర్గము ‘స’గా మారింది)

గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో విసర్గకు చ ఛలు పరమైతే ‘శ’ కారం, ట ఠలు పరమైతే ‘ష’ కారం త థలు పరమైతే ‘స’ కారం వస్తుంది.

పై ఉదాహరణలు గమనిస్తే విసర్గ సంధి ఆరు విధాలుగా ఏర్పడుతోందని తెలుస్తోంది.

8. శ్చుత్వ సంధి సూత్రం
‘స’ కార, ‘త’ వర్గాలకు, ‘శ’ కార ‘చ’ వర్గా (చ ఛ జ ఝ) లు పరమైతే, ‘శ’ కార ‘చ’ వర్గాలే వస్తాయి.

కింది ఉదాహరణలను పరిశీలించండి.
అ) తప + శక్తి → తపస్ + శక్తి → తపశ్శక్తి
ఆ) నిః + శంక → నిస్ + శంక → నిశ్శంక
ఇ) మనః + శాంతి → మనస్ + శాంతి → మనశ్శాంతి

గమనిక :
పై ఉదాహరణలలో పూర్వపదాలలో ఉన్న విసర్గ సంధి కార్యంలో విసర్గను ‘స’ గా తీసుకుంటున్నాం. విసర్గకు ‘స్’ కారం వస్తుంది. అలా విసర్గ స కారం కాగా, ఆ ‘స’ కారానికి ‘శ’ వర్ణం పరం అవుతుంది. ఇలా పరం అయినపుడు ఆ ‘స’ కారం, ‘శ’ కారంగా మారుతుంది. అనగా ‘శవర్ణ ద్విత్వం వస్తుంది.
ఆ) నిస్ + చింత → నిశ్చింత
సత్ + ఛాత్రుడు → సచ్ఛాత్రుడు
శరత్ + చంద్రికలు → శరచ్చంద్రికలు
జగత్ + జనని → జగజ్జనని
శార్జిన్ + జయః → శారిఞ్జయః

గమనిక :
పై పదాల్లో ‘స’ కార, ‘త’ వర్గాలు పూర్వపదాంతంగా ఉన్నాయి. ‘శ’ కార, ‘చ’ వర్గాలు (త, న) పరమైనాయి. అలా పరమైనప్పుడు ‘శ’ కార, చ వర్గాలుగా మారుతాయి.

అనగా

1) స్ + చి = శ్చి
2) త్ + జ = జ్జ
3) త్ + శా = చ్చా
4) న్ + జ = ఞ్జ
5) త్ + చ = చ్చ

ఈ విధంగా ‘స’ కార ‘త’ వర్గాలకు (తథదధన) లకు, ‘శ’ కార, ‘చ’ వర్గాలు వస్తే అది “శ్చుత్వ సంధి” అవుతుంది.

AP SSC 10th Class Telugu Grammar Sandhulu సంధులు

పాఠ్యపుస్తకంలోని ముఖ్యమైన సంస్కృత సంధులు

1) అత్యంత = అతి + అంత = యణాదేశ సంధి
2) పుణ్యవాసము = పుణ్య + ఆవాసము = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
3) స్నిగ్గాంబుదము = స్నిగ్ధ + అంబుదము = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
4) పురాతనాపాదితము = పురాతన + ఆపాదితము = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
5) సహస్రాబ్దం = సహస్ర + అబ్దం = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
6) వేదోక్తము = వేద + ఉక్తము = గుణ సంధి
7) మదోన్మాదము = మద + ఉన్మాదము = గుణ సంధి
8) సరభసోత్సాహం = సరభస + ఉత్సాహం = గుణ సంధి
9) జీవనోపాధి = జీవన + ఉపాధి = గుణ సంధి
10) మహోపకారం = మహా + ఉపకారం = గుణ సంధి
11) గుణౌద్ధత్యం = గుణ + ఔద్ధత్యం = వృద్ధి సంధి
12) రసైకస్థితి = రస + ఏకస్థితి = వృద్ధి సంధి
13) తన్మయము = తత్ + మయము = అనునాసిక సంధి
14) వాజ్మయము = వాక్ + మయము = అనునాసిక సంధి
15) రాణ్మణి = రాట్ + మణి = అనునాసిక సంధి
16) మరున్నందనుడు = మరుత్ + నందనుడు = అనునాసిక సంధి
17) రాణ్మహేంద్రపురం = రాట్ + మహేంద్రపురం = అనునాసిక సంధి
18) జగన్నాథుడు = జగత్ + నాథుడు = అనునాసిక సంధి
19) నమోనమః = నమః . + నమః = విసర్గ సంధి
20) మనోహరం = మనః . + హరం = విసర్గ సంధి
21) పయోనిధి = పయః + నిధి = విసర్గ సంధి
22) వచోనిచయం = వచః + నిచయం = విసర్గ సంధి
23) ప్రాతఃకాలము = ప్రాతః + కాలము = విసర్గ సంధి
24) తపఃఫలము = తపః + ఫలము = విసర్గ సంధి
25) నిష్ఫలము = నిస్ + ఫలము = విసర్గ సంధి
26) దుష్కరము = దుస్ + కరము = విసర్గ సంధి
27) ధనుష్టంకారము = ధనుః + టంకారము = విసర్గ సంధి
28) మనస్తాపము = మనః + తాపము = విసర్గ సంధి
29) దురభిమానం = దుః + అభిమానం = విసర్గ సంధి
30) నిరాడంబరం = ఆడంబరం = విసర్గ సంధి
31) దుర్భేద్యము = దుః + భేద్యము = విసర్గ సంధి
32) తపోధనుడు = తపః + ధనుడు = విసర్గ సంధి
33) నిరాశ = నిస్ + ఆశ = విసర్గ సంధి
34) దుశ్చేష్టితము = దుస్ + చేష్టితము = శ్చుత్వ సంధి
35) నిశ్చింత = నిస్ + చింత = శ్చుత్వ సంధి
36) సచ్ఛాత్రుడు = సత్ + ఛాత్రుడు = శ్చుత్వ సంధి
37) శరచ్చంద్రికలు = శరత్ + చంద్రికలు = శ్చుత్వ సంధి
38) జగజ్జనని = జగత్ + జనని = శ్చుత్వ సంధి
39) శారిజ్జయః = శార్జిన్ + జయః = శ్చుత్వ సంధి

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Regularly solving AP 10th Class Maths Model Papers and AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 contributes to the development of problem-solving skills.

AP SSC Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Time : 3.15 hours
Max. Marks : 100

Instructions:

  1. In the duration of 3 hours 15 minutes, 15 minutes of time is allotted to read the question paper.
  2. All answers shall be written in the answer booklet only.
  3. Question paper consists of 4 Sections and 33 questions.
  4. Internal choice is available in section – IV only.
  5. Answers shall be written neatly and legibly.

Section – I
(12 × 1 = 12 M)

Note:

  1. Answer all the questions in one word or phrase.
  2. Each question carries 1 mark.

Question 1.
Express 2x = y in logarithmic form.
Solution:
log2y = x

Question 2.
If p(t) = t2 – 1, then p(-1) = …….
Solution:
0

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Question 3.
Write a linear equation in two variables for the following situation.
“The cost of 5 pens and 3 pencils is ₹54”.
Solution:
5x + 3y = 54

Question 4.
Nature of the roots of the quadratic equation 2x2 – 6x + 3 = 0 is
A) Real
B) Equal
C) Distinct
D) Real and distinct
Solution:
D) Real and distinct

Question 5.
If 18, a, b, -3 are in A.P., then a + b = …….
A) 19
B) 7
C) 11
D) 15
Solution:
D) 15

Question 6.
Find the centroid of the triangle whose vertices are (-3, -5), (-2, 4) and (8, -2).
Solution:
(1, -1)

Question 7.
The length of the tangent to a circle of radius 7cm which is drawn from an external point at a
distance of 25 cm away from its centre is
A) 12 cm
B) 24 cm
C) 26 cm
D) 13 cm
Solution:
B) 24 cm

Question 8.
Statement I : Volume of a hemisphere of radius ‘r’ is \(\frac{4}{3}\) π r2.
Statement II : Surface area of a sphere of radius ‘r’ is 4 π r2
Now, choose the correct answer:
A) Both Statements are true
B) Both Statements are false
C) Statement I is true, Statement II is false
D) Statement I is false, Statement II is true.
Solution:
D) Statement I is false, Statement II is true.

Question 9.
Express sec θ in terms of tan θ.
A) \(\sqrt{1-\tan ^2 \theta}\)
B) \(\sqrt{1+\tan ^2 \theta}\)
C) \(\sqrt{\tan ^2 \theta-1}\)
D) \(\frac{\sqrt{1+\tan \theta}}{\tan \theta}\)
Solution:
B) \(\sqrt{1+\tan ^2 \theta}\)

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Question 10.
Draw a rough figure for the following situation. “A person is flying a kite at an angle of elevation ‘α’ and the length of thread from his hand to kite is ‘l’.”
Solution:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 1

Question 11.
If P(E) = 0.05, then P(\(\overline{\mathrm{E}}\)) = ……..
Solution:
0.95

Question 12.
Assertion (A): If the mode of the data 5, 5, 5, 6, 6, 6, 2, 2, 2, 3, 3, 3, x is 6, then the value of x = 6.
Reason (R) : Mode is always at the centre of the data.
Now, choose the correct answer:
A) Both Assertion and Reason are true and Reason is supporting Assertion
B) Both Assertion and Reason are true, but Reason is not supporting Assertion
C) Assertion is true, but Reason is false
D) Assertion is false, but Reason is true.
Solution:
C) Assertion is true, but Reason is false

Section – II
(8 × 2 = 16 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 2 marks.

Question 13.
How will you show that (17 × 11 × 2) + (17 × 11 × 5) is a composite number ?
Solution:
(17 × 11 × 2) + (17 × 11 × 5)
= 17 × 11 × (2 + 5)
= 17 × 11 × 7
Since it has more than two factors it is a composite number.
By the fundamental theorem of arithmetic every composite number can be expressed as a product of primes.

Question 14.
Check whether the following equations are consistent or inconsistent. 2x – 3y = 8, 4x – 6y = 9
Solution:
2x – 3y – 8 = 0
4x – 6y – 9 = 0
img 23
Since \(\frac{\mathrm{a}_1}{\mathrm{a}_2}\) = \(\frac{b_1}{b_2}\) ≠ \(\frac{c_1}{c_2}\), the given equations are inconsistent.

Question 15.
Find the 6th term of the Geometric Progression whose a1 = -12 and r = \(\frac{1}{3}\).
Solution:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 2

Question 16.
Find the slope of the line joining the two points A(3, -2) and B(-6, 5).
Solution:
Slope (m) = \(\frac{y_2-y_1}{x_2-x_1}\) = \(\frac{5-(-2)}{-6-3}\)
= \(\frac{5+2}{-9}\) = \(-\frac{7}{9}\)

Question 17.
Draw a circle and two lines parallel to a given line such that one is a tangent and the other, a secant to the circle.
Solution:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 3

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Question 18.
Find the volume of a cone whose height is 10 cm and the radius of the base is 3.5 cm.
Solution:
Radius of cone (r) = 3.5 cm = \(\frac{7}{2}\) cm
Its height (h) = 10 cm
Volume of a cone (V) = \(\frac{1}{3} \pi r^2 h\)
= \(\frac{1}{3}\) × \(\frac{22}{7}\) × \(\frac{7}{2}\) × \(\frac{7}{2}\) × 10
= \(\frac{770}{6}\) = 128.33 cm3

Question 19.
Express sin 81° + tan 81° in terms of trigonometric ratios of angles between 0° and 45°.
Solution:
sin 81° + tan 81° = sin (90° – 9°) + tan (90° – 9°)
= cos 9° + cot 9°
[∵ sin (90° – A) = cos A
tan (90° – A) = cot A]

Question 20.
A die is thrown once. Find the probability of getting
(i) a prime number,
(ii) an odd number.
Solution:
i) Let ‘E1‘ be an event of getting a prime number,
E1 = {2, 3, 5}
S = {1, 2, 3, 4, 5, 6}
∴ P(E1) = \(\frac{\mathrm{n}\left(\mathrm{E}_1\right)}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\) = \(\frac{3}{6}\) = \(\frac{1}{2}\)

ii) Let ‘E2‘ be an event of getting an odd number,
E2 = {1, 3, 5}
∴ P(E2) = \(\frac{\mathrm{n}\left(\mathrm{E}_2\right)}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\) = \(\frac{3}{6}\) = \(\frac{1}{2}\)

Section – III
(8 × 4 = 32 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 4 marks.

Question 21.
If A and B are two non-empty sets, then draw the venn diagrams of A∪B, A∩B, A – B and B – A.
Solution:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 4

Question 22.
Find a quadratic polynomial with zeroes -2 and \(\frac{1}{3}\).
Solution:
Given: The zero’s of quadratic polynomial are -2 and \(\frac{1}{3}\)
Quadratic polynomial with zeros α, β is
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 5

Question 23.
Solve the following pair of linear equations.
3x – 5y = -1,
x – y = -1.
Solution:
Given : 3x – 5y = -1 → (1)
x – y = -1 → (2)
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 6
Substituting y = -1 in (1)
3x – 5(-1) = -1
⇒ 3x = -6
⇒ x = \(\frac{-6}{3}\) = -2
∴ x = -2, y = -1
Alternate Method :
Given : 3x – 5y = -1 → (1)
x – y = -1 → (2)
From (2), y = x + 1 → (3)
Substituting y = x + 1 in equation (1)
3x – 5(x + 1) = -1
-2x = -1 + 5
x = \(\frac{4}{-2}\) = -2
Substituting x = -2 in equation (3)
y = x + 1
y = -2 + 1 = -1
∴ x = -2, y = -1

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Question 24.
A car has two wipers which do not overlap. Each wiper has a blade of length 25 cm sweeping through an angle of 115°. Find the total area cleaned at each sweep of the blades. (Use π = \(\frac{22}{7}\))
Solution:
Given : length of each blade, r = 25 cm
Angle of sweeping x° = 115°
Area swept by two wipers = 2 × Area swept by each blade
= 2 × \(\frac{x^{\circ}}{360^{\circ}}\)πr2
= 2 × \(\frac{115^{\circ}}{360^{\circ}}\) × \(\frac{22}{7}\) × (25)2
= 1254.96 sq. units.

Question 25.
Two cubes each of volume 64 cm3 are joined end to end together. Find the total surface area of the resulting cuboid.
Solution:
Let ‘a’ be an edge of a cube
Given : volume of the cube = 64 cm3
∴ a3 = 64 = 43
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 7
The dimensions of resulting cuboid are
length l = 8 cm
breadth b = 4 cm
height h = 4 cm
Total surface area of the cuboid = 2(lb + bh + lh)
= 2[8 × 4 + 4 × 4 + 8 × 4]
= 2[32 + 16 + 32]
= 2[80] = 160 cm2

Question 26.
A tower stands vertically on the ground. From a point which is 15 metres away from the foot of the tower, the angle of elevation of the top of the tower is 45°. What is the height of the tower ?
Solution:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 8
From the figure., in triangle ABC
Given, BC = Distance from the tower = 15 m,
Angle of elevation = ∠C = 45°
Let, height of the tower AB = h meters
tan 45° = \(\frac{\mathrm{h}}{15}\) ⇒ 1 = \(\frac{\mathrm{h}}{15}\) ⇒ h = 15m

Question 27.
Write the formula to find the median of a grouped data and explain the terms in it.
Solution:
Median, M = l + \(\left(\frac{\frac{\mathrm{n}}{2}-\mathrm{cf}}{\mathrm{f}}\right)_h\)
l = lower boundary of the median class,
h = size of the median class (class size)
n = number of observations
cf = cumulative frequency of class preceding the median class
f = frequency of median class

Question 28.
ABC is a right triangle right angled at C. Let BC = a, CA = b, AB = c and let ‘p’ be the length of perpendicular from C on AB, prove that pc = ab.
Solution:
Given, ABC is a right triangle right angled at C
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 9

Section – IV
(5 × 8 = 40 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 8 marks.
  3. Each question has internal choice.

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Question 29.
a) Prove that \(\sqrt{3}\) is irrational.
OR
b) Prove that \(\sqrt{\frac{1+\cos \theta}{1-\cos \theta}}\) = cosecθ + cotθ.
Solution:
a) Let us assume \(\sqrt{3}\) is rational.
If it is rational, then there must exist two integers ‘r’ and ‘s'(s ≠ 0) such that \(\sqrt{3}\) = \(\frac{\mathrm{r}}{\mathrm{s}}\).
If ‘r’ and ‘s’ have a common factor other than 1, then we divide by the common factor to get \(\sqrt{3}\) = \(\frac{a}{b}\), where ‘a’ and ‘b’ are co-primes. So b\(\sqrt{3}\) = a
On squaring both sides and rearranging, we get
3b2 = a2
∴ 3 divides a2
⇒ 3 divides a
So, we can write a = 3c, for some integer ‘c’
Substituting for a, we get 3b2 = (3c)2
⇒ 3b2 = 9c2
⇒ b2 = 3c2
This means 3 divides b2 ⇒ 3 divides b
∴ Both ‘a’ and ‘b’ have 3 as a common factor. But this contradicts the fact that ‘a’ and ’b’ are co-primes.
This contradiction has arisen because of our assumption that \(\sqrt{3}\) is rational.
Thus our assumption is false.
\(\sqrt{3}\) is irrational.

b)
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 10

Question 30.
a) If A = {2, 3, 5, 7}, B = {2, 4, 6, 8}, C = {2, 5, 8, 11}, D = {3, 5, 7, 9} then find
i) A∪B
ii) A – B
iii) A∩B
iv) B – A
v) C – D
vi) B – C
vii) B∩D
viii) C∪D

OR

b) Find the coordinates of the points of trisection of the line segment joining (4, -1) and (-2, -3).
Solution:
a) A = {2, 3, 5, 7}
B = {2, 4, 6, 8}
C = {2, 5, 8, 11}
D = {3, 5, 7, 9}
(i) A ∪ B = {2, 3, 5, 7} ∪ {2, 4, 6, 8}
= {2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}
(ii) A – B = {2, 3, 5, 7} – {2, 4, 6, 8} = {3, 5, 7}
(iii) A ∩ B = {2, 3, 5, 7} ∩ {2, 4, 6, 8} = {2}
(iv) B – A = {2, 4, 6, 8} – {2, 3, 5, 7} = {4, 6, 8}
(v) C – D = {2, 5, 8, 11} – {3, 5, 7, 9}
= {2, 8, 11}
(vi) B – C = {2, 4, 6, 8} – {2, 5, 8, 11} = {4, 6}
(vii) B ∩ D = {2, 4, 6, 8} ∩ {3, 5, 7, 9}
= { } = φ
(viii) C ∪ D = {2, 5, 8, 11} ∪ {3, 5, 7, 9}
= {2, 3, 5, 7, 8, 9, 11}

b) Let A (4, -1) and B(-2, -3)
Let P and Q are the points of trisection of AB i.e. AP = PQ = QB
∴ P divides AB internally in the ratio 1 : 2
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 11
Now, Q also divides AB internally in the ratio 2: 1
So the coordinates of Q are
Q(x, y) = \(\left(\frac{2(-2)+1(4)}{2+1}, \frac{2(-3)+1(-1)}{2+1}\right)\)
= \(\left(\frac{-4+4}{3}, \frac{-6-1}{3}\right)\)
Q(x, y) = \(\left(0, \frac{-7}{3}\right)\)
Therefore, the coordinate of the points of trisection of the line segment are
P(2, \(\frac{-5}{3}\) and Q(0, \(\frac{-7}{3}\))

Question 31.
a) In an AP, given a = 5, d = 3, an = 50, find ‘n’ and ‘Sn‘.
OR
b) Find the mean of the following frequency distribution.

Class Interval 10-20 20-30 30-40 40-50 50-60
Frequency 15 110 135 115 25

Solution:
a) Given, a = 5, d = 3, a<sub.n = l = 50
We know that an = a + (n – 1)d
∴ 50 = 5 + 3(n – 1)3
3(n – 1) = 50 – 5
3(n – 1) = 45
n – 1 = 15
∴ n = 16

To find Sn:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 12

(OR)

Sn = \(\frac{n}{2}\)[a + l] = \(\frac{16}{2}\)[5 + 50]
= 8(55) = 440

b)
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 13
∴ Mean of the given frequency distribution is 35.625

Alternate Method:
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 14

Question 32.
a) The diagonal of a rectangular field is 60 metres more than the shorter side. If the longer side is 30 metres more than the shorter side, find the sides of the field.
OR
b) One card is drawn from a well-shuffled deck of 52 cards. Find the probability of getting
i) a King of red colour,
ii) a face card
iii) a Jack of hearts,
iv) a spade.
Solution:
a) Let the shorter side of a rectangle is ‘x’m.
Given:
longer side, y = (30 + x) m
diagonal = (60 + x) m
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 15
By Pythagoras theorem,
BD2 = AD2 + AB2
(60 + x)2 = x2 + (30 + x)2
3600 + 120x + x2 = 900 + 60x + x2 + x2
x2 – 60x – 2700 = 0
x2 – 90x + 30x – 2700 = 0
x(x – 90) + 30(x – 90) = 0
(x + 30) (x – 90) =0
∴ x = 90 (or) -30
x can’t be negative.
Shorter side = 90 m
Longer side = 30 + 90 = 120 m

b) Number of cards in the deck n(S) = 52
i) Number of favourable outcomes to get a king of red colour = n(E1) = 2
Probability of getting a king of red colour
P(E1) = \(\frac{n\left(E_1\right)}{n(S)}\) = \(\frac{2}{52}\) = \(\frac{1}{26}\)

ii) Number of favourable outcomes to get a face card = n(E2) = 12
Probability of getting a face card
P(E2) = \(\frac{\mathrm{n}\left(\mathrm{E}_2\right)}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\) = \(\frac{12}{52}\) = \(\frac{3}{13}\)

iii) Number of favourable outcomes to get a jack of hearts = n(E3) = 1
Probability of getting a jack of hearts
P(E3 = \(\frac{\mathrm{n}\left(\mathrm{E}_3\right)}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\)) = \(\frac{1}{52}\)

iv) Number of favourable outcomes to get a spade = n(E4) = 13
Probability of getting a spade
P(E4 = \(\frac{\mathrm{n}\left(\mathrm{E}_4\right)}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\)) = \(\frac{13}{52}\) = \(\frac{1}{4}\)

AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions

Question 33.
a) Draw the graph of the polynomial
p(x) = x2 + 3x – 4 and find its zeroes.
OR
b) Construct an isosceles triangle whose base is 5 cm and altitude is 4 cm. Then draw another triangle whose sides are 1\(\frac{1}{3}\) times the corresponding sides of the isosceles triangle.
Solution:
a)

x -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4
y = x2 + 3x – 4 0 -4 -6 -6 -4 0 6 14 24
(x,y) (-4,0) (-3,-4) (-2,-6) (-1,-6) (0,-4) (1,0) (2,6) (3,14) (4,24)

1 and -4 are zeroes of the quadratic polynomial because (1, 0) and (-4, 0) are intersection points of X – axis.
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 16

b)
Draw a line AX
Locate points A1, A2, A3, A4 such
that AA1 = A1A2 = A2A3 = A3A4
AP 10th Class Maths Question Paper June 2023 with Solutions 17
Join A3 and C
Extend the line AC
Draw a line parallel to A3C and let it meets the line AC at C’
Extend the line AB
Draw a line parallel to BC and let it meets the line AB at B’

AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 with Solutions

Regularly solving AP 10th Class Maths Model Papers Set 1 contributes to the development of problem-solving skills.

