Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Sanskrit Study Material पद्यभागः 1st Poem हनुमदुपदेश Questions and Answers Summary.
Inter 1st Year Sanskrit हनुमदुपदेश Questions and Answers
निबन्ध प्रश्नौ
प्रश्न 1.
रावणं प्रति हनुमता कृतम् उपदेशं सङ्ग्रहेण लिखत ।
प्रश्न 2.
“हनुमदुपदेशः” इति पाठ्यभागस्य सारं समालिखत ।
जवाब:
కవి పరిచయం :- ఆదికవి వాల్మీకి మహర్షిచే రచించబడిన శ్రీమద్రామాయణము నందలి (సుందర కాండాంతర్గతమైన) సుందరకాండ యందలి 51వ సర్గ నుండి అను పాఠ్యభాగం గ్రహించబడినది.
పూర్వకథ :- ఆంజనేయుడు సీతను వెదుకుచూ లంకా పట్టణమున సీతను చూచెను. పవన సుతుడు రావణునికి, ధర్మ ఉపదేశము చేసి సీతను రామునకు అప్పగించమని పలికెను.
హనుమాన్ రావణునకు తనను పరిచయం చేసుకొనుట : ఓ రాక్షస రాజా ! ……. వానర రాజు నీ సోదర సమానడు సుగ్రీవుడు నీ కుశలముని అడిగినాడు. నేను వాయుదేవుని యొక్క కుమారుడను. హనుమంతుడను. సుగ్రీవుని ఆజ్ఞచే సీతాన్వేషణ చేయుచు నీ లంకా పట్టణమున సీతను చూచినాను. సీతాదేవి పతియైన శ్రీరాముని దూతను.
శ్రీరాముని పరాక్రమమును వర్ణించుట :- ప్రజలను కన్నబిడ్డల వలె పాలించెడివాడు, దేవేంద్ర సమానుడు అయిన దశరథ మహారాజు కలడు. అతని పెద్ద కుమారుడు శ్రీరామచంద్రుడు ఆజానుబాహుడైన అతని దర్శనం చేతనే సర్వులకు ప్రియము కలుగును.
ఆయన తండ్రి ఆజ్ఞచే సోదరుడైన లక్ష్మణునితో, భార్యతో దండకారణ్యమున నివసించెను. జనకుని పుత్రికయైన జానకి అచ్చట అపహరించబడెను. ఆమెను వెదుకుచు సోదరులిద్దరు ఋష