AP SSC Maths Model Paper Set 1 with Solutions

Instructions :

  1. In the duration of 3 hours 15 minutes, 15 minutes of time is allotted to read the question paper.
  2. All answers shall be written in the answer booklet only.
  3. Question paper consists of 4 Sections and 33 questions.
  4. Internal choice is available in section – IV only.
  5. Answers shall be written neatly and legibly.

Section – I
(12 × 1 = 12M)

Note:

  1. Answer all the questions in one word or phrase.
  2. Each question carries 1 mark.

Question 1.
“Every set is a subset of itself”. This statement belongs to which property?
Solution:
Reflexive property

Question 2.
In the A.P. -3, –\(\frac{1}{2}\), 2, ……. a11
A) 11
B) 22
C) -22
D) -11
Answer:
B) 22

Question 3.
If x = 2 is a solution of the equation
2x2 – kx + 5 = 0 then find the value of k.
Solution:
\(\frac{13}{2}\)

Question 4.
Statement (A): If log 625 = k. log 5 then the value of k = 5′
Statement (B): log9 Sin 90° = 1
A) Both A and B are true
B) A is true, B is false
C) A is false, B is true
D) Both A and B are false
Solution:
D) Both A and B are false

Question 5.
Read the following data and answer the question

5 pencils and 7 pens together cost Rs 50, where as 7 pencils and 5 pens together cost Rs 46. Write a pair of linear equations from the data with variables x and y.
Solution:
5x + 7y = 50 [Let pencils be x, pens be y]
7x + 5y = 46

Question 6.
Write the zeros of the polynomial (shown in the graph).
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 1
Solution:
-2, 2

Question 7.
If 4cos2θ = 3 then find sinθ.
Solution:
4cos2θ = 3
cos2θ = \(\frac{3}{4}\)
sin2θ = 1 – cos2θ
sin2θ = 1 – \(\frac{3}{4}\) = \(\frac{1}{4}\)
sinθ = \(\sqrt{\frac{1}{4}}\) = \(\frac{1}{2}\)
sinθ = \(\frac{1}{2}\)

Question 8.
“A person is flying a kite at an angle of elevation α and the length of thread from his hand to kite is ‘l’. Draw diagram for the situation.
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 6

Question 9.
Read the following and answer question
If a line is passing through (2, 3) and (2, -3) then
1. the line is parallel to X – axis
2. the line is parallel to Y – axis
3. the slope of the line is not defined
4. the slope of the line is zero Which of the above are correct ?
Solution:
2 and 3

Question 10.
If P(E) = 0.09 then find P(not E) in percentage.
Solution:
P(E) = 0.09
P(E) + P\((\overline{\mathrm{E}})\) = 1
P\((\overline{\mathrm{E}})\) = 1 – P(E) = 1 – 0.09
P\((\overline{\mathrm{E}})\) = 0.91
P\((\overline{\mathrm{E}})\) in percentage = \(\frac{91}{100}\) × 100 = 91%

Question 11.
Match the following.
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 2
Choose the correct answer
A) a – iii, b – i, c – ii
B) a – ii, b – iii, c – i
C) a – ii, b – i, c – iii
D) a – i, b – iii, c – ii
Solution:
B) a-ii, b-iii, c-i

Question 12.
How many number of parallel tangents are drawn to a circle with a given tangent?
Solution:
one.

Section – II
(8 × 2 = 16 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 2 marks.

Question 13.
An empty set is a finite set. Is this statement true or false? Why?
Solution:
“An empty set is a finite set”. It is True.
Because number of elements in a null set is 0.
n(φ) = 0
It is possible to count the number of elements in the empty set.

Question 14.
A cylinder and cone have bases of equal radii and are of equal heights. Show that their volumes are in the ratio of 3 : 1.
Solution:
It is given that the bases have equal radii are of equal heights.
∴ Ratio of the volumes of the cylinder and the cone = πr2h : \(\frac{1}{3}\)πr2h
= 1 : \(\frac{1}{3}\) = 3 : 1

Question 15.
Solve 3x + 2y = 11; 2x + 3y = 4 using elimination method.
Solution:
3x + 2y = 11 …….. (1)
2x + 3y = 4 ………. (2) (Step 1)
Let us eliminate ‘y’ from the equations. The coefficients of ‘y’ in the given equations are 2 and 3. L.C.M. of 2 and 3 is 6.
So, multiply equation (1) by 3 and equation (2) by 2.
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 7
Substitute x = 5, in equation (1)
3(5) + 2y = 11
2y = 11 – 15 = – 4 ⇒ y = \(\frac{-4}{2}\) = -2
(Step 5)
Therefore, the required solution is x = 5, y = – 2.

Question 16.
Why are \(\frac{1}{4}\) and -1 zeroes of the polynomial p(x) = 4x2 + 3x – 1?
Solution:
p(x) = 4x2 + 3x – 1
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 8

Question 17.
Find the co-ordinates of the point, which divides the line segment joining (2, 0) and (0, 2) in the ratio 1 : 1.
Solution:
The point dividing the line segment joining (2, 0) and (0, 2) in the ratio 1: 1 is nothing but the mid point.
Coordinates of the required point
= \(\left(\frac{\mathrm{x}_1+\mathrm{x}_2}{2}, \frac{\mathrm{y}_1+\mathrm{y}_2}{2}\right)\)
= \(\left(\frac{2+0}{2}, \frac{0+2}{2}\right)\)
= \(\left(\frac{2}{2}, \frac{2}{2}\right)\) = (1, 1)

Question 18.
Find the roots of x – \(\frac{1}{x}\) = 3, x ≠ 0.
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 9

Question 19.
PA is a tangent of length 8 cm to a circle whose radius OA = 6 cm. Then find PO.
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 10
Tangent of a circle is perpendicular to its radius at the point of contact.
∠OAP = 90°
Using Pythagoras theorem,
OP2 = OA2 + PA2
= 62 + 82 = 36 + 64 = 100
∴ OP = \(\sqrt{100}\) = 10 cm

Question 20.
A boy observed the top of an electric pole at an angle of elevation of 60° when the observation point is 8 meters away from the foot of the pole.
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 3
Solution:
From the figure, in triangle OAB
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 11
Let height of the pole = AB = h meters distance between observation point and foot of the pole OB = 8 meters, ∠AOB = 60°,
tan 60° = \(\frac{A B}{O B}\) ⇒ \(\sqrt{3}\) = \(\frac{h}{8}\)
⇒ h = 8\(\sqrt{3}\) m

Section – III
(8 × 4 = 16 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 4 marks.

Question 21.
A die is thrown once. Find the probability of getting
i) a prime number;
ii) a number lying between 2 and 6;
Solution:
When a die is thrown, sample space
S = {1, 2, 3, 4, 5, 6}

i) Let A denotes the event of getting a prime number. Then A = {2, 3, 5}
So, required probability = P(A)
= \(\frac{n(A)}{n(S)}\) = \(\frac{3}{6}\) = \(\frac{1}{2}\)

ii) Let B denote the event of getting a number between 2 and 6.
Then, B = {3, 4, 5}
∴ Required probability = P(B) = \(\frac{\mathrm{n}(\mathrm{B})}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\)
= \(\frac{3}{6}\) = \(\frac{1}{2}\)

Question 22.
“The area of a rectangular plot is 528m2. The length of the plot (in meters) is one more than twice its breadth.” Represent the above situation in the form of quadratic equation.
Solution:
Let the breadth be x mts.
Length of the plot is one more than twice its breadth.
∴ Length = (2x + 1)mts
Area of the plot = Length × Breadth.
= (2x + 1) x = (2x2 + x) square mts.
Given area of the plot = 528 sq. mts.
Therefore, 2x2 + x = 528
2x2 + x – 528 = 0
The required quadratic equation is 2x2 + x – 528 = 0 (x = breadth)

Question 23.
Prove that \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{3}\) is irrational.
Solution:
Let us suppose that \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{3}\) is rational.
Let \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{3}\) = \(\frac{a}{b}\), where a, b are integers and b ≠ 0
Therefore,
Squaring on both sides, we get
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 12
Since a, b aré integers, \(\frac{a^2+b^2}{2 a b}\) is rational, and so, \(\sqrt{3}\) is rational.
This contradicts the fact that \(\sqrt{3}\) is irrational.
Hence, \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{3}\) is irrational.

Question 24.
In a retail market, fruit vendors were selling oranges kept in packing baskets. These baskets contained varying number of oranges. The following was the distribution of oranges.

Number of oranges 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34
Number of baskets 15 110 135 115 25

Find the mean number of oranges kept in each basket. Which method of finding the mean did you choose ?
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 13
By using the assumed mean method, 22 oranges are kept on average in a box.

Question 25.
Find the 31st term of an AP whose 11th term is 38 and 16th term is 73.
Solution:
We have,
a11 = a + (11 – 1)d = a + 10d = 38 → (1)
a16 = a + (16 – 1)d = a + 15d = 73 → (2)
Solving the equations (1) and (2) by using elimination method
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 15
Substitute
d = 7 in (1)
a + 10(7) = 38
a + 70 = 38 ⇒ a = 38 – 70 = -32
31st term = a31 = a + (31 – 1)d
= a + 30d
= -32 + 30(7)
= -32 + 210
= 178
The 31st term of the AP is 178.

Question 26.
In ∆ACB, ∠C = 90° and CD ⊥ AB. Prove that \(\frac{B C^2}{A C^2}\) = \(\frac{B D}{A D}\)
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 4
Solution:
In ∆ACD and ∆ABC we have ∠A = ∠A
(∴ Common angle)
∠ADC = ∠ACB = 90° [given]
∴ ∆ACD ~ ∆ABC ……….. (1)
Similarly ∆BCD ~ ∆ABC ……. (2)
From (1) and (2), we get
∆ACD ~ ∆BCD
⇒ \(\frac{\mathrm{AC}}{\mathrm{BC}}\) = \(\frac{\mathrm{AD}}{\mathrm{BD}}\)
[∴ ratios of corresponding sides]
⇒ \(\frac{B C^2}{A C^2}\) = \(\frac{B C^2}{A C^2}\)

Question 27.
A chord in a circle of radius 6 cm is making an angle 60° at the centre. Find the length of the chord.
Solution:
Given the radius of the circle
OA = OB = 6 cm
∠AOB = 60°
Draw OC ⊥ AB
Clearly OC is an angular bisector.
∴ ∠COB = 30°
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 16

Question 28.
Verify that 1, -1 and -3 are the zeroes of the cubic polynomial x3 + 3x2 – x – 3 and check the relationship between zeroes and the coefficients.
Solution:
Comparing the given polynomial with ax3 + bx2 + cx + d
We get a = 1; b = 3; c = -1; d = -3
Further p(x) = x3 + 3x2 – x – 3
p(1) = (1)3 + 3(1)2 – 1 – 3
= 1 + 3 – 1 – 3 = 4 – 4 = 0
p(-1) = (-1)3 + 3(-1)2 – (-1) – 3
= -1 + 3 + 1 – 3 = 4 – 4 = 0
p(-3) = (-3)3 + 3(-3)2 – (-3) – 3
= -27 + 27 + 3 – 3
= 30 – 30 = 0
Therefore 1, -1 and -3 are zeroes of x3 + 3x2 – x – 3
So, we take α = 1; β = -1 and γ = -3 Now,
α + β + γ = 1 + (-1) + (-3) = 1 – 4 = -3 = \(\frac{-3}{1}\)
= \(\frac{-b}{a}\)
αβ + βγ + γα = (1)(-1) + (-1)(-3) + (-3)(1)
= -1 + 3 – 3 = -1 = \(\frac{-1}{1}\) = \(\frac{\mathrm{c}}{\mathrm{a}}\)
αβγ = 1 × (-1) × (-3) = 3 = \(\frac{-(-3)}{1}\) = \(\frac{-\mathrm{d}}{\mathrm{a}}\)
From the above, the coefficients and the zeroes of the polynomial are equal.

Section – IV
(5 × 8 = 40 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 8 marks.
  3. Each question has internal choice.

Question 29.
The median of the following data is 525. Find the values of x and y, if the total frequency is 100. Here, CI stands for class interval and Fr for frequency.

CI 0-100 100-200 200-300 300-400 400-500 500-600 600-700 700-800 800-900 900-1000
Fr 2 5 X 12 17 20 y 9 7 4

(OR)
Find the area of the quadrilateral whose vertices, taken in order, are (-4, -2), (-3, -5), (3, -2) and (2, 3).
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 17
Given that, the total frequency, n = 100
U.C. ⇒ 2 + 5 + x + 12 + 17 + 20 + y + 9 + 7 + 4 = 100
⇒ x + y = 100 – 76 = 24 → (1)
\(\frac{n}{2}\) = 50
Median = 525 which is in the class 500 – 600.
So, l = 500, f = 20, cf = 2 + 5 + x + 12 + 17 = x + 36,
h = 100
So, 525 = l + \(\frac{\left(\frac{n}{2}-c f\right)}{f}\) × h ⇒ 525 = 500 + \(\left[\frac{50-(x+36)}{20}\right]\) × 100
⇒ 525 = 500 + 5 (-x + 14)
⇒ 5(-x + 14) = 25 ⇒ -x + 14 = 5
⇒ x = 9 → (2)
Put (2) in (1), 9 + y = 24 ⇒ y = 15
So, required values are x = 9 and y = 15

(Or)

Vertices of quadrilateral = A (-4, -2), B (-3, -5), C (3, -2), D (2, 3).
Here x1 = -4, y1 = -2, x2 = -3, y2 = -5, x3 = 5, y3 = -2, x4 = 2, y4 = 3
Area of quadrilateral ABCD
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 18

Question 30.
If log \(\left(\frac{x+y}{3}\right)\) = \(\frac{1}{2}\)(log x + log y) then find the value of \(\frac{x}{y}\) + \(\frac{y}{x}\)
(OR)
A cylindrical container is filled with ice-cream whose diameter is 12 cm. and height is 15 cm. The whole ice-cream is distributed to 10 children in equal cones having hemispherical tops. If the height of the conical portion is twice the diameter of its base, find the diameter of the ice-cream cone.
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 19

(Or)

Let the radius of the base of conical ice cream be x cm.
∴ The height of the conical ice-cream
= 2(diameter) = 2(2x) = 4x cm.
Volume of ice-cream cone.
= Vol. of conical portion + Vol. of hemispherical portion
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 20
Diameter of cylindrical container = 12 cm
Its height = 15cm
Its volume = πr2h
= π(6)215 = 54oπ
Number of children = 10
⇒ \(\frac{\text { Vol.of cylindrical container }}{\text { Vol of each ice-cream cone }}\) = 10
⇒ \(\frac{540 \pi}{2 \pi x^3}\) ⇒ x3 = \(\frac{540 \pi}{2 \times 10}\) = 27
⇒ x = \(\sqrt[3]{27}\) = 3
∴ Diameter of ice-cream cone = 2x = 2(3)
= 6 cm.

Question 31.
“A boat goes 30 km upstream and 44 km downstream in 10 hours. In 13 hours it can go 40 km upstream and 55 kin downstream. Determine the speed of the stream and that of the boat in still water.”

(OR)

From a deck of 52 playing cards, King, Ace and 10 of Clubs were removed and remaining cards were well shuffled. If a card is drawn at random from the remaining, find the probability of getting a card of i) Club
ii) Ace
iii) Diamond king
iv) Club 5.
Solution:
Let the speed of the boat be x km /hr.
The speed of the stream be y km / hr.
Relative speed upstream = (x – y) km /hr
Relative speed down the stream = (x + y) km / hr
Distance travelled to up stream = 30 km.
Time taken to up = \(\frac{30}{x-y}\) hrs.
Distance travelled to down stream 44 km.
Time taken = \(\frac{44}{x+y}\) hrs
Total time taken = \(\frac{30}{x-y}\) + \(\frac{44}{x+y}\)
Given total time taken = 10 hrs;
\(\frac{30}{x-y}\) + \(\frac{44}{x+y}\) = 10 ……….. (1)
Distance travelled to up stream = 40 km.
Time taken to up = \(\frac{40}{x-y}\) hrs
Distance travelled to down stream = 55 km.
Time taken = \(\frac{55}{x+y}\) hrs
Given total time taken = 13 hrs ;
\(\frac{40}{x-y}\) + \(\frac{55}{x+y}\) = 13 ……… (2)
44\(\left(\frac{1}{x+y}\right)\) + 30\(\left(\frac{1}{x-y}\right)\) = 10 ;
55\(\left(\frac{1}{x+y}\right)\) + 40\(\left(\frac{1}{x-y}\right)\) = 13
If we substitute \(\frac{1}{x+y}\) = p and \(\frac{1}{x-y}\) = q
we get a pair of linear equations
44p + 30q = 10 …….. (3)
55p + 40q = 13 …… (4)
Elimination Method:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 21
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 22
Substitute the value of x in (5)
8 + y = 11 ; y = 11 – 8 = 3
Speed of the boat = 8 km / hr
Speed of the stream = 3 km / hr

(Or)

Total number of playing cards =52
Number of cards removed 3
Number of remaining cards = 52 – 3 = 49

i) Let E be the event of getting a card of club.
n(E) = 10.
P(E) = \(\frac{n(E)}{n(S)}\) = \(\frac{10}{49}\)

ii) Let F be the event or getting a card of Ace.
n(F) = 3
P(F) = \(\frac{\mathrm{n}(\mathrm{F})}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\) = \(\frac{3}{49}\)

iii) Let K be the event of getting a card of Diamond King.
n(K) = 1
P(K) = \(\frac{\mathrm{n}(\mathrm{K})}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\) = \(\frac{1}{49}\)

iv) Let G be the event of getting a card of club 5
n(G) = 1
P(G) = \(\frac{\mathrm{n}(\mathrm{G})}{\mathrm{n}(\mathrm{S})}\) = \(\frac{1}{49}\)

Question 32.
ABD is a triangle right angled at A and AC ⊥ BD Show that
(i) AB2 = BC.BD
(ii) AC2 = BC.DC
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 5
(OR)
i) Show that sec2θ + cosec2θ = sec2θ. cosec2θ.
ii) Prove that \(\sqrt{\frac{1+\cos \theta}{1-\cos \theta}}\) = cosec θ + cot θ.
Solution:
Given: In figure, ABD is a triangle right angled at A and AC ⊥ BD
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 23
To prove:
(i) AB2 = BC.BD
(ii) AC2
= BC.DC
(iii) AD2 = BD.CD.
Proof:
i) In ∆BAC and ∆BDA we have
∠BCA = ∠BAD = 90° [given]
∠ABC = ∠ABD [common angle]
∴ By AA similarity criterion,
∆BAC ~ ∆BDA
Corresponding sides of two similar triangles are in same ratio.
⇒ \(\frac{\mathrm{BA}}{\mathrm{BD}}\) = \(\frac{\mathrm{BC}}{\mathrm{BA}}\) ⇒ AB2 = BC.BD.

ii) In ∆ACB and ∆DCA we have
∠ACB = ∠DCA = 90° [given]
∠BAC = ∠ADC [proved in (i)]
∴ By AA similarity criterion,
AC BC
∆ACB ~ ∆DCA ⇒ \(\frac{A C}{D C}\) = \(\frac{B C}{A C}\)
[ratios of corresponding sides]
⇒ AC2 = BC.DC.

(Or)

i) sec2 θ + cosec2 θ = sec2θ.cosec2θ.
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 24

ii)
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 25

Question 33.
Solve the quadratic polynomial x2 – 3x – 4 by graphical method.
(OR)
Draw two tangents to a circle of radius 2.5 cm, from a point ‘P’ at a distance of 7 cm from its centre.
Solution:
Let p(x) = y = x2 – 3x -4 be the given quadratic polynomial.

Table of coordinates:
AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 26
From the graph, we can observe that the curve intersects the X-axis at (-1, 0) and (4, 0).
∴ The zeroes of the given polynomial are -1 and 4.

(OR)

AP 10th Class Maths Model Paper Set 1 27

Steps of construction:

  1. Draw a circle with radius 2.5 cm with centre O
  2. Plot a point P such that OP = 7 cm
  3. Draw perpendicular of OP and draw a circle with radius XP = XO from X
  4. Join the two tangents PA and PB

AP 10th Class Maths Model Paper 2023 with Solutions

Regularly solving AP 10th Class Maths Model Papers and AP 10th Class Maths Board Model Paper 2023 contributes to the development of problem-solving skills.

AP SSC Maths Model Paper 2023 with Solutions

Time : 3.15 hours
Max. Marks : 100

Instructions:

  1. In the duration of 3 hours 15 minutes, 15 minutes of time is allotted to read the question paper.
  2. All answers shall be written in the answer booklet only.
  3. Question paper consists of 4 Sections which includes 33 questions.
  4. Internal choice is available in section – IV only.
  5. Answers shall be written neatly and legibly.

Section – I
(12 × 1 = 12 M)

Note:

  1. Answer all the questions in one word or phrase.
  2. Each question carries 1 mark.

Question 1.
“The cost of 2 pens and 5 pencils is Rs. 20”. Express this data as a linear equation.
Solution:
Let the pens = X and pencils = y
The cost of 2 pens and 5 pencils = ₹ 20.
∴ 2x + 5y = 20

Question 2.
Choose the correct answer satisfying the following statements.
Statement (A) : Number of maximum zeroes of a cubic polynomial is 3.
Statement (B) : Zero of a linear polynomial x – 2 is -2.
i) Both (A) and (B) are TRUE.
ii) (A) is TRUE, (B) is FALSE
iii) (A) is FALSE, (B) is TRUE,
iv) Both (A) and (B) are FALSE.
Solution:
(ii) [A is TRUE, B is FALSE]

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 3.
Find the value of Log636.
Solution:
Let log636 = x
6x = 36
6x = 62
x = 2
∴ log636 = 2

Question 4.
Find the discriminant of quadratic equation x2 – 5x + 6 = 0.
Solution:
x2 – 5x + 6 = 0
where a = 1, b = -5, c = 6.
discriminant = b2 – 4ac
= (-5)2 – 4 × 1 × 6
= 25 – 24
= 1

Question 5.
Find the volume of a cylinder whose base radius is 3 cm and height is 7 cm.
Solution:
Base radius of a cylinder = r = 3 cm
height = h = 7 cm
Volume of a cylinder = πr2h
= \(\frac{22}{7}\) × 32 × 7
= 22 × 9
= 198 cm3

Question 6.
If n(A) = 10, n(B) = 6 and n(A∪B) = 12, then n(A∩B) = ………….
Solution:
n(A) = 10, n(B) = 6, and n(A∪B) = 12, n(A∩B) = ?
n(A∪B) = n(A) + n(B) – n(A∩B)
12 = 10 + 6 – n(A∩B)
n(A∩B) = 16 – 12
n(A∩B) = 4

Question 7.
Given two examples of pair of similar figures.
Solution:
i) A pair of circles are similar
ii) A pair of square are similar

Question 8.
Match the following:
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 2
a) A → (i), B → (ii), C → (iii)
b) A → (ii), B → (iii), C → (i)
c) A → (iii), B → (i), C → (ii)
d) A → (ii), B → (i), C → (iii)
Solution:
c) A→(iii), B→(i), C→(ii)]

Question 9.
Midpoint of a line joining the two points (0, 0) and (4, 6) is ………..
Solution:
The midpoint of a line joining the two points (0, 0) and (4, 6) is
= \(\left(\frac{x_1+x_2}{2}, \frac{y_1+y_2}{2}\right)\)
= \(\left(\frac{0+4}{2}, \frac{0+6}{2}\right)\) = \(\left(\frac{4}{2}, \frac{6}{2}\right)\) = (2, 3)

Question 10.
Draw a rough diagram to the given situation.
“A person observed a top of a tree 10 m away from its foot at the angle of elevation is 45°.”
Solution:
Height of the tree = AB
The distance of a person from foot of the tree = BC = 10 m
Angle of elevation = ∠BCA = 45°
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 3

Question 11.
Assertion : Mode of sin 0°, cos 0°, sin 90° and tan 45″ is 0
Reason : \(\bar{x}\) = \(\frac{\sum f_i x_i}{\sum f}\)
Choose the correct answer
A) Both Assertion and Reason are true. Reason is supporting the Assertion.
B) Both Assertion and Reason are true. But Reason is not supporting the Assertion.
C) Assertion is true but the Reason is false.
D) Assertion is false but the Reason is true.
Answer:
D) Assertion is false and Reason is true

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 12.
The number of common tangents can be drawn to two concentric circles is ……..
Answer:
0

Section – II
(8 × 2 = 16 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 2 marks.

Question 13.
If x + 2y = 7 and 4x – ay = 10 has no solution, then find the value of ‘a’.
Solution:
x + 2y = 7 and 4x – ay = 10
a1 = 1; b1 = 2; c1 = 7
a2 = 4; b2 = -a; c2 = 10
Given pair of linear equations has no solution.
So they are parallel lines
∴ \(\frac{a_1}{a_2}\) = \(\frac{b_1}{b_2}\) ≠ \(\frac{c_1}{c_2}\)
\(\frac{1}{4}\) = \(\frac{2}{-a}\) ≠ \(\frac{7}{10}\)
\(\frac{1}{4}\) = \(\frac{2}{-a}\) = -a = 2 × 4
-a = 8
a = -8

Question 14.
In a construction of kitchen shed at school, a truck unloaded the sand which was formed in the shape of a cone. The base radius of the cone is 2.7 m. and its height is 7 m. Find the volume of sand unloaded there.
Solution:
The unloaded sand was formed in the shape of a cone.
The base radius of cone = r = 2.7 m
height = h = 7 m
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 4
∴ The volume of sand = volume of cone
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 5

Question 15.
Express the following sets in set-builder form :
i) A = {1, 8, 27, 64}
ii) B = {-3, -2, -1, 0, 1, 2}
Solution:
i) A = {1, 8, 27,64}
= {13, 23, 33, 43}
= [x : x = n3, n ∈ N and n ≤ 4}

ii) B = {-3, -2, -1, 0, 1, 2}
= {x : x ∈ Z and -3 < x < 2}

Question 16.
Find the HCF of 220 and 40 by using Euclid Division Lemma.
Solution:
When 220 is divided by 40
220 = 40 × 5 + 20
40 = 20 × 2 + 0
∴ The H.C.F. of (220, 40) is 20.

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 17.
Draw a circle and two lines parallel to a given line such that one is a tangent and the other is a secant to the circle.
Solution:
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 6
In the figure l is a given line and l || m || n such that m is a tangent and n is secant of the circle.

Question 18.
If tanθ = \(\frac{7}{24}\), then find the value of sec θ.
Solution:
tan θ = \(\frac{7}{24}\)
sec2θ – tan2θ = 1
sec2θ = 1 + tan2θ
= 1 + \(\left(\frac{7}{24}\right)^2\)
= 1 + \(\frac{49}{576}\)
= \(\frac{576+49}{576}\) = \(\frac{625}{576}\)
secθ = \(\sqrt{\frac{625}{576}}\) = \(\frac{25}{24}\)

Question 19.
Write the formula to find mean of grouped data in direct method and explain the terms in it.
Solution:
Mean of grouped data by direct method
\((\bar{x})\) = \(\frac{\sum f_i x_i}{\sum f_i}\)
fi = Frequency of corresponding class
xi = Mid value (class mark)
Σfi = Total frequency

Question 20.
Show that the centroid of a triangle formed by the vertices (o, o), (2, 0) and (1, 3) is (1, 1).
Solution:
Centroid of a triangle formed by the vertices (0, 0), (2, 0), and (1,3) is
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 7

Section – III
(8 × 4 = 32)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 4 marks.

Question 21.
‘Find the zeroes of the polynomial x2 + 7x + 10 and verify the relation between the co-efficients of the polynomial and the zeroes of the polynomial
Solution:
We have
x2 + 7x + 10 = (x + 2) (x + 5)
So, the value of x2 + 7x + 10 is zero when x + 2 = 0 or x + 5 = 0,
i.e., when x = -2 or x = -5.
Therefore, the zeroes of x2 + 7x + 10 are -2 and -5.
Now, sum of the zeroes= -2 + (-5) = – (7)
= \(\frac{-(7)}{1}\) = \(\frac{-(\text { coefficient of } x)}{\text { coefficient of } x^2}\)
Product of the zeroes = -2 × (-5) = 10
= \(\frac{10}{1}\) = \(=\frac{\text { Constant term }}{\text { Coefficient of } x^2}\)

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 22.
Kavitha went to a bank to withdraw Rs. 8,000. She asked the cashier to give the cash in Rs. 100 and Rs. 500 notes only. She got 32 notes in all. Can you tell how many notes each of Rs. 100 and Rs. 500 she received?
Solution:
Let the number of ₹ 100 notes be x
Let the number of ₹ 500 notes be y
She got 32 notes in all
∴ x + y = 32 → 1
The amount of money withdraw = ₹ 8000
100 x + 500 y = 8000 → (2)
From eq(1) y = 32 – x
y = 32 – x is subsituting in eq(2)
100x + 500(32 – x) = 8000
100x + 16000 – 500x = 8000
-400x = 8000 – 16000
-400x = -8000
x = \(\frac{8000}{400}\) = 20
x = 20
x = 20 is subsituting in y = 32 – x
y = 32 – 20
y = 12
∴ Number of ₹ 100 notes = 20
Number of ₹ 500 notes = 12

Question 23.
If A = {x: x is a factor of 6}, B = {x: x is a positive even number less than 10}, then find
(i) A∪B,
(ii) A∩B,
(iii) A – B by Venn diagram.
Solution:
A = {x : x is a factor of 6} = {1, 2, 3, 6}
B = {x : x is a positive even number less than 10}
= {2, 4, 6, 8}
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 8
i) A∪B
A ∪ B = {1, 2, 3, 6} ∪ {2, 4, 6, 8}
A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 6, 8}

ii) A ∩ B
A ∩ B = {1, 2, 3, 6} ∩ {2, 4, 6, 8}
= {2, 6}

iii) A – B
A – B = {1, 2, 3, 6} – {2, 4, 6, 8}
= {1, 3}

Question 24.
If the Geometric Progressions 162, 54, 18, ……. and \(\frac{2}{81}\), \(\frac{2}{27}\), \(\frac{2}{9}\),…….. have their nth terms equal, then find the value of ‘n’.
Solution:
Given geometric progression = 162, 54, 18…
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 9
Given nth term of these geometric progressions are equal.
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 10

Question 25.
Find the area of shaded D region in figure, if AB CD is a square of side 10.5 cm and APD, BPC are semicircles
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 1
(Use π = \(\frac{22}{7}\)).
Solution:
Side of a square = 10.5 cm
Area of a square
= 10.5 × 10.5
= 110.25 cm2
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 11
Radius of each semi circle = \(\frac{10.5}{2}\)
= 5.25 cm
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 12
Similarly area of semicircle BPC = 43.3125 cm2
∴ Sum of areas of two semicircles = 2 × 43.3125
= 86.625 cm2
∴ Area of shaded region
= Area of square ABCD – sum of areas of two semicircles
= 110.25 – 86.625
= 23.625 cm2

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 26.
Express the following in terms of trigonometric ratios of angles between 0° and 45°.
i) sin 81° + tan 75°
ii) cos 65° + cot 75°
Solution:
i) sin 81° + tan 75°
= sin(90 – 9)° + tan(90 – 15)°
= cos 9° + cot 15°
[∵ sin(90 – θ) = cosθ
tan(90 – θ) = cotθ]

ii) cos 65° + cot 75°
= cos(90-25)° + cot(90-15)°
= sin 25° + tan 15°
[∵ cos(90 – θ) = sin θ
cot (90 – θ) = tan θ]

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 27.
When a die is thrown once, find the probability of getting on its face :
i) 8
ii) a number less than 6
iii) a prime number
iv) a composite number
Solution:
When a die is thrown once then possible outcomes = {1, 2, 3, 4, 5, 6}
Total possible outcomes = 6.

i) 8
Let ‘E’ be the event of getting on its face is 8
No. of favourable outcomes = 0.
Probability of an event P (E)
\(=\frac{\text { No.of favourable outcomes }}{\text { Total possible outcomes }}\) = \(\frac{0}{6}\) = 0

ii) A number less than 6.
Let ‘F’ be the event of getting on its face is number less than 6.
No. of favourable outcomes = 5
Probability of an event = P(F) = \(\frac{5}{6}\)

iii) A prime number
Let ‘G’ be the event of getting on its face is prime number.
No. of favourable outcomes = 3 i.e {2, 3, 5}
Probability of an event P(G) = \(\frac{3}{6}\) = \(\frac{1}{2}\)

iv) a composite number
Let ‘H’ be the event of getting on its face is a composite number.
No. of favourable outcomes 2
Probability of an event = P(H) = \(\frac{2}{6}\) = \(\frac{1}{3}\)

Question 28.
ABCD is a trapezium in which AB || DC and its diagonals intersect each other at the point ‘O’.
Show that \(\frac{\mathrm{AO}}{\mathrm{BO}}\) = \(\frac{\mathrm{CO}}{\mathrm{DO}}\).
Solution:
Given : ABCD is trapezium in which AB || DC.
Its diagonals intersect each other at the point ‘O’
To Prove: \(\frac{\mathrm{AO}}{\mathrm{BO}}\) = \(\frac{\mathrm{CO}}{\mathrm{DO}}\)
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 13
Construction: Draw a line OE parallel to AB or CD through ‘O’ and intersecting AD at E
Proof: In ∆ABD we have OE || AB
∴ By Basic proportionality theorem,
\(\frac{\mathrm{AE}}{\mathrm{ED}}\) = \(\frac{\mathrm{BO}}{\mathrm{OD}}\) ……. (1)
In ∆ADC, we have EO || DC
⇒ \(\frac{\mathrm{AE}}{\mathrm{ED}}\) = \(\frac{\mathrm{AO}}{\mathrm{OC}}\) ……. (2)
From (1) and (2) we have
\(\frac{B O}{O D}\) = \(\frac{A O}{O C}\) ⇒ \(\frac{A O}{B O}\) = \(\frac{C O}{D O}\)
Hence proved.

Section – IV
(5 × 8 = 40 M)

Note:

  1. Answer all the questions.
  2. Each question carries 8 marks.
  3. Each question has internal choice.

Question 29.
a) Prove that \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{5}\) is an irrational.
OR
b) Check whether – 150 a term of the AP : 11, 8, 5, 2, ……
Solution:
a) Let us assume that \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{5}\) is a rational.
\(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{5}\) = \(\frac{a}{b}\) [where a, b are integers and b ≠ 0]
squaring on both sides
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 14
∴ Since a, b are integers \(\frac{a^2+3 b^2}{2 a b}\) is rational
So \(\sqrt{5}\) is rational.
This contradicts the fact \(\sqrt{5}\) is irrational.
∴ Hence \(\sqrt{2}\) + \(\sqrt{5}\) is irrational.

OR

b) We have,
a2 – a1 = 8 – 11 = -3;
a3 – a2 = 5 – 8 = -3;
a4 – a3 = 2 – 5 = -3;
ak+1 – ak is same for k = 1, 2, 3, … . the given list of numbers is an AP.
For this AP; a = 11; d = -3
We choose to begin with the assumption that -150 is a term. Say the nth term of this AP. We will see if an ‘n’ exists for which
an = -150
a + (n – 1)d = -150
11 + (n – 1)(-3) = -150
11 – 3n + 3 = -150
14 – 3n = -150
-3n = -150 – 14
-3n = 164
n = \(\frac{-164}{-3}\) = \(\frac{164}{3}\)
But n should be a positive integer.
So, -150 is not a term in the given AP.

Question 30.
a) Find the roots of the quadratic equation x2 + 3x -18 = 0 by the method of completing the square.
OR
b) Two cubes each of volume 64 cm3 are joined end to end together. Find the lateral surface area and total surface area of resulting cuboid.
Solution:
a) x2 + 3x – 18 = 0
x2 + 3x = 18
x2 + \(\frac{2}{2}\) × 3 × x = 18
x2 + 2 × x × \(\frac{3}{2}\) = 18
Adding \(\left(\frac{3}{2}\right)^2\) on both sidés
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 15
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 16

OR

b) Volume of cube (v) = 64 cm3
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 17
s3 = 64 cm3 = (4 cm)3
⇒ s = 4 cm
Length of the cuboid = 4 cm + 4cm = 8 cm
Surface area of the cuboid
= 2(lb + lh + bh)
= 2[8 × 4 + 8 × 4 + 4 × 4] cm2
= 2[32 + 32 + 16] cm2 = 160 cm2
Lateral surface area of cuboid = 2h[l + b]
= 2 × 4[8 + 4]
= 8 × 12
= 96 cm2

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 31.
a) Find the area of the quadrilateral whose vertices taken in order are A(1, 1), B(7, -3), C(12, 2), D(7, 21).
OR
b) If the median of 60 observations given below is 28.5, then find the values of x and y.

Class interval 0-10 10-20 20-30 30-40 40-50 50-60
Frequency 5 X 20 15. y 5

Solution:
a) A(1, 1), B(7, -3), C(12, 2) and D(7, 21) are the vertices of quadrilateral ABCD.
Join BD, ∆ABD and ∆BCD are formed.
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 18
Area of ∆BCD
= \(\frac{1}{2}\) |7[(2 – 21) + 12(21 – (-3) + 7(-3 – 2)] |
= \(\frac{1}{2}\) |7(-19) + 12(24) + 7(-5)|
= \(\frac{1}{2}\) |-133 + 288 – 35| = \(\frac{1}{2}\)|-120| = 60 sq.units
∴ Area of quadrilateral ABCD
= Area of ∆ABD + Area of ∆BCD
= 72 + 60
= 132 sq.units.

OR

b) Given median value 28.5 is in the class 20-30.
So, 20-30 is the median class.
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 19
Given, total number of observations,
n = 45 + x + y = 60
⇒ x + y = 15 → 1
Also, \(\frac{\mathrm{n}}{2}\) = 30, l = 20, f = 20, cf = 5 + x, h = 10
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 20
Substitute x value in eq.(1)
8 + y = -15; y = 15 – 8 = 7
So, required values; x = 8, y = 7

Question 32.
a) A straight highway leads to the foot of a tower. Ramaiah standing at the top of the tower observes a car at an angle of depression 30°. The car is approaching the foot of the tower with a uniform speed. Six seconds later, the angle of depression of the car is found to be 60°. Find the time taken by the car to reach the foot of the tower from this point.
OR
b) One card is drawn from a well shuffled deck of 52 cards. Find the probability of getting :
i) A queen of black colour
ii) a face card
iii) a jack of diamond
iv) a club card
Solution:
a) Let the distance travelled by the car in 6 seconds = AB = x meters
Height of the tower CD = h meters
The remaining distance to be travelled by the car BC = d meters
and AC = AB + BC = (x + d) meters
∠PDA = ∠DAC = 30°
(Alternate interior angles)
∠PDB = ∠DB×C = 60°
(Alternate interior angles)
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 21
x + d = 3d; x = 2d ; d = \(\frac{x}{2}\)
Time taken to travel ‘x’ meters = 6 seconds.
Time taken to travel the distance of d meters, i.e., \(\frac{x}{2}\) meters = 3 seconds.

b) Total number of cards in a deck = 52
Total possible outcomes = 52

i) A queen of black colour
Let ‘E’ be the event of getting a queen of black colour.
No. of favourable outcomes = 2
Probability of an event E is
P(E) \(=\frac{\text { No. favourable outcomes }}{\text { Total possible outcomes }}\) = \(\frac{2}{52}\)
= \(\frac{1}{26}\)

ii) A face card
Let ‘F’ be the event of getting a face card.
favourable outcomes = 12
Probability of an event F is P(F) = \(\frac{12}{52}\)
= \(\frac{3}{13}\)

iii) A jack of diamond
Let ‘G’ be the event of getting a jack of diamond
Favourable outcomes = 1
probability of an event = P(G) = \(\frac{1}{52}\)

iv) A club card
Let ‘H’ be the event of getting a club card.
Favourable outcomes = 13
Probability of an event = P(H) = \(\frac{13}{52}\) = \(\frac{1}{4}\)

AP 10th Class Maths Model Paper 2023

Question 33.
a) Draw the graph of the polynomial p(x) = x2 – 2x – 8 and find its zeroes.
OR
b) Construct an isosceles triangle whose base is 6 cm and altitude is 3 cm. Then draw another triangle whose sides are 1\(\frac{1}{3}\) times the corresponding sides of the isosceles triangle.
Solution:
a) p(x) = x2 – 2x – 8
Let y = x2 – 2x – 8
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 22

Result:

  1. p(x) = x2 – 2x – 8 is a quadratic equation that forms parabola.
  2. p (x) = x2 – 2x – 8 intersects X-axis at (-2, 0) and (4, 0)
  3. Hence zeroes of p(x) are -2 and 4.

Verification:

⇒ x2 – 2x -8 = 0
⇒ x2 + 2x – 4x – 8 = 0
⇒ x(x + 2) – 4(x – 4) = 0
(x + 2) (x – 4) = 0
x + 2 = 0 and x – 4 = 0
x = -2 and x = 4

b)
AP 10th Class Maths Model Paper 2023 23

AP 10th Class Maths Model Paper 2023 24

Steps of Construction:

  1. Construct an isosceles triangle ABC with given measurements
  2. Draw a line segment AB 6 cm and draw a perpendicular bisector of AB intersects it at ‘P.
  3. Draw an arc with measure of 3 cm at the point P, it intersects perpendicular bisector at ‘C’. Join AC and BC.
  4. Draw a ray AX, making an acute angle with AB on the side opposite to vertex ‘C’.
  5. Locate 4 points A1, A2, A3, A4 on AX so that AA1 = AA2 = A2A3 = A3A4.
  6. Join A3B and draw a line through A4 parallel to A3B intersecting AB at B’.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

AP State Board Syllabus AP SSC 10th Class Telugu Solutions 1st Lesson మాతృభావన Textbook Questions and Answers.

AP State Syllabus SSC 10th Class Telugu Solutions 1st Lesson మాతృభావన

10th Class Telugu 1st Lesson మాతృభావన Textbook Questions and Answers

ఉన్ముఖీకరణ : చదవండి – ఆలోచించి చెప్పండి

తే. సర్వతీర్ధాంబువులకంటె సమధికంబు
పావనంబైన జనయిత్రి పాదజలము
వరతనూజున కఖిలదేవతల కంటె
జనని యెక్కుడు సన్నుతాచారనిరత

ప్రశ్నలు – జవాబులు

ప్రశ్న1.
“పావనంబైన జనయిత్రి పాదజలము” అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
జనయిత్రి అంటే తల్లి. జన్మనిచ్చిన తల్లి సర్వదేవతల కంటే ఎక్కువ. అటువంటి తల్లి యొక్క పాదాలు కడిగిన నీరు చాలా పవిత్రమైనది. విష్ణువు పాదాల నుండి జన్మించింది గంగ. అది ఎంతో పవిత్రమైంది. అటువంటి పవిత్రత కలిగిందే తల్లి పాదాలు కడిగిన నీరు.

ప్రశ్న2.
తల్లి పాదజలం దేనికంటే గొప్పదని తెలుసుకొన్నారు? ఎందువల్ల?
జవాబు:
తల్లి పాదజలం అన్ని తీర్థాలలోని (పుణ్యనదులలోని) నీటి కంటే పవిత్రమైనదని తెలుసుకొన్నాం. ఆ నదులలోని నీరు ఆ నదీ తీరాలలోని దైవం లేదా దైవాల పాదాలకు తగలడం వల్ల అవి పవిత్రమై పుణ్యనదులుగా లెక్కింపబడతాయి. కానీ, తల్లి సమస్త దేవతల కంటే ఎక్కువ కనుక తల్లి పాదాలు కడిగిన నీరు పుణ్యనదీ జలం కంటే గొప్పది.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ప్రశ్న3.
కుమారునికి అన్నింటికంటే ఎవరు మిన్న? ఎందుకు?
జవాబు:
కుమారునికి అంటే సంతానమందరికీ అన్నింటికంటే తల్లి యొక్క పాదాలు కడిగిన నీరు పరమ పవిత్రమైనది. ఎందుకంటే తన కడుపులో 9 నెలలు మోసి, కని, పెంచి, పోషిస్తూ, రక్షించే తల్లి దైవం కంటే గొప్పది. దైవం కనబడడు. తల్లి కనబడే దైవం. అటువంటి తల్లి యొక్క పాదాలు కడిగిన నీరు దేవుడికి అభిషేకం చేసిన నీటికంటే పవిత్రమైనది.

ప్రశ్న4.
ఈ పద్యం ద్వారా తల్లికి గల స్థానమేమిటని గ్రహించారు?
జవాబు:
మన సంప్రదాయం, మన సంస్కృతి తల్లికి అత్యున్నత స్థానమిచ్చింది. ఈ పద్యం కూడా తల్లి యొక్క మహోన్నత స్థానం గుర్తుచేసింది. ‘మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవోభవ…….’ అని ఉపనిషత్తులు కూడా తల్లికి మొదటిస్థానం ఇచ్చాయి. దైవం కంటే గొప్పదైన తల్లికి నమస్కరించాలి. ఆమె పాదజలం సంతానానికి శిరోధార్యం అని ఈ పద్యం ద్వారా గ్రహించాము.

ప్రశ్న5.
“ప్రతి స్త్రీమూర్తీ మనకు తల్లితో సమానం” అని ఎందుకంటారు?
జవాబు:
స్త్రీ లేకపోతే సృష్టి లేదు. భగవంతుడు అందరి వద్దా ఉండలేడు కనుక తనకు మారుగా తల్లిని సృష్టించాడు. ప్రతి స్త్రీలోనూ తన తల్లిని చూసుకోగలిగినవాడే మహాత్ముడు. రామకృష్ణ పరమహంస తన భార్య శారదాదేవిలో కూడా తన తల్లిని, జగన్మాతను సందర్శించి పూజించాడు. అందుచేత ప్రతి స్త్రీని తల్లిలాగా చూడాలి. గౌరవించాలి. ఆదరించాలి.

ఆలోచించి చెప్పండి

ప్రశ్న1.
‘విజయగర్వంతో నీవు చేసిన పని సరికాదని’ అనే మాటలనుబట్టి శివాజీ ఎలాంటివాడని భావిస్తున్నారు?
జవాబు:
గర్వం ప్రమాదకరం. విజయగర్వం మరీ ప్రమాదకరం. విజయం వచ్చినపుడు చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. లేకపోతే ఆ విజయగర్వంతో చాలా తప్పులు చేసే అవకాశం ఉంది. కనుక శివాజీది ఎదిగే కొద్దీ ఒదిగి ఉండే స్వభావం అని తెలిసింది. విజయం సాధించిన ప్రతిసారీ ఆత్మవిమర్శ చేసుకొనేవాడు. వినయం పెంచుకొనేవాడు. శివాజీ గర్వం లేని వీరుడు.

ప్రశ్న2.
స్త్రీలపట్ల మర్యాదగా ప్రవర్తించడం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
స్త్రీలు శారీరకంగా, మానసికంగా సున్నితంగా ఉంటారు. వారి మనసు బాధపడేలా మాట్లాడకూడదు. కించపరచ కూడదు. వెకిలిగా ప్రవర్తించకూడదు. వారికి చట్టపరంగా సంక్రమించవలసిన హక్కులను పొందేలా చూడడం, సహాయం చేయడం, మన తల్లి, సోదరి పట్ల ఎలా ప్రవర్తిస్తామో ప్రతి స్త్రీ పట్ల అలా ప్రవర్తించడం మర్యాద.

ప్రశ్న3.
శివాజీ కోపానికి కారణమేమిటి ? కోపంలో శివాజీ ఎలా ఉన్నాడు?
జవాబు:
ఓడిపోయిన వీరుని సో దేవుడు బంధించి తెచ్చాడు. అతనితో బాటు అతని రాణివాసాన్ని కూడా బంధించి తెచ్చాడు. రాణివాసాన్ని బంధించి తేవడమే శివాజీ కోపానికి కారణమైంది.

కోపంలో శివాజీకి కళ్లు ఎఱ్ఱబడ్డాయి. పెదవులు అదిరాయి. బొమముడి కదుల్తోంది. హుంకరిస్తున్నాడు. గర్జిస్తున్నాడు. శివాజీని చూడడానికి కూడా రాజసభ జంకింది. అంటే ప్రళయకాల రుద్రుడిలా ఉన్నాడు శివాజీ.

ప్రశ్న4.
“సరభసోత్సాహంబు కన్జప్పె” అంటే మీకేమర్థమైంది?
జవాబు:
సరభస ఉత్సాహము అంటే ఉవ్విళ్ళూరు ఉత్సాహం. అంటే ఒక విజయం సాధించినపుడు చాలా ఉత్సాహం వస్తుంది. కన్దప్పడము అంటే ఆ ఉత్సాహంలో సాధించిన విజయం తప్ప కళ్లకు ఏదీ కనబడదు. అంటే ఇతరుల బాధలు కానీ, తప్పులు కానీ, భయాలు కానీ, ఏవీ కళ్లకు కనబడవు- ఆ విజయం తప్ప.

ఆలోచించి చెప్పండి

ప్రశ్న1.
స్త్రీలను ఎవరితో పోల్చారు? ఎందుకు?
జవాబు:
స్త్రీలను సీత, సావిత్రి, అనసూయ, సుమతి మొదలైన పతివ్రతలతో పోల్చారు. స్త్రీలను దేవతావృక్షాలతో పోల్చారు. పతివ్రతా స్త్రీలు అగ్నిజ్వాలల వంటి వారన్నారు. ఎందుకంటే – రాముడు అగ్నిపరీక్ష చేశాడు. సీతాదేవి ఆ అగ్నిని పూలరాశిగా భావించింది. సీత యొక్క పవిత్రతకు అగ్ని కూడా చల్లబడింది. అంతటి మహాపతివ్రత సీత.

యమధర్మరాజును ప్రార్థించి, పోరాడి, మెప్పించి, తన భర్త సత్యవంతుని ప్రాణాలు తిరిగి తెచ్చింది సావిత్రి. యమధర్మాన్ని కూడా తన పాతివ్రత్య మహిమతో మార్చి తన భర్తను బ్రతికించుకొంది.

బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులను పసిపిల్లలుగా మార్చి జోలపాడింది అనసూయ. ఈమె అత్రి మహాముని భార్య.

సూర్యోదయం అయితే భర్త మరణిస్తాడని, భర్తకు మరణం రాకుంటకు సూర్యోదయాన్ని ఆపిన మహా పతివ్రత సుమతి.

దేవతావృక్షాలు కోరిన కోరికలు తీరుస్తాయి. అవి ఉన్నచోట అశాంతి, అనారోగ్యం, ముసలితనం వంటి బాధలు ఉండవు. స్త్రీలు ఉన్న ఇల్లు కళకళలాడుతుంది. అశాంతికి అవకాశం లేదు.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ప్రశ్న2.
స్త్రీల పట్ల సమాజంలో ఎలాంటి అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి? దీనిపై మీ అభిప్రాయాలు తెల్పండి.
జవాబు:
స్త్రీల పట్ల సమాజంలో గౌరవ భావమే ఉన్నది. కానీ,
సమాజంలో కొంతమంది స్త్రీలను చులకనగా చూస్తారు. చదువుకోనివారు, వివేకం లేనివారు, గౌరవం లేనివారు మాత్రమే స్త్రీలను తక్కువగా చూసే ప్రయత్నం చేస్తారు. స్త్రీలు బలహీనులనే భావం కూడా కొంతమందికి ఉంది. అది తప్పు.

ప్రశ్న3.
స్త్రీల వల్ల భారత కీర్తి ప్రతిష్ఠలు పెరుగుతున్నాయనడానికి ఉదాహరణలు తెల్పండి.
జవాబు:
స్త్రీల వలన ఏ దేశపు కీర్తి ప్రతిష్ఠలైనా పెరుగుతాయి. మన భారతదేశ స్త్రీలు అన్ని రంగాలలోనూ మగవారితో సమానంగా ఉన్నారు. యుద్ధరంగంలో రుద్రమదేవి, ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి, చాంద్ బీబీ మొదలైనవారు శత్రువులను గడగడలాడించారు.

రాజకీయ రంగంలో ఇందిరాగాంధీ, మీరాకుమార్, షీలాదీక్షిత్ మొదలైనవారు ధ్రువతారలు. రచనారంగంలో మొల్ల, రంగాజమ్మ మొదలైనవారు కావ్యాలు రాశారు.

మాలతీ చందూర్, యద్దనపూడి సులోచనారాణి, కోడూరి కౌసల్యాదేవి మొదలైనవారు నవలా రచయిత్రులుగా ఖ్యాతి గడించారు.

పి.టి. ఉష, అశ్వనీ నాచప్ప, కుంజరాణి, మిథాలీ రాజ్, కరణం మల్లీశ్వరి మొదలైనవారు క్రీడారంగంలో మణిపూసలు.

కస్తూరిబా గాంధీ, సరోజినీనాయుడు, దుర్గాబాయ్ దేశ్ ముఖ్ మొదలైనవారు స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నారు.

ప్రశ్న4.
“అనలజ్యోతుల………. సాగునే? ” అనే పద్యం ద్వారా మీకేమర్థమైంది?
జవాబు:
అగ్ని వంటి తేజస్సు కలవారు పతివ్రతలు, అంటే పుణ్యస్త్రీలు. తప్పుడు ఆలోచనలతో వారిని సమీపించడం కూడా తప్పు. అలా చేస్తే ఎంత గొప్పవారికైనా మరణం తప్పదు. నాశనం తప్పదు. వారి వంశం కూడా నిలబడదు.

రావణాసురుడు మహాభక్తుడు. గొప్ప పండితుడు. మహా బలవంతుడు, కానీ, సీతాదేవిని ఎత్తుకొని వచ్చాడు. తనను పెళ్ళి చేసుకోమని బాధించాడు. దాని ఫలితంగా రాముని చేతిలో మరణించాడు. యుద్ధంలో బంధువులు, స్నేహితులు అందరూ మరణించారు.

అంటే ఎంత గొప్పవారైనా స్త్రీని అవమానపరిస్తే నాశనం తప్పదని తెలిసింది.

ఆలోచించి చెప్పండి

ప్రశ్న1.
తల్లిగా గౌరవించడం అంటే ఏమిటి? ఆ ప్రవర్తన ఎలా ఉంటుంది?
జవాబు:
తల్లిని మించిన దైవం లేదు. తల్లి ప్రత్యక్ష దైవం. తొమ్మిది నెలలు కడుపులో పెట్టుకొని మోసి, కని, పెంచిన తల్లిని ఎంతగా గౌరవించినా తక్కువే. తల్లితో సమానంగా ప్రతి స్త్రీని గౌరవించాలి. ప్రతి స్త్రీలోనూ అమ్మను చూడాలి. అమ్మలోని కారుణ్యం చూడాలి. అదే, తల్లిగా గౌరవించడ
మంటే.

ప్రశ్న2.
సన్మార్గంలో నడవడం అంటే ఏమిటి? విద్యార్థులుగా మీరు చేయాల్సిన కొన్ని పనులను తెల్పండి.
జవాబు:
సన్మార్గం అంటే మంచి మార్గం. సన్మార్గంలో నడవడ మంటే చక్కని ప్రవర్తన కలిగి ఉండడం. “సాధించ వలసిన లక్ష్యమే కాదు. దానిని సాధించే మార్గం కూడా మంచిది కావాలి” అన్నాడు గాంధీజీ.. విద్యార్థులు మంచి ప్రవర్తన కలిగి ఉండాలి. సంఘంలో చాలా చెడులు ఉన్నాయి. వాటిని సంస్కరించాలి. ప్రజలను చైతన్యపరచాలి.

చదువురాని వారికి చదవటం, రాయడం నేర్పాలి. సమాజంలో జరిగే అనేక మోసాలను గూర్చి చెప్పాలి. మన చట్టాలపై అవగాహన కల్గించాలి.

వరకట్నం ఇవ్వడం, తీసుకోవడం తప్పని చెప్పాలి. ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లు నేర్పాలి. పరిశుభ్రత నేర్పాలి. మన గ్రామ, రాష్ట్ర, దేశ, అంతర్జాతీయ సమస్యలపై
అవగాహన కల్గించాలి. ఓటుహక్కు వినియోగం చెప్పాలి.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ప్రశ్న3.
“స్త్రీ రత్నముల్ పూజ్య, లేయవమానంబు ఘటింపరాదు,” అంటే ఏమిటి ?
జవాబు:
స్త్రీలు గౌరవింపదగినవారు. పూజింపతగినవారు. వారికి ఏ అవమానం జరగకూడదు. స్త్రీలను గౌరవించడం మన సంస్కారం. అది మన సంస్కృతి. అది మన విధి. వారిని మన మాటలతో గాని, ప్రవర్తనతో గాని బాధ పెట్టకూడదు.

ప్రశ్న4.
“హితసూక్తిన్ బల్కి” అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
సు + ఉక్తి – సూక్తి అంటే మంచి మాట. హితసూక్తి అంటే ఇష్టాన్ని కలిగించే మంచి మాట. అంటే మంచి మాట అయినా ఇతరులు బాధ పడేలాగా చెప్పకూడదు. వినేవారికి సంతోషం కలగాలి. శివాజీ స్త్రీని గౌరవించాడు. సత్కరించాడు. తన వారు చేసిన తప్పును క్షమించ మన్నాడు. శత్రువీరుడిని విడిచిపెట్టాడు. అపుడు ‘హితసూక్తి’ చెప్పాడు.

I. అవగాహన – ప్రతిస్పందన

1. కింది అంశాల గురించి చర్చించండి.

అ) “ప్రస్తుతం స్త్రీలపై జరిగే దాడులకు కారణాలు – నివారణోపాయాలు”
జవాబు:
కారణాలు:
ప్రస్తుత సమాజంలో గురువుల పట్ల, పెద్దలపట్ల, తల్లిదండ్రుల పట్ల గౌరవ భావన తగ్గుతోంది. కారణాలు ఏమైనా కావచ్చును. నైతికత కూడా లోపించింది. దైవభక్తి తగ్గింది. ‘పాపం’ అనే భావన, భయం తగ్గింది. స్త్రీల పట్ల, బలహీనుల పట్ల, వృద్ధుల పట్ల బాధ్యత తగింది. దీనికి కారణం ప్రధానంగా సినిమాలు. సినిమాలలో, టి.వీ సీరియళ్ళలో స్త్రీలను అసభ్యకరంగా, కేవలం విలాసవస్తువుగా చూపిస్తున్నారు. ప్రేమికులు విచ్చలవిడిగా ప్రవర్తిస్తున్నారు. చెడు వ్యసనాలు కూడా మితిమీరి పోయాయి. రెచ్చగొట్టే ప్రవర్తనలు కూడా కారణం. మానవుని ఆలోచనా విధానం మారిపోయింది. చట్టాలన్నా కొందరికి భయం లేదు. అందుచేతనే స్త్రీలపై దాడులు పెరుగుతున్నాయి.

నివారణోపాయాలు :
చలనచిత్రాలలో స్త్రీని ఉన్నతంగా చూపించాలి. సాహిత్యంలో కూడా స్త్రీలను అంగాంగ వర్ణన చేయకూడదు. స్త్రీల పట్ల గౌరవం పెరిగే పాఠ్యాంశాలు పెట్టాలి. ఎవరైనా స్త్రీని కించపరుస్తున్నా, అవమానిస్తున్నా చూసీ చూడనట్లు వదలకూడదు. పిల్లలకు చిన్నతనం నుంచీ మంచి మంచి కథలు చెప్పాలి. స్త్రీని మాతృమూర్తిగా చూసే భావన పెంపొందాలి. ప్రేమికులు బహిరంగ ప్రదర్శనలు మానాలి. దుర్వ్యసనాలు నిరోధించాలి. సమాజాన్ని చైతన్యపరచాలి. స్త్రీ విద్యను ప్రోత్సహించాలి. సమాజంలో సంస్కారం, నీతి పెంచాలి. స్త్రీలకు రక్షణ పెంచాలి. చట్టాలు కచ్చితంగా అమలుచేయాలి. విదేశీ విజ్ఞానం ఆర్జించాలి గాని విదేశీ సంస్కృతి, అలంకరణలు కాదు. స్త్రీలు కూడా తగిన జాగ్రత్తలు పాటించాలి. ధైర్యం పెంచుకోవాలి. ఒంటరిగా తిరగకూడదు.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ఆ) “కుటుంబం – సమాజం అభివృద్ధిలో స్త్రీల పాత్ర”
జవాబు:
వ్యక్తులు లేనిదే కుటుంబం లేదు. కుటుంబాలు లేనిదే సమాజం లేదు. వ్యక్తిని బట్టి కుటుంబం అభివృద్ధి చెందుతుంది. కుటుంబాలను బట్టి సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది.

కుటుంబమైనా, సమాజమైనా ఏర్పడాలన్నా, అభివృద్ధి చెందాలన్నా స్త్రీలది కీలకపాత్ర. “ఒక స్త్రీ విద్యావంతురాలైతే ఆ కుటుంబమంతా విద్యావంతమౌతుంది” అన్నారు జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ. కుటుంబంలోని వ్యక్తుల ఆరోగ్యం, ఆలోచనలు, సంస్కారం అన్నీ స్త్రీల చేతిలోనే ఉంటాయి. – స్త్రీ విద్య దేశాభివృద్ధికి దిక్సూచి. దైవభక్తి, నైతికత, తెలివితేటలు, అంకిత భావన స్త్రీలకు ఎక్కువ. స్త్రీ తన కుటుంబం చల్లగా ఉండాలని, కుటుంబమంతా ఆరోగ్యంగా ఉండాలని దైవాన్ని రోజూ కోరుకుంటుంది. స్త్రీ తన ప్రాధాన్యతను కోరుకోకుండానే కుటుంబ అభివృద్ధికి కష్టపడుతుంది.

అటువంటి స్త్రీల వలన కుటుంబం, సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది. ప్రతి మగవాడి విజయం వెనుక ఒక స్త్రీ ఉంటుంది అని ఒక రచయిత అన్నమాట అక్షర సత్యం. “ముదితల్ నేర్వగ రాని విద్య కలదే ముద్దార నేర్పించినన్” అన్నారు. ఆధునిక కవిగారు.

‘స్త్రీలకు మగవారి కంటె తెలివి, సాహసం ఎక్కువ” అని ఆర్యోక్తి.

అందుచేత స్త్రీ నిరంతర చైతన్యానికి గుర్తు. క్లిష్ట పరిస్థితులలో కూడా తల్లిగా, సోదరిగా, భార్యగా, ……….. అనేక విధాల విశ్వరూపం ధరించి స్త్రీ కుటుంబాన్ని, సమాజాన్ని అభివృద్ధి చేస్తోంది.

2. * గుర్తుగల పద్యాలకు ప్రతిపదార్థాలు రాయండి.

పద్యం -1

శా॥ “ఆ-యేమీ ? ……….. మౌహిత్య మోర్వన్ జుమీ”
ప్రతిపదార్థం :
ఆ – యేమీ = (ఆశ్చర్యం, కోపం కలిపి) ఆ ఏమిటి ?
పుణ్య + ఆవాసమున్ = పుణ్యానికి నిలయమైన
ఒక = ఒక
రాణివాసమును = రాణివాసాన్ని
తెచ్చినావా = బందీగా తీసుకొచ్చావా?
ఏ హైందవుఁడు + ఐననూ = హైందవుడు ఎవడైనా
ఈ గతిన్ – = ఈ విధంగా
అమర్యాదన్ = మర్యాద తప్పి (మర్యాద లేకుండా)
ప్రవర్తించును + ఏ = ప్రవర్తిస్తాడా?
మా + ఆజ్ఞన్ = నా ఆజ్ఞను
గమనింపవు + ఓ = గమనించలేదా? (పట్టించుకోలేదా?)
మద + ఉన్మాదంబునన్ = గర్వం మత్తులో
రేఁగి = అతిశయించి
నీ = నీ యొక్క
ఆయుః + సూత్రములు = ప్రాణాలనే సూత్రాలు (దారాలు)
ఈవ = నీవే
త్రుంచుకొనెదు + ఓ : తెంచుకుంటావా?
ఔద్ధత్యము = ఈ తెగింపును (గర్వమును)
ఓర్వన్ + చుమీ = సహించను సుమా !

పద్యం -4

మ| శివరాజంతట …………….తప్పు సైరింపుమీ !
ప్రతిపదార్థం :
శివరాజు = శివాజీ మహారాజు
అంతటన్ = అప్పుడు
మేల్ముసుంగుఁదెరలోన్; మేల్ముసుంగు = సువాసినీ స్త్రీలు వేసుకొనే మేలు ముసుగు యొక్క (బురఖా)
జయ = (యుద్ధంలో) విజయం పొందిన
తెరలోన్ = తెరలోపల
స్నిగ్దాంబుదచ్ఛాయలోన్, (స్నిగ్ధ + అంబుద + ఛాయలోన్) = దట్టమైన
అంబుద = మేఘము యొక్క
ఛాయలోన్ = నీడలో (మాటున నున్న)
నవసౌదామినిన్ = కొత్త మెరుపు తీగను
పోలు = పోలినట్లు ఉన్న
ఆ, యవన కాంతారత్నమున్ = ఆ రత్నము వంటి యవనకాంతను (మహమ్మదీయ స్త్రీని)
భక్తి గౌరవముల్ = భక్తియునూ, గౌరవమునూ
పాఱగన్ + చూచి = స్ఫురించేటట్లు చూసి
పల్కెన్ = ఈ విధంగా అన్నాడు
వనితారత్నంబులు = రత్నముల వంటి స్త్రీలు (శ్రేష్ఠులైన స్త్రీలు)
ఈ = ఈ
భవ్య హైందవ భూ జంగమ పుణ్యదేవతలు; భవ్య = శుభప్రదమైన
హైందవ భూ = భారత భూమిపై
జంగమ = సంచరించే (తిరుగాడే)
పుణ్యదేవతలు = పుణ్యప్రదమైన దేవతల వంటివారు
మాతా! = అమ్మా
తప్పున్ = మా వారు చేసిన తప్పును
సైరింపుమీ = మన్నింపుము (క్షమింపుము)

పద్యం -6

మ|| అనలజ్యోతుల ………… దుశ్చారిత్రముల్ సాగునే?
ప్రతిపదార్థం :
అనల జ్యోతులన్ = అగ్ని జ్వా లల వంటి,
ఈ పతివ్రతలన్ – ఈ పతివ్రతలను
పాపాచారులై (పాప + ఆచారులు + ఐ) = అపచారం చేసేవారై
డాయు = కలిసే
భూజనులు + ఎల్లన్ = భూమి పైనున్న ప్రజలు అందరునూ
నిజ సంపదల్ = తమ సంపదలను
తొఱగి = వీడి (పోగొట్టుకొని)
అసద్వస్తులై (అసద్వస్తులు + ఐ) = సర్వ నాశనమైనవారై
పోరె = పోకుండా ఉంటారా?
విత్తనమే – విత్తనము (వారి వంశవృక్షం
యొక్క విత్తనం)
నిల్చునె = నిలుస్తుందా? (అనగా వంశం నిలుస్తుందా?)
మున్ను = పూర్వం
పులస్త్య బ్రహ్మ సంతానమున్ = పులస్త్య బ్రహ్మ యొక్క కుమారుడైన రావణుని గూర్చి
ఎఱుంగమై = మనకు తెలియదా?
హైందవ భూమిని – భారత భూమియందు
ఈ పగిది = ఇటువంటి
దుశ్చరిత్రముల్ = చెడు పనులు (దుశ్చర్యలు)
సాగునే = సాగుతాయా? (సాగవు)

పద్యం -8

శా॥ మా సర్దారుఁడు ………….. దాల్ని సారింపుమీ!
ప్రతిపదార్థం :
మా సర్దారుడు = మా సర్దార్ సోన్ దేవుడు బ
తొందరన్ బడి = తొందరపాటుపడి
అసన్మార్గంబునన్ (అసత్ + మార్గంబునన్) = తప్పుడు మార్గంలో
పోయెన్ = వెళ్ళాడు (పొరపాటున నిన్ను బంధించి తెచ్చాడు)
ఈ దోసంబున్ = ఈ దోషాన్ని
కని = చూచి
నొచ్చుకోకు = బాధపడకు
ఇప్పుడే = ఇప్పుడే
నినున్ = నిన్ను
నీ గృహంబున్ = నీ ఇంటిని (నీ ఇంటికి)
చేరున్ = చేరుస్తాను
నా సైన్యంబున్ = సైన్యాన్ని
తోడుగాన్ = నీకు సాయంగా
పనిచెదన్ = పంపిస్తాను
నా తల్లిగాన్ = నా యొక్క తల్లివలెనూ
తోడుగాన్ = నా తోడబుట్టిన సోదరిగానూ
దోసిళ్లన్ = (నా) అరచేతులపై
నడిపింతున్ = నడిపిస్తాను (నిన్ను కాలుక్రింద పెట్టకుండా నా అరచేతులపై సగౌరవంగా నడిపించి మీ ఇంటికి పంపిస్తాను)
నీ కనులయందున్ = నీ కళ్లల్లో
తాల్మిన్ = ఓర్పును
సారింపుమీ = ప్రసరింప చెయ్యి (చూపించుము)

3. పాఠం ఆధారంగా కింది ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.

అ) శివాజీ కొలువులోని వారంతా నిశ్చేష్టులవడానికి కారణం ఏమిటి?
జవాబు:
సో దేవుడు విజయోత్సాహంతో ఉన్నాడు. ఓడిపోయిన వీరుని, అతని రాణివాసాన్ని బంధించి తీసుకొని వచ్చాడు. పుణ్యవాసమైన రాణివాసాన్ని బంధించి తెచ్చినందుకు శివాజీకి చాలా కోపం వచ్చింది. ఏ హిందువుడూ ఆ విధంగా ప్రవర్తించడన్నాడు. తన ఆజ్ఞ పట్టించుకోలేదని ఆగ్రహించాడు. సో దేవుడు తన ప్రాణాలు తానే పోగొట్టుకొంటున్నాడని హెచ్చరించాడు. గర్వాన్ని సహించనన్నాడు.

శివాజీ కళ్లు ఎఱ్ఱబారాయి. పెదవులు కోపంతో వణికాయి. కనుబొమ్మలు కదిలాయి. ఆయన హుంకరించాడు. కోపంతో గర్జించాడు. ఈ పరిస్థితికి శివాజీ కొలువులోని వారంతా భయపడ్డారు. నిశ్చేష్టులయ్యారు.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ఆ) సోన్ దేవుడు శివాజీని ఎలా శాంతపరిచాడు?
జవాబు:
సోన్ దేవుడు ఛత్రపతి శివాజీ ఆజ్ఞననుసరించి రాణివాసపు బంధనాలు తొలగించాడు. వారిని తీసుకొని వచ్చినందుకు తనను క్షమించమని కోరాడు. ఓడిపోయిన వీరుడిని తెచ్చే విజయోత్సాహం కళ్లకు క్రమ్మేసిందని అన్నాడు. చెడు ఆలోచన లేదన్నాడు. చక్రవర్తి పాదాల సాక్షిగా చక్రవర్తి ఆజ్ఞను ధిక్కరించే గర్వం లేదన్నాడు. ఈ మాటలు విన్న శివాజీ కొద్దిగా శాంతించాడు.

ఇ) భారతదేశ భాగ్య కల్పలతలని శివాజీ ఎవరిని, ఎలా కీర్తించాడు?
(లేదా)
భారతదేశ భాగ్య కల్పలతలుగా ఎవరెవరిని ఏ విధంగా శివాజీ ప్రస్తుతించాడో రాయండి.
జవాబు:
స్త్రీలను భారతదేశపు దేవతావృక్షాలని శివాజీ కీర్తించాడు. హరిహరబ్రహ్మలను చంటి పిల్లలుగా చేసిన అనసూయను కీర్తించాడు. యమధర్మరాజు పాశాన్ని తెంచి పతిప్రాణాలు కాపాడిన సావిత్రిని పావన చరిత్రగా నుతించాడు. అగ్నిని పూలరాశిగా భావించిన సీతామాతను సాధ్వీమతల్లిగా సన్నుతించాడు. భర్త ప్రాణాల కోసం సూర్యోదయాన్ని ఆపుచేసిన సుమతిని పుణ్యాలపంటగా ప్రశంసించాడు. పుట్టినింటికి, మెట్టినింటికి కీర్తి ప్రతిష్టలు పెంచే పుణ్యసతులను స్తుతించాడు.

ఈ) శివాజీ యవన కాంత పట్ల చూపిన ఆదరాభిమానాలు ఎటువంటివి?
జవాబు:
ఛత్రపతి శివాజీ మేలిముసుగులోని యవన కాంతను చూశాడు. భక్తి, గౌరవాలతో ఆమెతో మాట్లాడాడు. స్త్రీలు హిందూదేశ వాసులకు దేవతలు అన్నాడు. తల్లీ! తప్పు క్షమించు అని వేడుకొన్నాడు.

హరిహరబ్రహ్మలను పురిటి బిడ్డలుగా చేసిన అనసూయ మా భారతదేశపు గృహిణి అన్నాడు. యమధర్మరాజును ఎదిరించి పతి ప్రాణాలు సంపాదించిన సావిత్రి పావన చరిత్ర కలది అన్నాడు. అగ్నిని పూలరాశిగా భావించి నడయాడిన సీత మా సాధ్వీమతల్లి అన్నాడు. పతికోసం సూర్యోదయాన్ని ఆపిన సుమతి పుణ్యాలపంట అన్నాడు. పుట్టినింటికి, అత్తవారింటికి పేరు తెచ్చే స్త్రీలు దేవతావృక్షాల వంటివారన్నాడు.

స్త్రీలను బాధిస్తే మరణం, నాశనం తప్పదన్నాడు. రావణాసురుని ఉదాహరించాడు. నీవు నన్ను కనని తల్లినన్నాడు. ఇప్పుడే పుట్టింటి మర్యాదతో నీ ఇంటికి చేరుస్తానన్నాడు. బంధించబడిన ఆమె భర్తను కూడా విడిచిపెట్టాడు. ఇద్దరినీ సాదరంగా వారి ఇంటికి సాగనంపాడు.

II. వ్యక్తికరణ-సృజనాత్మకత

1. క్రింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో సమాధానాలు రాయండి.

అ) సో దేవుని మనస్తత్వాన్ని గురించి పాఠం ఆధారంగా సొంతమాటల్లో రాయండి.
జవాబు:
రాణివాసాన్ని సో దేవుడు బంధించి తెచ్చినందుకు శివాజీ ఆగ్రహించాడు. వెంటనే వారిని విడిపించి తీసుకొని రమ్మని శివాజీ ఆజ్ఞాపించాడు. శివాజీ ఆజ్ఞానుసారం సో దేవుడు రాణివాసాన్ని వెంటనే బంధనాలు తొలగించి తీసుకొని వచ్చాడు.

దీనిని బట్టి శివాజీ ఆజ్ఞను వెంటనే అమలు జరిపే నమ్మినబంటు సో దేవుడని తెలుస్తోంది. ముందు వెనుకలు ఆలోచించకుండా రాజభక్తితో రాజాజ్ఞను అమలు జరిపే మనస్తత్వం కలవాడు సో దేవుడు. సో దేవునకు స్వామిభక్తి ఎక్కువ.

“దేవా! నన్ను మన్నించు. ఈ వీరుడిని బంధించిన విజయం నా కళ్లకు కప్పింది. చెడు ఆలోచన లేదు. తమ ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించే గర్వం లేదు. మీ పాదాల సాక్షిగా కావాలని తప్పుచేయలేదు” అన్నాడు సో దేవుడు శివాజీతో.

పై మాటలను బట్టి తను తప్పుచేస్తే సో దేవుడు క్షమార్పణ కోరతాడు. ఆత్మ విమర్శ చేసుకొని తన తప్పునకు కారణం తెలుసుకొంటాడు. సిగ్గుపడకుండా దానిని చెబుతాడు. అహంకారం లేదు. గర్వం లేదు. నిజాయితీ కలవాడు. నిర్భయంగా నిజం చెబుతాడు. మంచి స్వభావం గల సైన్యాధికారి. కొంచెం తొందరపాటు గలవాడు. తనను తాను సరిచేసుకుంటాడు.

ఆ) శివాజీ రాజై ఉండీ తన వద్దకు బందీగా తెచ్చిన యవన కాంతతో “మాతా! తప్పు సైరింపుమీ!” అన్నాడు. దీనిమీద మీ అభిప్రాయాలేమిటి?
జవాబు:
శివాజీకి స్త్రీలంటే గౌరవం ఎక్కువ. స్త్రీలకు అవమానం జరిగితే సహించలేడు. దీనికి కారణం శివాజీ చిన్నతనం నుండి వినిన మంచి కథలు కావచ్చును. వాళ్ల అమ్మగారు పురాణ కథలు చెప్పి ఉండవచ్చును. మన భారతీయ సాహిత్యం చదివి ఉండవచ్చును. అందుచేతనే ఆ యవన కాంతను ‘అమ్మా!’ అని సంబోధించాడు. తను చదివిన ఉత్తమమైన సాహిత్యం అతనికి ఆ సంస్కారం నేర్పింది. అందుకే తను రాజునని కూడా మరచిపోయాడు. అహంకారం ప్రదర్శించలేదు. తన వలన తప్పు జరిగిందని తెలుసుకొన్నాడు. అందుకే క్షమార్పణ కోరాడు. అది శివాజీ ఉత్తమ సంస్కారానికి నిదర్శనం.

ఇ) మీ తోటి బాలికలను మీరెలా గౌరవిస్తారు?
జవాబు:
మా తోటి బాలికలను మాతో సమానంగా గౌరవిస్తాం. కలసి ఆడుకొంటాం. చదువుకొంటాం. అల్లరి చేస్తాం. పాఠాలు వింటాం. ఆడపిల్లలను అగౌరవించం. సహాయం చేస్తాం. మా అక్కచెల్లెళ్లలా భావిస్తాం. ఏ అమ్మాయిలోనైనా మా అక్కనో, చెల్లినో చూస్తాం. ఎవరైనా అమ్మాయిల్ని అగౌరవపరిస్తే సహించం. కించపరిస్తే ఊరుకోం. ఆకతాయిలెవరైనా అల్లరి పెడితే, అందరం కలిసి బుద్ధి చెబుతాం. అమ్మాయిలు ధైర్యంగా ఉండేలాగా చేస్తాం. వారికి అన్నదమ్ములు లాగా తోడు నీడ ఔతాం.

2. క్రింది ప్రశ్నలకు పదేసి వాక్యాల్లో సమాధానాలు రాయండి.

అ) మీ పాఠం ఆధారంగా శివాజీ వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి.
(లేదా)
మీ పాఠంలో శివాజీ ప్రవర్తనను బట్టి ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి.
(లేదా)
‘పరస్త్రీలను కన్నతల్లిలాగా చూడాలి’ అని సర్దారులను ఆదేశించిందెవరు? ఆ మహావీరుని యొక్క వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి.
(లేదా)
పరస్త్రీని తల్లిగా భావించడమనేది మన సంప్రదాయం . ఆ సంప్రదాయాన్ని చక్రవర్తియైన శివాజీ కొనసాగించాడు కదా ! “మాతృభావన” పాఠం ఆధారంగా ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి.
జవాబు:
శివాజీ వ్యక్తిత్వము : వ్యక్తిత్వం అంటే, మాటలకూ చేతలకూ తేడా లేనితనం.
1) ధర్మమూర్తి :
శివాజీ ధర్మప్రభువు. ఇతడు శత్రు దుర్గాలపై దండయాత్రకు పోయినప్పుడు, అక్కడ స్త్రీలకు హాని చేయవద్దని తన సర్దారులను ఆజ్ఞాపించేవాడు.

2) తప్పు చేస్తే శిక్ష :
సో దేవుడు కళ్యాణి దుర్గాన్ని జయించినా, రాణివాస స్త్రీని బంధించాడని, అతడిపై కోపించి ప్రాణం తీస్తానని శివాజీ హెచ్చరించాడు.

3) పశ్చాత్తాపం కలవాడు :
యవనకాంతను విడిపించి, తన సర్దారు తప్పు చేశాడనీ, అందుకు తన్ను మన్నించమనీ కోరి, ఆమెను పూజించి మర్యాదగా ఆమెను ఇంటికి పంపాడు.

4) క్షమామూర్తి :
సో దేవుడు తాను కావాలని తప్పు చేయలేదనీ, కోటను జయించిన ఉత్సాహంతో తాను తప్పు చేశాననీ, తన్ను మన్నించమని కోరగా, శివాజీ అతడిని క్షమించి విడిచాడు.

5) స్త్రీలపై గౌరవం :
పతివ్రతలు భూలోకంలో తిరిగే పుణ్య దేవతలని శివాజీ భావన. పతివ్రతలు భారత భాగ్య కల్పలతలని శివాజీ మెచ్చుకున్నాడు. స్త్రీలు అగ్నిజ్వాలలవంటి వారని, అపచారం చేస్తే వారు నశిస్తారనీ శివాజీ నమ్మకం.

6) తప్పును సరిదిద్దడం :
ధర్మ ప్రభువైన శివాజీ, యవనకాంతను విడిపించి, ఆమెను గౌరవించి, తన సర్దారు చేసిన తప్పును సరిదిద్దాడు. శివాజీ ఈ విధంగా గొప్ప వ్యక్తిత్వం కలవాడు.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ఆ) “స్త్రీ రత్నములు పూజ్యలు” అన్న శివాజీ మాటలను మీ సొంత అనుభవాల ఆధారంగా సమర్థించండి.
జవాబు:
స్త్రీ రత్నములు అంటే ఉత్తమ స్త్రీలు. వారు పూజింపదగినవారు అని శివాజీ చెప్పాడు. ఆ మాట సత్యమైనది.
నా సొంత అనుభవాలు :
1) ఒకసారి గోదావరిలో స్నానం చేస్తున్నాను. నా పక్కన కళాశాల ఆడపిల్లలు కూడా స్నానాలు చేస్తున్నారు. ఆడపిల్లలను ఆ తడి బట్టలలో చూసి, కొందరు ఆకతాయిలు వారిని ఆటపట్టిస్తున్నారు. నేను వెంటనే వారితో తగవు పెట్టుకున్నాను. గట్టున ఉన్న పోలీసును పిలిచాను. అల్లరి పిల్లలు వెంటనే పారిపోయారు. కాలేజీ బాలికలు నన్ను గౌరవంగా చూశారు.

2) మా గ్రామంలో ఒక వితంతువు ఉంది. ఆమె చాలా మంచిది. ఆమెను గ్రామంలో కొందరు దుషులు మాటలతో వేధిస్తున్నారు. ఆమె తన గోడును మా అమ్మగారి దగ్గర చెప్పుకొని ఏడ్చేది. నేనూ మా అమ్మగారూ, ఆ విషయాన్ని మా నాన్నగార్కి చెప్పాం. మా నాన్నగారు ఆ గ్రామ సర్పంచి. విషయము మా నాన్నగారి దృష్టికి రాగానే, ఆయన అల్లరిచేస్తున్న వారిని గట్టిగా హెచ్చరించారు.

స్త్రీ రత్నాలు పూజ్యలన్న శివాజీ అభిప్రాయాన్ని మగవారు 70దరూ గ్రహించి నడచుకోవాలి.

3. కింది అంశాల గురించి సృజనాత్మకంగా ప్రశంసిస్తూ రాయండి.

అ) పాఠ్యాంశాన్ని “ఏకాంకిక” లేదా శివాజీ ఏకపాత్ర రూపంలో రాసి ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
(స్త్రీ మూర్తి (ఏకాంకిక)
పాత్రలు – శివాజీ, సో దేవుడు, భటులు, శత్రువీరుడు, అతని భార్య.
దృశ్యం -సభ. (శివాజీ ఒంటరిగా కూర్చొని ఉంటాడు.)

శివాజీ : (తనలో) ఆహా! ఈ ప్రకృతి ఎంత బాగుంది? ఈ పైరగాలి అమ్మ పాడే జోలపాటలా హాయిగా ఉంది. ఈ రోజెందుకో చాలా ఆనందంగా ఉంది.

భటుడు : (ప్రవేశిస్తూ) రాజాధిరాజ! రాజమార్తాండ! మహారాజా! సార్వభౌమా! ఛత్రపతి గారికి జయము! జయము!’

శివాజీ : ఏమది?

భటుడు : ఆ ప్రభూ!

శివాజీ : ఊ…..

భటుడు : తమ ఆజ్ఞానుసారం కళ్యాణి దుర్గం జయించారు. శ్రీ సో దేవుడు గారు తమ దర్శనానికి వేచి ఉన్నారు.

శివాజీ : (నవ్వుతూ) చాలా మంచి మాట చెప్పావు. వెంటనే ప్రవేశపెట్టు.

సోన్ దేవుడు : జయము ! జయము ! మహారాజా!

శివాజీ : మన పౌరుషం రుచి చూపించారు. యుద్ధ విశేషాలు చెప్పండి. దుర్గం లొంగదీసుకోవడం కష్టమైందా? తొందరగా చెప్పండి.

సోన్ దేవుడు : మన బలగాలను చూసేసరికి ఆ సర్దారు ఠారెత్తిపోయాడు. అయినా గట్టిగా ప్రతిఘటించాడు.

శివాజీ : చివరకు మరణించాడా? లొంగిపోయాడా?

సోన్ దేవుడు : లొంగిపోయాడు.

శివాజీ : (పకపక నవ్వుతూ) శభాష్, ఇది నా కల. (మీసాలు మెలివేస్తూ) ఇక మనకు ఎదురు లేదు. ఇదిగో ఈ వజ్రాలహారం స్వీకరించండి.

సోన్ దేవుడు : మహా ప్రసాదం. మహారాజా! బందీలను ప్రవేశపెట్టమంటారా?

శివాజీ : బందీలా? అంటే సైన్యాన్ని కూడా బంధించారా?

సోన్ దేవుడు : ఆ సర్దారను, రాణివాసాన్ని కూడా బంధించి తెచ్చాం మహారాజా!

శివాజీ : (కోపంగా) ఆ … ఏమిటీ పుణ్యావాసమైన రాణివాసాన్ని బంధించి తెచ్చావా? ఏ భారతీయుడైనా ఇలా చేస్తాడా? మా ఆజ్ఞ లెక్కలేదా? నీ ప్రాణాలు నీవే పోగొట్టుకొంటావా? గర్వాన్ని సహించను.

సోన్ దేవుడు : అదికాదు ప్రభూ! నేను చెప్పేది వినండి దేవా!

శివాజీ : (చాలా కోపంతో) చేసినది చాలు. ఇప్పటికైనా వాళ్లను బంధ విముక్తులను చేసి, ప్రవేశ పెట్టండి.

సోన్ దేవుడు : (రాణిని ప్రవేశపెట్టి) ప్రభూ! నన్ను క్షమించండి. విజయోత్సాహంతో తప్పు చేశాను. ‘నాకు చెడు ఆలోచన లేదు. తమ ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించే గర్వం లేదు. మీ పాదాల సాక్షిగా తప్పు చేయలేదు.

శివాజీ : (శాంతించి, రాణి వైపు తిరిగి) : అమ్మా! మాకు స్త్రీలు ఈ భూమిపై తిరిగే దేవతలు. తల్లీ! మా తప్పును మన్నించు.

రాణి : మీ తప్పు లేదు. స్త్రీగా పుట్టడం నేను చేసిన తప్పు.

శివాజీ : అలా అనకమ్మా! హరిహరబ్రహ్మలను పురిటిబిడ్డలను చేసిన అనసూయ మహా పతివ్రత. యమధర్మరాజును ఎదిరించి తన భర్త ప్రాణాలు తెచ్చిన సావిత్రి పావన చరిత్ర కలది. అగ్నిరాశిని పూలరాశిగా భావించిన సీత మహాసాధ్వి. భర్త జీవించడం కోసం సూర్యోదయం ఆపిన సుమతి పుణ్యాల పంట.

రాణి : అది పురాణ కాలం.

శివాజీ : అలాంటి వారు ఎంతోమంది భరతమాత బిడ్డలు ఇప్పటికీ ఉన్నారు. ఇటువంటి పుణ్యసతులు ఎంతోమంది పుట్టినింటికి, మెట్టినింటికి పేరు తెస్తున్నారు.

రాణి : ఎంత పేరు తెచ్చినా మాకు అవమానాలు తప్పడంలేదు.

శివాజీ : లేదమ్మా! స్త్రీలను అవమానించిన వారెవరికీ వంశం నిలబడదు. నాశనం తప్పదు. రావణాసురుడు నాశనం కాలేదా? నీవు నా తల్లివమ్మా! నిన్నూ, నీ భర్తనూ సగౌరవంగా పంపుతాను.

సర్దారు : మీరు మంచివారని విన్నాం. కానీ, ఇంతమంచి వారనుకోలేదు.

శివాజీ : పుణ్యస్త్రీల ఆశీస్సులే మా అభివృద్ధికి కారణం.

ఆ) ఈ పాఠం ఆధారంగా స్త్రీల పట్ల మనం ఎలా ప్రవర్తించాలో, మన బాధ్యతలు ఏమిటో తెలిపేలా నినాదాలు /సూక్తులు రాయండి.
జవాబు:

నినాదాలు : సూక్తులు :
1) స్త్రీలకు రక్షణ కావాలి. స్త్రీలను బాధించే వారికి శిక్షలు పెరగాలి. 1) తల్లిని మించిన దైవం లేదు.
2) మీ అమ్మ కూడా స్త్రీయే. ప్రతి స్త్రీ మీ అమ్మవంటిదే! 2) తల్లి మొదటి గురువు.
3) అమ్మ లేకుంటే సృష్టిలేదు. అమ్మతనం లేకుంటే మనుగడ లేదు. 3) స్త్రీ ఓర్పులో భూమాత వంటిది.
4) స్త్రీలను గౌరవించు, గౌరవంగా జీవించు. 4) స్త్రీలకు జాలి ఎక్కువ.
5) స్త్రీల సంతోషం సంపదలకు స్వాగతం. 5) స్త్రీ విద్య ప్రగతికి సోపానం.

భాషా కార్యకలాపాలు ప్రాజెక్టు పని

* స్త్రీల అభ్యున్నతికి కృషి చేసిన సంస్కర్తల వివరాలు సేకరించి ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
స్త్రీల అభ్యున్నతికి కృషి చేసిన సంస్కర్తల వివరాలు :
1) రాజారామమోహన్ రాయ్ :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 13
ఇతడు భారతదేశంలో బెంగాలు రాష్ట్రంలో జన్మించాడు. ‘సతీసహగమనము’ అనే దురాచార నిర్మూలనకు కృషిచేసి, విలియం బెంటింక్ ద్వారా నిషేధ చట్టాన్ని చేయించాడు.

2) వీరేశలింగం పంతులు :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 14
విధవా పునర్వివాహములను ప్రోత్సహించాడు. స్త్రీలకు పాఠశాలలు ఏర్పాటు చేశాడు. స్త్రీలకు విద్యాభివృద్ధికై ‘సతీహితబోధిని’ పత్రిక స్థాపించాడు.

3) జ్యోతిరావుఫూలే :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 15
ఈయన పునా(పూణె)లో జన్మించాడు. స్త్రీ చదువుకుంటేనే కుటుంబం బాగుపడుతుందని భార్య సావిత్రికి చదువు చెప్పి, ఆమెను మొదటి పంతులమ్మను చేశాడు. తన సొంత డబ్బుతో ఆడపిల్లల కోసం బడి పెట్టాడు.

4) గురజాడ వెంకట అప్పారావు :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 16
ఈయన ఆంధ్రదేశంలో విజయనగరం జిల్లావాడు. సమాజంలో ఉన్న ‘కన్యాశుల్కం’ అనే దురాచారాన్ని పోగొట్టడానికి “కన్యాశుల్కం” అనే నాటకాన్ని రచించాడు.

5) కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 17
ఈమె భర్త ప్రోత్సాహంతో “స్త్రీ హితైషిణీ మండలి”ని స్థాపించి, స్త్రీ విద్యను ప్రోత్సహించింది. స్త్రీలకు ఓటుహక్కు కోసం ప్రయత్నించింది.

6) దుర్గాబాయి దేశ్ ముఖ్ :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 18
ఈమె మద్రాసు, హైదరాబాదు నగరాలలో ఆంధ్ర మహిళాసభ ద్వారా స్త్రీలకు పాఠశాలలు, కళాశాలలు స్థాపించింది. స్త్రీలకు నర్సింగ్, కుట్టుపని వంటి వాటిలో శిక్షణ ఇప్పించింది.

(లేదా)

వివిధ రంగాలలో ప్రసిద్ధిగాంచిన స్త్రీల వివరాలను సేకరించి ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
1) ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి : స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో కత్తిపట్టి బ్రిటిష్ వారితో పోరాడి ప్రాణాలు కోల్పోయింది.

2) ఇందిరాగాంధీ : సుమారు 17 సంవత్సరాలు భారతదేశ ప్రధానమంత్రిగా పనిచేసింది.

3) సునీతా విలియమ్స్ : భారత సంతతికి చెందిన అమెరికా అంతరిక్ష పరిశోధకురాలు.

4) మార్గరెట్ థాచర్ : బ్రిటన్ ప్రధానమంత్రి.

5) శ్రీమతి భండారునాయకే : శ్రీలంక అధ్యక్షురాలు.

6) – సరోజినీ నాయుడు : స్వరాజ్య సమరంలో పాల్గొంది.

7) కల్పనా చావ్లా : అంతరిక్షంలో ఎగిరిన మహిళ

8) దుర్గాబాయి దేశ్ ముఖ్ : మహిళాభివృద్ధికి కృషి చేసింది.

9) సానియా మీర్జా గొప్ప టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి.

10) సైనానెహ్వాల్ : బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారిణి.

11) సావిత్రీబాయి ఫూలే : స్త్రీలకు విద్య నేర్పడం – సమాజ సేవ.

12) కరణం మల్లేశ్వరి . : సుప్రసిద్ధ వెయిట్ లిఫ్టర్ (ఒలింపిక్ పతక గ్రహీత)

III. భాషాంశాలు

పదజాలం

1. కింది పర్యాయపదాలకు సంబంధించిన పదాన్ని పాఠంలో గుర్తించి గడిలో రాయండి.

అ) …………… – ఆదేశము, ఆన, ఉత్తరువు, నిర్దేశము.
ఆ) …………… – అక్షి, చక్షువు, నేత్రము, నయనము.
ఇ) …………… – అగ్ని, వహ్ని, జ్వలనుడు.
ఈ) …………… – మగువ, కొమ్మ, ఇంతి, పడతి
జవాబు:
అ) ఆజ్ఞ
ఆ) కన్ను
ఇ) అనలము
ఈ) సతి

2. కింది ఆధారాలను బట్టి గళ్ళను పూరించండి.
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 1

అడ్డం : నిలువు :
1. సీతకు అగ్నిగుండం కూడా ఇలా ఉంటుంది (4) 2. సోన్ దేవుడు దీన్ని బంధించాడనే శివాజీ కోపించింది (4)
4. ‘అంబుదం’ దీన్నే ఇలా కూడా అంటారు (2) 6. రావణుని తాత (4)
3. శివాజీ గౌరవించిన కాంత వంశం (3) 7. యవన కాంత స్వస్థలం (4)
5. సావిత్రి చరిత్ర విశేషణం (3) 8. సోన్ దేవుని మదోన్మాదానికి కారణం (2)
6. పాపం కాదు పుణ్యానికి నిలయం (4) 11. శివాజీని సో దేవుడు పిలిచినట్లు మీరూ పిలవండి (2)
9. కుడివైపు నుండి సీతకు మరో పేరు (3) 13. శీర్షాసనం వేసిన త్వరితం, వేగం (2)
10. కుడివైపు నుండి శివాజీ కోపించిన సేనాని (4)
12. ఈ పాఠం కవి ఇంటి పేరు (4)
14. పాఠంలో శివాజీ తొలిపలుకు (1)

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 2

3. కింది ప్రకృతులకు సరైన వికృతులను జతపరచండి.
వికృతి

ప్రకృతి వికృతి
అ) రాజ్జి 1) ఆన
ఆ) ఆజ్ఞ 2) రతనము
ఇ) ఛాయ 3) బత్తి
ఈ) రత్నము 4) రాణి
ఉ) భక్తి 5) చాయ

జవాబు:

ప్రకృతి వికృతి
అ) రాజ్జి 4) రాణి
ఆ) ఆజ్ఞ 1) ఆన
ఇ) ఛాయ 5) చాయ
ఈ) రత్నము 2) రతనము
ఉ) భక్తి 3) బత్తి

4. ఈ కింది పదాలకు వ్యుత్పత్యర్థాలు రాయండి.
శివుడు : సాధువుల హృదయాన శయనించి ఉండువాడు, మంగళప్రదుడు (ఈశ్వరుడు)
పతివ్రత : పతిని సేవించుటయే వ్రతంగా కలిగినది (సాధ్వి)
పురంధి : గృహమును ధరించునది (గృహిణి)
అంగన : చక్కని అవయవముల అమరిక కలది (అందగత్తె)

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

5. ఈ కింది పదాలకు నానార్థాలు రాయండి.
వాసము : ఇల్లు, వస్త్రం
సూత్రము : నూలిపోగు, తీగె, త్రాడు
చరణము : పాదము, కిరణము, పద్యపాదము
హరి : యముడు, సింహము, ఇంద్రుడు
రత్నము : మణి, స్త్రీ, ముంత

6. కింది పదాల్లోని ప్రకృతి – వికృతి పదాలను వేరుచేసి రాయండి.
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 3

ప్రకృతి వికృతి
గౌరవము గారవము
పుణ్యము పున్నెం
రాశి రాసి
అంబ అమ్మ
దోషము దోసము
బ్రహ్మ బమ్మ
జ్యోతి జోతి
గృహము గీము
భాగ్యము బాగ్గెము

వ్యాకరణాంశాలు

1. కింది పదాలు పరిశీలించండి. వాటిలో సవర్ణదీర్ఘ గుణ, వృద్ధి సంధులున్నాయి. గుర్తించి, విడదీసి సూత్రాలు రాయండి.
అ) పుణ్యావాసము
ఆ) మదోన్మాదము
ఇ) స్నిగ్గాంబుద
ఈ) సరభసోత్సాహం
ఉ) గుణోద్ధత్యం
ఊ) రసైకస్థితి

అ) సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము ‘అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు అవే (సవర్ణ) అచ్చులు పరములయినచో వానికి దీర్ఘములు వచ్చును.
అ) పుణ్యవాసము = పుణ్య + ఆవాసము – (అ + ఆ = ఆ)
ఇ) స్నిగ్లాంబుద = స్నిగ + అంబుద . (అ + అ = ఆ)

ఆ) గుణ సంధి –
సూత్రము ‘అకారమునకు ఇ, ఉ, ఋ లు పరమైన వానికి క్రమముగా ఏ, ఓ, అర్లు ఆదేశమగును.
ఆ) మదోన్మాదము – మద + ఉన్మాదము – (అ + ఉ = ఓ)
ఈ) సరభసోత్సాహం = సరభస + ఉత్సాహం – (అ + ఉ = ఓ)

ఇ) వృద్ధి సంధి
సూత్రము అకారమునకు ఏ, ఐ లు పరమైన ‘ఐ’ కారం, ఓ, ఔ లు పరమైన ‘జై’ కారం ఆదేశమగును.
ఉ) గుణోద్ధత్యం – గుణ + ఔద్దత్యం – (అ + ఔ – ఔ)
ఊ) రసైకస్థితి : రస + ఏకసితి – (అ + ఏ = ఐ)

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

2. కింది పదాల్లో ఉత్వ, త్రిక, రుగాగమ, లులనల సంధులున్నాయి. పదాలు విడదీసి, సంధి జరిగిన తీరును చర్చించండి.
అ బంధమూడ్చి
ఆ) అవ్వారల
ఇ) భక్తురాలు
ఈ) బాలెంతరాలు
ఉ) గుణవంతురాలు
ఊ) దేశాల
ఋ) పుస్తకాలు
ఋా) సమయాన

ఉత్వ సంధి
సూత్రము :
ఉత్తునకచ్చు పరమగునపుడు సంధియగు.
అ) బంధమూడ్చి = బంధము + ఊడ్చి – (ఉ + ఊ – ఊ)

త్రిక సంధి
సూత్రము :

  1. ఆ, ఈ, ఏ లు త్రికమనబడును – (ఆ + వారల)
  2. త్రికము మీది అసంయుక్త హల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబుగానగు – (ఆ + వ్వారల)
  3. ద్విరుక్తంబగు హల్లు పరమగునపుడు ఆచ్చికమగు దీర్ఘమునకు హ్రస్వంబగు – (అవ్వారల)

ఆ) అవ్వారల = ఆ + వారల – త్రిక సంధి

రుగాగమ సంధి
సూత్రము :కర్మధారయము నందు తత్సమంబులకు ‘ఆలు’ ‘శబ్దం పరమగునపుడు అత్వంబునకు ఉత్వమును, – రుగాగమంబును అగును.
ఇ) భక్తురాలు : భక్త + ఆలు – భక్తురు(క్) + ఆలు
ఉ) గుణవంతురాలు – గుణవంత + ఆలు – గుణవంతురు(క్) + ఆలు

సూత్రము :పేదాది శబ్దములకు ‘ఆలు’ శబ్దం పరమగునపుడు రుగాగమంబగు.
ఈ) బాలెంతరాలు : బాలెంత + ఆలు – రుగాగమ సంధి

లు ల న ల సంధి
సూత్రము : లు ల న లు పరంబగునపుడు ఒకానొకచోట ముగాగమంబునకు లోపంబును, దాని పూర్వస్వరమునకు దీర్ఘమును విభాషనగు.
ఊ) దేశాల = దేశము + ల – (‘ము’ లోపం – దాని పూర్వపు ‘శ’ కు దీరం వచ్చింది.)
ఋ) పుస్తకాలు : పుస్తకము + లు – (‘ము’ లోపం – దాని పూర్వపు ‘క’ కు దీర్ఘం వచ్చింది.)
ఋా) సమయాన = సమయము + న – (‘ము’ లోపం – దాని పూర్వపు ‘య’ కు దీర్ఘం వచ్చింది.)

3. కింది పద్యపాదాల్లోని అలంకారాన్ని గుర్తించండి. లక్షణాలను సరిచూసుకోండి. అ) అనుచున్ జేవుఱుమీజు కన్నుఁగవతో నాస్పందితోష్ఠంబుతో ఘన హుంకారముతో నటద్ర్భుకుటితో గర్జిల్లు నా భోలే శునిఁ జూడన్ ………
జవాబు:
ఈ పద్యపాదాలలో స్వభావోక్తి అలంకారం ఉంది. భానసలేశుని కోపాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా వర్ణించారు కనుక ఇది స్వభావోక్తి అలంకారం.

4. కింది పద్యపాదాలకు గురులఘువులను గుర్తించి, గణవిభజనచేసి, అవి ఏ పద్యాలకు సంబంధించినవో నిర్ణయించండి. లక్షణాలను చర్చించండి.

అ) ఆ – యేమీ యొక రాణివాసమును బుణ్యవాసమున్ దెచ్చినా
జవాబు:
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 4
లక్షణాలు :

  1. ఈ పద్యపాదం ‘శార్దూలం’ వృత్తానికి చెందింది.
  2. యతి 13వ అక్షరం – ‘ఆ’ కు 13వ అక్షరమైన ‘జ్యా’ లో ‘య’ తో యతి.
  3. ప్రాస నియమం కలదు.
  4. 4 పాదాలుంటాయి.

ఆ) అనలజ్యోతుల నీ పతివ్రతలఁ బాపాచారులై డాయు భూ
జవాబు:
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 5
లక్షణాలు :

  1. ఈ పద్యపాదం ‘మత్తేభం’ వృత్తానికి చెందింది.
  2. యతి 14వ అక్షరం – ‘అ’ కు 14వ అక్షరమైన ‘పాప + ఆచారులు’ లోని పరపదమైన ‘ఆచారులు’ లోని ‘ఆ’ తో యతి చెల్లినది.
  3. ప్రాస నియమం కలదు.
  4. 4 పాదాలుంటాయి.

5. కింది పదాలను విడదీయండి.
అ) వాజ్మయం = వాక్ + మయం – ‘క్’ స్థానంలో ‘ఙ’ వచ్చింది.
ఆ) రాణ్మహేంద్రవరం = రాట్ + మహేంద్రవరం – ‘ట్’ కు బదులుగా ‘ణ’ వచ్చింది.
ఇ) జగన్నాథుడు = జగత్ + నాథుడు – ‘త్’ కు బదులుగా ‘న’ వచ్చింది.

అంటే మొదటి పదంలోని కారం పోయి క వర్గ అనునాసికమైన (క, ఖ, గ, ఘ, ), ట కారం పోయి ట వర్గ అనునాసికమైన ‘ణ’ (ట, ఠ, డ, ఢ, ), ‘త’ కారం పోయి త వర్గ అనునాసికమైన ‘న’ (త, థ, ద, ధ, ) వచ్చాయి కదా! అలాగే మొదటి పదం చివర ‘చ’ కారం ఉంటే చ వర్గ అనునాసికమైన ‘ఞ’ (చ, ఛ, జ, ఝ, ), ‘ప’ కారం ఉంటే పవర్గ అనునాసికమైన ‘మ’ (ప, ఫ, బ, భ, ) వస్తాయి.

దీనిని సూత్రీకరిస్తే : క, చ, ట, త, ప వరాక్షరాలకు న, మ లు పరమైతే వాని వాని అనునాసికాక్షరాలు వికల్పంగా వస్తాయి. దీనినే ‘అనునాసిక సంధి’ అంటారు.

కింది పదాలను విడదీసి, అనునాసిక సంధి సూత్రంతో అన్వయించి చూడండి.
అ) తన్మయము
ఆ) రాణ్మణి
ఇ) మరున్నందనుడు
జవాబు:
అ) తన్మయము = తత్ + మయము . ‘త్’ కు బదులుగా ‘మ’ వచ్చింది.
ఆ) రాణ్మణి = రాట్ + మణి – ‘ట్’ కు బదులుగా ‘ణ’ వచ్చింది.
ఇ) మరున్నందనుడు = మరుత్ + నందనుడు – ‘త్’ కు బదులుగా ‘న’ వచ్చింది.
అంటే క, చ, ట, త, ప వర్గాక్షరాలకు న, మ లు పరమైతే వాని అనునాసికాక్షరాలు వికల్పంగా వచ్చును.

6. ఉపజాతి పద్యాల్లో తేటగీతి, ఆటవెలది పద్యాల లక్షణాలను తెలుసుకున్నారు కదా ! ఇప్పుడు సీసపద్య లక్షణాలను పరిశీలిద్దాం.
తేటగీతి:

  1. ఇది ఉపజాతి పద్యం .
  2. దీనిలో 4 పాదాలు ఉంటాయి.
  3. ప్రతి పాదంలోను వరుసగా ఒక సూర్యగణం, 2 ఇంద్రగణాలు, 2 సూర్యగణాలు ఉంటాయి.
  4. 4వ గణం మొదటి అక్షరం యతి. ప్రాసయతి అయినా వేయవచ్చును.
  5. ప్రాస నియమం లేదు.

ఉదా :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 6

ఆటవెలది :

  1. ఇది ఉపజాతి పద్యం .
  2. దీనిలో 4 పాదాలు ఉంటాయి.
  3. 1వ పాదంలో వరుసగా 3 సూర్యగణాలు, 2 ఇంద్రగణాలు ఉంటాయి.
  4. 3వ పాదంలో కూడా ఇలానే ఉంటాయి.
  5. 2వ పాదంలోను, 4వ పాదంలోను వరుసగా 5 సూర్యగణాలు ఉంటాయి.
  6. ప్రతి పాదంలోను యతి 4వ గణం మొదటి అక్షరం.
  7. ప్రాసయతిని అయినా వేయవచ్చును.
  8. ప్రాస నియమం లేదు.

ఉదా :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 7

సీసపద్యం :

సీసపద్యంలో ప్రతిపాదం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది. ప్రతి భాగంలో నాల్గేసి గణాల చొప్పున ఒక్కొక్క పాదంలో ఎనిమిది గణాలుంటాయి. ఈ 8 గణాల్లో మొదటి ఆరు ఇంద్రగణాలు. చివరి రెండు సూర్యగణాలు. (పాదం మొదటి భాగంలో 4 ఇంద్రగణాలు, 2వ భాగంలో వరుసగా రెండు ఇంద్రగణాలు, రెండు సూర్యగణాలుంటాయి.)
ఉదా :
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 8

లక్షణాలు :

  1. 4 పాదాలుంటాయి.
  2. ప్రతి పాదం 2 భాగాలుగా ఉంటుంది.
  3. మొదటి భాగంలో 4 గణాలుంటాయి. 2వ భాగంలో 4 గణాలుంటాయి.
  4. రెండు భాగాలలోను 3వ గణం మొదటి అక్షరం యతి. లేక ప్రాసయతి చెల్లుతుంది.
  5. మొదటి భాగంలో 4 ఇంద్రగణాలుంటాయి.
  6. 2వ భాగంలో 2 ఇంద్ర, 2 సూర్య గణాలుంటాయి.
  7. ప్రాస నియమం లేదు.
  8. 4 పాదాల (8 పాదభాగాలు) తర్వాత తేటగీతి గాని, ఆటవెలది గాని తప్పనిసరిగా ఉండాలి.

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

ఈ కింది పద్య పాదాన్ని గణ విభజన చేసి లక్షణ సమన్వయం చేయండి.

ధగధగ ద్దహనమధ్యము పూలరాసిగా
విహరించియున్న సాధ్వీమతల్లి.
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 9 AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 10

మీ పాఠంలోని 5వ పద్యం సీసం. ఆ పద్యం లక్షణాలు సరిచూడండి.
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 10
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 11

అదనపు సమాచారము

సంస్కృత సంధులు

1. సవర్ణదీర్ఘ సంధి:
1) భారతావని భారత + అవని – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
2) దుశ్చరితాలోచన దుశ్చరిత + ఆలోచన – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
3) పాపాచారులు = పాప + ఆచారులు – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
4) భరతాంబ = భరత + అంబ – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
5) మదీయాదర్శము = మదీయ + ఆదర్శము – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
6) సూక్తి = సు + ఉక్తి – సవర్ణదీర్ఘ సంధి

2. గుణ సంధి :
7) బోన్ సలేశుడు = బోన్ సల + ఈశుడు – గుణసంధి
8) అజోల్లంఘన = ఆజ్ఞ + ఉల్లంఘన – గుణసంధి
9) ఉల్లంఘనోద్వృత్తి = ఉల్లంఘన + ఉద్వృతి – గుణసంధి

3. జశ్వ సంధి:
10) నటద్ర్భుకుటి = నటత్ + భ్రుకుటి – జత్త్వసంధి
11) భవదాజ్ఞ = భవత్ + ఆజ్ఞ – జత్త్వసంధి

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

4. అనునాసిక సంధి :
12) అసన్మార్గంబు = అసత్ + మార్గంబు – అనునాసిక సంధి

5. శ్చుత్వ సంధి:
13) దుశ్చరితము = దుస్ +చరితము – శ్చుత్వసంధి
14) దుశ్చరిత్రము = దుస్ + చారిత్రము – శ్చుత్వసంధి
15) అస్మచ్ఛబ్దము = అస్మత్ + శబ్దము – శ్చుత్వసంధి

తెలుగు సంధులు

1. అత్వ సంధి:
1) పుట్టినిల్లు = పుట్టిన + ఇల్లు – అత్వసంధి
2) మెట్టినిల్లు = మెట్టిన + ఇల్లు – అత్వసంధి

2. ఉత్వ సంధి:
3) తోడంపు = తోడు + అంపు – ఉత్వసంధి
4) పుయిలోడు = పుయిలు + ఓడు – ఉత్వసంధి

3. గసడదవాదేశ సంధి :
5) భాగ్యములు వోసి = భాగ్యములు + పోసి – గసడదవాదేశ సంధి
6) భిక్షగొన్న = భిక్ష + కొన్న – గసడదవాదేశ సంధి

4. నుగాగమ సంధి :
7) భగవానునుదయము= భగవాను + ఉదయము – నుగాగమ సంధి
8) కన్నుఁగవ = కన్ను + కవ (కన్ను + న్ + కవ) – నుగాగమ సంధి
9) ముసుంగుఁదెర = ముసుంగు + తెర (ముసుంగు + న్ + తెర) – నుగాగమ సంధి

AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన

5. యడాగమ సంధి:
10) మాయాజ్ఞ = మా + ఆజ్ఞ – యడాగమ సంధి
11) ఈ యాజ్ఞ = ఈ + ఆజ్ఞ – యడాగమ సంధి

సమాసాలు
AP SSC 10th Class Telugu Solutions Chapter 1 మాతృభావన 12

ప్రకృతి – వికృతి

జ్యోతి – జోతి
మర్యాద – మరియాద
రాట్టు – ఱేడు
ఈర్ష్య – ఈసు
రాశి – రాసి
బంధము – బందము
సూక్ష్మత – సుంత
బిక్ష – బిచ్చము, బికిరము
భక్తి – బత్తి
మణి – మిన్
భాగ్యము – బాగైం
రూపము – రూపు
ఛాయ – చాయ
భూమి – బూమి
పుత్రుడు – బొట్టె
రాజ్ఞి – రాణి
బ్రహ్మ – బమ్మ, బొమ్మ
దోషము – దోసము, దొసగు
పుణ్యము – పున్నెము
గృహము – గీము
భయము – పుయిలు
సూక్తి – సుద్ది
ద్వంద్వము – దొందము
ముఖము – మొగము
గౌరవము – గారవము
స్త్రీ – ఇంతి
రత్నము – రతనము
ఆజ్ఞ – ఆన
ఓష్ఠము – ఔడు

నానార్థాలు

1. బలము : సత్తువ, సేన, వాసన
2. తోడు : సహాయము, నీరువంటి వాటిని పైకి లాగడం, తోడబుట్టినవాడు
3. పాశము : తాడు, గుంపు, బాణము, ఆయుధము
4. పుణ్యము : ధర్మము, పవిత్రత, నీరు
5. సూత్రము : నూలిపోగు, తీగె, త్రాడు
6. బంధము : కట్ట, దారము, సంకెల, దేహము
7. రూపము : ఆకృతి, సౌందర్యము
8. చరణము : పాదము, కిరణము, పద్యపాదము
9. సంపద : ఐశ్వర్యము, సౌఖ్యము, లాభము, ధనము
10. ఛాయ : నీడ, పార్వతి, పోలిక
11. భిక్షము : బిచ్చము, కూలి, కొలువు
12. గౌరవము : బరువు, మన్నన, గొప్పతనము
18. సంతానము : బిడ్డ, కులము, వరుస
14. హరి : విష్ణువు, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, గుఱ్ఱము, కోతి
15. దోసము : పాపము, తప్పు, లోపము
16. మర్యా ద : కట్టుబాటు, పొలిమేర, నడత, నిష్ఠ

పర్యాయపదాలు

1. తల్లి : జనయిత్రి, మాత, అమ్మ, జనని
2. ఆజ్ఞ : ఆదేశము, ఆన, ఉత్తరువు, ఆనతి, ఆజ్ఞప్తి
3. కన్ను : చక్షువు, నేత్రము, నయనము, అక్షి
4. పతివ్రత : సాధ్వి, పురంధి, పతిదేవత, సతి
5. దోషము : దోసము, దొసగు, తప్పు, అపరాధము
6. దేవతలు : అమరులు, వేల్పులు, విబుధులు, నిర్జరులు
7. అంబుధి : ఉదధి, పారావారము, కడలి, సముద్రము
8. హరి : విష్ణువు, చక్రి, నారాయణుడు, వైకుంఠుడు
9. బ్రహ్మ : పద్మభవుడు, చతుర్ముఖుడు, నలువ
10. కాంత : స్త్రీ, వనిత, చెలువ, మహిళ, ఇంతి, ఆడుది, యువతి
11. బిడ్డ : కొడుకు, శిశువు, బాలుడు
12. అంబుదము : మేఘము, మొగులు, అంభోదము, జలదము, ఘనము
13. అనలము : అగ్ని, దహనము, శుచి, వహ్ని
14. ముఖము : మొగము, ఆననము, వదనము, మోము
15. భూమి : ధరణి, అవని, ధర, పృథివి

వ్యుత్పత్త్యర్థాలు

1. అంబుదము : నీటినిచ్చునది (మేఘము)
2. పురంధి : గృహమును ధరించునది (ఇల్లాలు)
3. పతివ్రత : పతిని సేవించుటయే వ్రతముగా గలది (సాధ్వి)
4. జనని : సంతానమును ఉత్పత్తి చేయునది (తల్లి)
5. దహనము : కాల్చుటకు సాధనమైనది (అగ్ని)

కవి పరిచయం

పేరు : డా|| గడియారం వేంకటశేష శాస్త్రి

తల్లితండ్రి : తల్లి నరసమాంబ, తండ్రి రామయ్య, కడప జిల్లా, జమ్మలమడుగు తాలుకా
నెమళ్ళ దిన్నె గ్రామంలో 1894లో జన్మించారు. కడప మండలం ప్రొద్దుటూరు మునిసిపల్ హైస్కూల్లో తెలుగు పండితులుగా
పనిచేశారు. వీరు శతావధాని.

రచనలు : రాజశేఖర శతావధాని గారితో కలిసి కొన్ని కావ్యాలు, నాటకాలు రచించారు. ‘శ్రీ శివభారతం’ వీరికి చాలా పేరు తెచ్చిన కావ్యం. పారతంత్ర్యాన్ని నిరసించి స్వాతంత్ర్యకాంక్షను అణువణువునా రగుల్కొల్పిన మహాకావ్యం ఇది. మురారి, పుష్పబాణ విలాసము, వాస్తు జంత్రి (అముద్రిత వచన రచన), మల్లికామారుతము, శ్రీనాథ కవితా సామ్రాజ్యము (విమర్శ), రఘునాథీయము అనే కావ్యాలు రచించారు.

బిరుదులు :
కవితావతంస, కవిసింహ, అవధాన పంచానన అనేవి వారి బిరుదులు.

పద్యాలు – ప్రతిపదార్థాలు – భావాలు

అవగాహన – ప్రతిస్పందన

పద్యం – 1 : కంఠస్థ పద్యం

శా॥ “ఆ యేమీ ? యొక రాణివాసమును బుణ్యవాసమున్ దెచ్చినా
వా? యే హైందవుఁడైన నీ గతి నమర్యాదన్ బ్రవర్తించునే?
మా యాజ్ఞన్ గమనింపవో ? జయ మదోన్మాదంబునన్ రేఁగి, నీ
యాయుస్సూత్రము లీవ క్రుంచుకొనేదో ? యౌధ్ధత్య మోర్వన్ జుమీ”
ప్రతిపదార్థం :
ఆ – యేమీ? = ఆ, ఏమిటీ? (ఆశ్చర్యం, కోపంతో)
పుణ్యవాసముల్ (పుణ్య + ఆవాసమున్) = పుణ్యానికి నిలయమైన
ఒక = ఒక
రాణివాసమును = అంతఃపురమును (మహారాణిని)
తెచ్చినావా? = బందీగా తీసుకొని వచ్చావా?
ఏ, హైందవుడు + ఐనన్ = ఏ హిందువైనా (భారతీయుడెవరైనా)
ఈ గతిన్ = ఈ విధంగా
అమర్యాదన్ ప్రవర్తించునే = గౌరవం లేకుండా
ప్రవర్తించును + ఏ = ప్రవర్తిస్తాడా? (ప్రవర్తించడు)
మా + ఆజ్ఞన్ = మా ఆజ్ఞను (రాజాజ్ఞను)
గమనింపవు + ఓ = పట్టించుకోవా?
జయ = జయం వలన
మద = గర్వంతో
ఉన్నాదంబునన్ = మితిమీరిన పిచ్చితనముతో
రేఁగి = విజృంభించి
నీ = నీ యొక్క
ఆయుస్సూత్రములు = ఆయుర్దాయపు నూలిపోగులు (ప్రాణాలు)
ఈవ త్రుంచుకొనెదు + ఓ = త్రెంచుకొంటావా?
ఔద్ధత్యము = గర్వంతో చేసే పనులను
ఓర్వన్ = సహించను
చుమీ = సుమా!

భావం :
“ఆ-ఏమిటీ? పుణ్యానికి నిలయమైన ఒక రాణి వాసాన్ని బంధించి తీసుకొనివచ్చావా? ఏ భారతీయుడైనా ఈ విధంగా గౌరవం లేకుండా ప్రవర్తిస్తాడా? రాజాజ్ఞను కూడా పట్టించుకోవా? జయం వలన గర్వంతో, మితిమీరిన పిచ్చితనంతో విజృంభిస్తావా? నీ ప్రాణాలు నీవే తెంచుకొంటావా? గర్వాన్ని సహించను సుమా !” అని శివాజీ, సో దేవునితో ఆగ్రహంగా అన్నాడు.

పద్యం – 2

మ|| | అనుచున్ జేవుజు మీ జు కన్నుఁగవతో నాస్పందితోష్ణంబుతో
ఘన హుంకారముతో నటద్భుకుటితో గర్జిల్లు నా భోసలే
శునిఁ జూదన్ బుయిలోడెఁ గొల్వు శివుఁడీసున్ గుత్తుకన్ మ్రింగి, బో
రన నవ్వారల బంధ మూడ్చి గొని తేరన్ బంచె సోన్ దేవునిన్
ప్రతిపదార్థం :
అనుచున్ = శివాజీ అలా హెచ్చరిస్తూ (ఆ విధంగా చెపుతూ)
జేవుఱుమీటు = జేగురు రంగును (ఎరుపు రంగును) అతిశయించే (జేగురు రంగు కంటే ఎఱ్ఱగా నున్న)
కన్నుఁగవతోన్ = కనుల జంటతో
ఆస్పందదోష్ఠంబుతోన్; ఆస్పందత్ = కొలదిగా కదులుతున్న
ఓష్ఠంబుతోన్ = పెదవితో
ఘనహుంకారముతోన్ = గొప్ప హుంకార ధ్వనితో
నటద్ర్భుకుటితోన్; నటత్ = నాట్యము చేయుచున్న (బాగా కదలి ఆడుచున్న)
భ్రుకుటీతోన్ = కనుబొమల ముడితో
గర్జీల్లు = గర్జిస్తున్న
ఆ ఫోన్సలేశునిన్ (ఆ ఫోన్సల + ఈశునిన్) = ఆభోంసల వంశ ప్రభువైన శివాజీని
చూడన్ = చూడ్డానికి
కొల్వు = రాజసభ
పుయిలోడెన్ = జంకింది (భయపడింది.) (నిశ్చేష్టులయ్యారు)
శివుడు = శివాజీ
ఈసున్ = (తన) కోపాన్ని
కుత్తుకన్ = గొంతుకలో
మ్రింగి = అణచుకొని
బోరనన్ = శీఘ్రముగా (ఇది ‘బోరునన్’) అని ఉండాలి.)
అవ్వారల = వారి యొక్క (కళ్యాణి సర్దారు యొక్క ఆతని అంతఃపురకాంత యొక్క
బంధమూడ్చి (బంధము + ఊడ్చి) – సంకెలలు తొలగించి,
కొనితేరన్ = తీసికొనిరావడానికి (సభలోకి తీసుకురావడానికి)
సోన్ దేవునిన్ = (తన సైన్యాధిపతియైన, వారిని బంధించి తెచ్చిన) సోన్ దేవుడిని
పంచెన్ = ఆజ్ఞాపించెను.

భావం:
అంటూ ఎర్రబడిన కన్నులతో, అదిరిపడే పై పెదవితో, గొప్ప హుంకారముతో, కదలియాడే కనుబొమ్మల ముడితో, గర్జిస్తున్న ఆ ఫోన్సలేశుడైన శివాజీని చూడ్డానికి సభలోనివారు భయపడ్డారు. తరువాత శివాజీ తన కోపాన్ని గొంతుకలో అణచుకొని, వెంటనే వారి సంకెళ్లను తొలగించి, తీసుకొని రమ్మని, సో దేవుడిని ఆజ్ఞాపించాడు.

పద్యం – 3

మ|| | త్వరితుండై యతఁ డట్టులే నలిపి “దేవా! నన్ను మన్నింపు; మీ
సరదారున్ గొని తెచ్చుచో సరభసోత్సాహంబు కగ్గప్పె; దు
శృరితాలోచన లేదు, లేదు భవదాజా లంఘనోద్వృత్తి; మీ
చరణద్వంద్వమునాన” యంచు వినిపించన్, సుంత శాంతించుచున్
ప్రతిపదార్థం :
త్వరితుండు + ఐ = తొందర కలవాడై
అతడు = ఆసోన్ దేవుడు
అట్టులే = ఆ విధంగానే (శివాజీ చెప్పినట్లుగానే)
సలిపి = చెసి
దేవా = దేవా (శివాజీని దైవమా ! అని సంబోధించి)
నన్ను = నన్ను (సోన్ దేవుని)
మన్నింపుము = అపరాధమును క్షమింపుము
ఈ సరదారున్ = (ఓడిపోయిన) ఈ వీరుడిని
కొని తెచ్చుచో = తీసుకొని వచ్చేటపుడు
సరభస + ఉత్సాహంబు = ఉవ్విళ్ళూరు ఉత్సాహము
కన్దప్పె = కళ్లకు కమ్మేసింది
దుస్+చరిత + ఆలోచన = చెడు చేయాలనే తలంపు
లేదు = లేదు
మీ = తమ యొక్క
చరణద్వంద్వంబులు = పాదాలు
ఆన = సాక్షి (ఒట్టు)గా
భవత్ = తమ యొక్క
ఆజ్ఞ = ఆజ్ఞను
ఉల్లంఘన = అతిక్రమించాలనే
ఉద్వృత్తి = గర్వము
లేదు = లేదు
అంచు = అనుచు
వినిపించన్ = నివేదించగా
సుంత = కొద్దిగా
శాంతించుచున్ – శాంతిని పొందినవాడై (కోపం తగ్గినవాడై)

భావం :
శివాజీ ఆజ్ఞాపించిన పనిని సోదేవుడు తొందరగా చేశాడు. “దేవా! నన్ను మన్నించండి. ఓడిపోయిన ఈ వీరుడిని బంధించి తెచ్చేటప్పుడు ఉవ్విళ్ళూరు ఉత్సాహం కళ్లకు కమ్మేసింది. మీ పాదాల సాక్షిగా నాకు చెడు చేయాలనే ఆలోచన లేదు. తమ ఆజ్ఞను అతిక్రమించాలనే గర్వంలేదు.” అని నివేదించగా శివాజీ కొద్దిగా శాంతించాడు.

పద్యం – 4 : కంఠస్థ పద్యం

*మ|| శివరాజంతట మేల్ముసుంగుఁ దెరలో – స్నిగ్జాంబుదద్ఛాయలో
నవసౌదామినిఁ బోలు నా యవనకాంతారత్నమున్ భక్తి గా
రవముల్ వాజఁగఁ జూచి వల్కె “వనితారత్నంబు లీ భవ్యహైం
దవభూజంగమ పుణ్యదేవతలు; మాతా! తప్పు సైరింపుమీ !”
ప్రతిపదార్థం :
శివరాజు = శివాజీ మహారాజు
అంతటన = అప్పుడు
మేల్ముసుంగుఁదెరలోన్; మేల్ముసుంగు = సువాసినీ స్త్రీలు వేసుకొనే మేలు ముసుగు యొక్క (బురఖా)
తెరలోన్ = తెరలోపల
స్నిగ్దాంబుదచ్ఛాయలోస్, (స్నిగ్ధ+ అంబుద + ఛాయలోన్) స్నిగ్ధ = దట్టమైన
అంబుద = మేఘము యొక్క
ఛాయలోన్ = నీడలో (మాటున నున్న)
నవసౌదామినిన్ = కొత్త మెరుపు తీగను
పోలు = పోలినట్లు ఉన్న
ఆ, యవన కాంతారత్నమున్ = ఆ రత్నము వంటి యవనకాంతను (మహమ్మదీయ స్త్రీని)
భక్తి గౌరవముల్ = భక్తియునూ, గౌరవమునూ
పాఱగన్ + చూచి = స్ఫురించేటట్లు చూసి
పల్కెన్ = ఈ విధంగా అన్నాడు
వనితారత్నంబులు = రత్నముల వంటి స్త్రీలు (శ్రేష్ఠులైన స్త్రీలు)
ఈ = ఈ
భవ్య హైందవ భూ జంగమ పుణ్యదేవతలు; భవ్య = శుభప్రదమైన
హైందవ భూ = భారత భూమిపై
జంగమ = సంచరించే (తిరుగాడే)
పుణ్యదేవతలు = పుణ్యప్రదమైన దేవతల వంటివారు
మాతా! = అమ్మా
తప్పున్ = మా వారు చేసిన తప్పును
సైరింపుమీ = మన్నింపుము (క్షమింపుము)

భావం :
శివాజీ మహారాజు అప్పుడు మేలు ముసుగు తెరలో దట్టమైన నీలి మేఘం వెనుక ఉన్న మెరుపు తీగవంటి యవన కాంతను భక్తి గౌరవాలతో చూస్తూ ఇలా అన్నాడు. “స్త్రీలు శుభప్రదమైన ఈ హైందవ భూమిపై సంచరించే పుణ్యదేవతలు. అమ్మా ! మా తప్పును మన్నింపుము.”

చారిత్రక విశేషం :
అబ్బాజీసో దేవుడు అనే శివాజీ యొక్క సైన్యాధిపతి ‘కళ్యాణి’ కోటను పట్టుకొన్నాడు. అక్కడ అతడు ఒక అందమైన అమ్మాయిని బందీగా పట్టుకొన్నాడు. ఆ అమ్మాయి కళ్యాణి కోటకు గవర్నరు (సర్దారు) అయిన మౌలానా అహమ్మదుకు కోడలు. ఆ అమ్మాయిని సో దేవుడు శివాజీకి బహుమతిగా ఇచ్చాడు. అప్పుడు శివాజీ ఆ అమ్మాయితో “అమ్మా! నా తల్లి నీ అంత అందగత్తె అయి ఉన్నట్లయితే, నేను కూడా నీ అంత అందంగా కనబడేవాడిని” అని అన్నాడు. శివాజీ ఆ యవన కాంతను తన కూతురుగా ఆదరించాడు. ఆమెకు వస్త్రాలు ఇచ్చి, ఆమెను ఆమె ఇంటికి – బీజాపూరుకు పంపాడు. (ఇది చరిత్రలలో చెప్పబడింది)

పద్యం – 5

సీ॥ హరి హర బ్రహ్మలం బురిటిబిడ్డలం జేసి
జోలంబాడిన పురంద్రీలలామ,
యమధర్మరాజు పాశముం ద్రుంచి యదలించి
పతిభిక్ష గొన్న పావనచరిత్ర,
ధగధగ దహనమధ్యము పూలరాసిగా
విహరించియున్న సాధ్వీమతల్లి,
పతి నిమిత్తము సూర్యభగవానును దయంబు
నరికట్టి నిలుపు పుణ్యములవంట,
తే|| అట్టి యెందతో భరతాంబ యాఁదుబిద్ద
లమల పతిదేవతాత్వ భాగ్యములు వోసి
పుట్టినిలు మెట్టినిలుఁ బెంచు పుణ్యసతులు
గలరు, భారతావని భాగ్యకల్పలతలు
ప్రతిపదార్థం :
హరి హర బ్రహ్మలన్ = విష్ణువును, శివుని, బ్రహ్మను
పురిటి బిడ్డలన్ + చేసి = పసిపిల్లలుగా చేసి
జోలన్ = జోలపాటను
పాడిన = పాడినటువంటి
పురంధీలలామ = శ్రేష్ఠురాలైన గృహిణి (అనసూయ)
యమధర్మరాజు = మృత్యుదేవత యొక్క
పాశమున్ = త్రాడును
త్రుంచి = తెంచి
అదలించి = గద్దించి
పతిభిక్షన్ = భర్తను భిక్షగా
కొన్న = సంపాదించిన
పావన చరిత్ర = పవిత్రమైన చరిత్ర గలది; (సావిత్రి)
ధగధగత్ = ధగధగ మండుచున్న
దహన మధ్యము = చితి మధ్యభాగము
పూలరాసిగా = పూలకుప్ప వలె
విహరించియున్న = సంచరించి ఉన్నటువంటి
సాధ్వీమ తల్లి = శ్రేష్ఠురాలైన స్త్రీ (సీత)
పతి నిమిత్తము = పతి కొరకు
సూర్యభగవానుని = సూర్యదేవుని యొక్క
ఉదయంబును = ఉదయమును
అరికట్టి = నిరోధించి
నిలుపు = నిలిపిన
రతాంబ
పుణ్యముల పంట = తల్లిదండ్రుల పుణ్యఫలము (సుమతి)
అట్టి = అటువంటి
ఎందఱో = ఎంతోమంది
భరతాంబ = భరతమాత యొక్క
ఆఁడుబిడ్డలు = స్త్రీ సంతానం
అమల = స్వచ్చమైన
తిదేవతాత్వ = పతివ్రతా ధర్మమనెడు
భాగ్యములు + పోసి = సంపదలను ఇచ్చి
అట్టిన + ఇలున్ = పుట్టినింటిని
పెట్టిన + ఇలున్ = అత్తవారింటిని
పెంచు = అభివృద్ధి చేయు
భరత + అవని = భారతదేశము యొక్క
భాగ్య కల్పలతలు = సంపద అనెడు దేవతావృక్షాల వంటి
అణ్యసతులు = పుణ్యాత్ములైన స్త్రీలు
కలరు = ఉన్నారు

భావం :
బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులను పసిపిల్లలుగా చేసి ద్రపుచ్చినది అనసూయ అను పేరు గల ఒక గృహిణి. దుమధర్మరాజు పాశమును కూడా ట్రెంచి, గద్దించి, పతి పాణాలు సాధించిన పవిత్రమైన చరిత్ర కలది సావిత్రి. నిప్పుల రాశి మధ్యను పూలరాశిగా సంచరించిన శ్రేష్ఠురాలైన స్త్రీ సీత. -తిప్రాణాలు కాపాడడానికి సూర్యోదయాన్ని నిలిపిన అణ్యాత్మురాలు సుమతి. అటువంటి భరతమాత సంతానమైన స్త్రీలు స్వచ్ఛమైన పతివ్రతలు. వారి పాతివ్రత్య మహిమతో అట్టింటిని, అత్తవారింటిని అభివృద్ధి చేస్తున్నారు. వారు ఈ కారతదేశపు సంపదలనెడు దేవతావృక్షాలు. అటువంటి అణ్యస్త్రీలు ఉన్నారు.

ఇవి తెలుసుకోండి

1. అనసూయ :
అత్రి మహాముని భార్య. ఈమెను పరీక్షించ డానికి బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ప్రయత్నించారు. వారిని ముగ్గురినీ పసిపిల్లలుగా మార్చింది. వారు కోరినట్లే లాలించింది. ఆమె పాతివ్రత్యానికి దేవతలు సంతోషించారు.

2. సావిత్రి :
సత్యవంతుని భార్య, ‘సత్యవంతుడు మరణిస్తాడు. యమధర్మరాజుని ప్రార్థించి, మెప్పించి, వరాలు పొంది, తన భర్త ప్రాణాలు తిరిగి తెచ్చి, భర్తను బ్రతికించిన మహా పతివ్రత సావిత్రి.

3. సుమతి :
కౌశికుడనే బ్రాహ్మణుని భార్య. అతడు కుష్టురోగి. అతని కోరికపై ఒకచోటుకు తీసుకొని వెడుతోంది. తట్టలో కూర్చోబెట్టుకొని, తలపై పెట్టుకొని, మోసుకొని వెడుతోంది. చీకటిలో అతని కాలు మాండవ్య మహామునికి తగిలింది. సూర్యోదయానికి మరణించాలని శపించాడు. సూర్యోదయం కాకూడదని ఆమె అంది. సూర్యోదయం ఆగిపోయింది.

4. దేవతావృక్షాలు :
కోరిన వస్తువులిచ్చెడు దేవతామ్మకాలు అయిదు. అవి :
1. మందారము,
2. పారిజాతము,
3.సంతానము,
4. కల్పవృక్షము,
5.హరిచందనము.

పద్యం – 6 : కంఠస్థ పద్యం

*మ | అనలజ్యోతుల నీ పతివ్రతలఁ బాపాచారులై దాయు భూ
జనులెల్లన్ నిజసంపదల్ దొలుంగి యస్తద్వసులై పోరి? వి
శనమే నిల్చునా ? మున్నెఱుంగమె పులస్త బ్రహ్మసంతాన? మో
జననీ! హైందవ భూమి నీ పగిది దుశ్చరిత్రముల్ సాగునే?
ప్రతిపదార్థం :
అనల జ్యోతులన్ – అగ్ని జ్వా లల వంటి
ఈ పతివ్రతలన్ = ఈ పతివ్రతలను
పాపాచారులై (పాప + ఆచారులు + ఐ) = అపచారం చేసేవారై
డాయు = కలిసే
భూజనులు + ఎల్లన్ = భూమిపైనున్న ప్రజలు అందరునూ
నిజ సంపదల్ = తమ సంపదలను
తొఱగి = వీడి (పోగొట్టుకొని)
అసద్వస్తులై (అసద్వస్తులు + ఐ) = సర్వ నాశనమైనవారై
పోరె = పోకుండా ఉంటారా?
విత్తనమే = విత్తనము (వారి వంశవృక్షం యొక్క విత్తనం)
నిల్చునె = నిలుస్తుందా ? (అనగా వంశం నిలుస్తుందా?)
మున్ను = పూర్వం
పులస్త్రబ్రహ్మ సంతానమున్ = పులస్త్య బ్రహ్మ యొక్క కుమారుడైన రావణుని గూర్చి
ఎఱుంగమై = మనకు తెలియదా?
హైందవ భూమిని = భారత భూమియందు
ఈ పగిది = ఇటువంటి
దుశ్చారిత్రముల్ = చెడు పనులు (దుశ్చర్యలు)
సాగునే = సాగుతాయా? (సాగవు)

భావం :
ఓ తల్లీ ! అగ్ని జ్వా లల వంటి పతివ్రతల పట్ల అపచారం చేసేవారు, తమ సంపదలు పోగొట్టుకొని, సర్వ నాశనం కారా? అసలు వారి వంశం నిలుస్తుందా? (విత్తనంతో సైతంగా నశించదా?) పులస్తబ్రహ్న సంతానమైన రావణాసురుని పతనం గురించి మనకు తెలియదా? భారతభూమిపై ఇటువంటి దుశ్చర్యలు సాగుతాయా? (సాగవు)

పద్యం -7

తే|| యవన పుణ్యాంగనామణి వగుదుగాక
హైందవులపూజ తల్లియట్లందరాదె?
నీదురూపము నాయందు లేద యైనం
గనని తల్లివిగా నిన్ను గారవింతు
ప్రతిపదార్థం :
యవన = యవన జాతికి చెందిన
పుణ్య + అంగనా మణివి = శ్రేష్ఠమైన పుణ్యస్త్రీవి
అగుదుగాక = అయిన దానివి
తల్లి + అట్లు = మా యొక్క తల్లివలె
హైందవుల = హిందూదేశ వాసుల యొక్క
పూజ = పూజను
అందరాదె = స్వీకరించరాదా ! (స్వీకరించు)
నీదు రూపము = నీ పోలిక
నా + అందు = నాలో
లేదు + ఆ = లేదు
ఐనన్ = ఐనప్పటికీ
కనని = నాకు జన్మనీయని
తల్లివిగా = నా తల్లిగా
నిన్ను = నిన్ను
గారవింతు = గౌరవిస్తాను

భావం:
యవన జాతికి చెందిన పుణ్యస్త్రీవి. అయినా హిందువుల పూజలను మా తల్లివలె స్వీకరించు. నీ పోలిక నాలో లేదు. అయినా నాకు జన్మనివ్వని తల్లిగా నిన్ను గౌరవిస్తాను.

పద్యం – 8: కంఠస్థ పద్యం

*శా॥ మా సర్దారుడు తొందరన్ బడి యసన్మార్గంబునన్ బోయి, నీ
దోసంబున్ గని నొచ్చుకోకు, నినుఁ జేరున్ నీ గృహం బిప్పుడే,
నా సైన్యంబును దోడుగాఁ బనిచెదన్, నాతల్లిగాఁ దోడుగా
దోసిళ్లన్ నడిపింతు; నీ కనులయందున్ దాల్ని సారింపుమీ!
ప్రతిపదార్థం :
మా సర్దారుడు = మా సర్దార్ సో దేవుడు
తొందరన్ బడి = తొందరపాటుపడి
అసన్మార్గంబునన్ = తప్పుడు మార్గంలో
(అసత్ + మార్గంబునన్) పోయెన్ = వెళ్ళాడు. (పొరపాటున నిన్ను బంధించి తెచ్చాడు)
ఈ దోసంబున్ = ఈ దోషాన్ని
కని = చూచి
నొచ్చుకోకు = బాధపడకు
ఇప్పుడే = ఇప్పుడే
నినున్ = నిన్ను
నీ గృహంబున్ = నీ ఇంటిని (నీ ఇంటికి)
చేరున్ = చేరుస్తాను
నా సైన్యంబున్ = నా సైన్యాన్ని
తోడుగాస్ = నీకు సాయంగా
పనిచెదన్ = పంపిస్తాను
నా తల్లిగాన్ = నా యొక్క తల్లివలెనూ
తోడుగాన్ = నా తోడబుట్టిన సోదరిగానూ
దోసిళ్లన్ = (నా) అరచేతులపై
నడిపింతున్ = నడిపిస్తాను (నిన్ను కాలుక్రింద పెట్టకుండా నా అరచేతులపై సగౌరవంగా నడిపించి మీ ఇంటికి పంపిస్తాను)
నీ కనులయందున్ = నీ కళ్లల్లో
తాల్మిన్ = ఓర్పును
సారింపుమా = ప్రసరింప చేయుము. (చూపించుము)

భావం :
మా సర్దారు తొందరపడి తప్పు మార్గంలో నడిచాడు. ఈ దోషాన్ని చూచి బాధపడకు. నిన్ను నీ ఇంటికి ఇప్పుడే చేరుస్తాను. నా సైన్యాన్ని నీకు తోడుగా పంపిస్తాను. నిన్ను నా కన్నులలో ఓరిమిని చూపు. నన్ను సహించి క్షమించు.

పద్యం – 9

మ|| అని కొందాడి, పతివ్రతా హిత సపర్యాధుర్యుందాతండు యా
వన కాంతామణి కరసత్కృతు లొనర్పన్ వేసి, చేసేతఁ జి
క్కిన సర్దారుని గారవించి హితసూక్తిన్ బల్కి బీజాపురం
బునకున్ బోవిదే – వారితోఁ దనబలంబుల్ కొన్ని వాదంపుచున్.
ప్రతిపదార్ధం :
అని = పై విధంగా పలికి
కొండాడి = స్తుతించి
పతివ్రతా = పతివ్రతల యొక్క
హిత = ఇష్టమునకు
సపర్యా = పూజ అనెడు
ధుర్యుడు = భారము వహించువాడు
ఆతండు = ఆ శివాజీ
యావన = యవన సంబంధమైన
కాంతామణికి = శ్రేష్ఠురాలైన ఆ స్త్రీకి
అర్హ = తగినటువంటి
సత్కృతులు = గౌరవాదరాలు
ఒనర్పన్ = అతిశయించునట్లు
చేసి = చేసి
చేత + చేత = చేతులారా
చిక్కిన = తనకు బందీ అయిన
సర్దారుని గారవించి = గౌరవించి
హిత = మంచిని కల్గించే
సు + ఉక్తిన్ – మంచి మాటను
పల్కి = చెప్పి
తన బలంబుల్ = తన సైన్యము
కొన్ని = కొంత
వారితో = ఆ యవన దంపతులతో
తోడు + అంపుచున్ – సహాయంగా పంపుతూ
బీజాపురంబునకున్ = బీజాపూర్‌కు
పోన్ + విడా : పోవుటకు విడిచిపెట్టెను.

భావం :
శివాజీ పై విధంగా ఆ యవనకాంతను స్తుతించాడు. పతివ్రతల ఇష్టానికి తగినట్లు పూజించాడు. ఆ యవనకాంతకు తగిన గౌరవ మర్యాదలు చేశాడు. తనకు చిక్కిన వీరుడైన ఆమె భర్తను గౌరవించాడు. మంచి మాటలు చెప్పాడు. వారికి సహాయంగా తన సైన్యం కొంత పంపాడు. వారిని బీజాపూర్ వెళ్ళడానికి విడిచి పెట్టాడు.

పద్యం – 10

శివరా అంతట సోనదేవుమొగమై సీరత్నముల్ పూజ్య, లే
యవమానంబు ఘటింపరా, దిది మదీయాదర్శ మస్మచ్చమూ
ధవు లీయాజ్ఞ నవశ్య మోమవలె; నీతాత్పర్యమున్ జూచి, లో
కువ చేకూరమి నెంచి, నీయెద దొసంగు బ్లేమి భావించితిన్”
(అని వాక్రుచ్చెను.)
ప్రతిపదార్ధం :
అంతట = అంతలో
శివరాజు = ఛత్రపతి శివాజీ
సోనదేవు మొగమై = సో దేవును వైపు తిరిగి
స్త్రీ రత్నముల్ = శ్రేష్ఠులైన స్త్రీలు
పూజ్యులు = పూజింప తగినవారు
ఏ అవమానంబు = ఏ విధమైన అవమానమును
ఘటింపరాదు = జరుగరాదు
ఇది = ఈ పద్దతి
మదీయ = నా యొక్క
ఆదర్శము = ఆశయము
అస్మ త్ = నా యొక్క
చమూధవులు = సైన్యాధికారులు
ఈ + ఆజ్ఞను = ఈ ఉత్తర్వును
అవశ్యము = తప్పనిసరిగా
ఓమవలె = రక్షించాలి
నీ తాత్పర్యమున్ = నీ భావమును
చూచి = పరిశీలించి
లోకువ = తక్కువ
చేకూరమిన్ = కలుగపోవుటను
ఎంచి = పరిశీలించి
నీ + ఎడ = నీ పట్ల
దొసంగుల్ + లేమి = తప్పులు లేకపోవుటను
భావించితిన్ = గ్రహించితిని

భావం :
అపుడు ఛత్రపతి శివాజీ సో దేవుని వైపు తిరిగి, “స్త్రీలు పూజ్యనీయులు. వారికి ఏ అవమానం జరగకూడదు. ఇది నా ఆశయం. మన సైన్యాధికారులందరూ ఈ ఆజ్ఞను రక్షించాలి. నీ భావం గ్రహించాను. మమ్ము తక్కువ చేయక పోవుటను తెలుసుకొన్నాను. నీ తప్పు లేదని గ్రహించాను” అన్నాడు.

AP 10th Class Model Papers 2023 Pdf – AP TS SSC Model Question Papers 2023-24 Pdf Download

AP 10th Class Model Paper 2023 Pdf: AP TS SSC Model Papers 2023 Pdf English Medium, AP TS SSC Question Paper 2023 Pdf Download, AP TS SSC Previous Question Papers Pdf, AP 10th Class Public Exam Model Paper 2023, TS SSC 10th Previous Year Question Papers, AP 10th Class Model Papers 2023, SCERT Model Question Papers For Class 10 in AP.

AP 10th Class Public Exam Model Paper 2023 – AP TS SSC Previous Question Papers English & Telugu Medium

AP Board SSC PUBLIC EXAMINATIONS – 2024
SUBJECT WISE MODEL QUESTION PAPERS & BLUE PRINTS & WEIGHTAGE

S.No SUBJECTS PAPER CODES DOWNLOAD
1 1ST LANGUAGE (TELUGU) 01T & 02T CLICK HERE
2 1ST LANGUAGE (HINDI) 01H & 02H CLICK HERE
3 1ST LANGUAGE (TAMIL) 01A & 02A CLICK HERE
4 1ST LANGUAGE (KANNADA) 01K & 02K CLICK HERE
5 1ST LANGUAGE (ODIA) 01 ‘O’ & 02’O’ CLICK HERE
6 1ST LANGUAGE (URDU) 01U & 02U CLICK HERE
7 1ST LANGUAGE PAPER – I (COMPOSITE TELUGU) 03T CLICK HERE
8 1ST LANGUAGE PAPER – II (COMPOSITE SANSKRIT) 04S CLICK HERE
9 2ND LANGUAGE ( TELUGU) 09T CLICK HERE
10 2ND LANGUAGE ( HINDI) 09H CLICK HERE
11 3RD LANGUAGE ( ENGLISH) 13E & 14E CLICK HERE
12 MATHEMATICS (ENGLISH – MEDIUM) 15E & 16E CLICK HERE
13 MATHEMATICS (TELUGU – MEDIUM) 15T & 16E CLICK HERE
14 GENERAL SCIENCE – PAPER-I (ENGLISH – MEDIUM) 19E CLICK HERE
15 GENERAL SCIENCE – PAPER-I (TELUGU – MEDIUM) 19T CLICK HERE
16 GENERAL SCIENCE – PAPER-II (ENGLISH – MEDIUM) 20E CLICK HERE
17 GENERAL SCIENCE – PAPER-II (TELUGU – MEDIUM) 20T CLICK HERE
18 SOCIAL (ENGLISH – MEDIUM) 21E & 22E CLICK HERE
19 SOCIAL (TELUGU – MEDIUM) 21T & 22T CLICK HERE

AP SSC 2023 Model Paper, AP 10th Class 2023 Model Paper, TS SSC Question Paper 2023 Pdf Download, AP 10th Class Model Paper 2023 Pdf, TS SSC Previous Question Papers Pdf, TS SSC Model Question Papers.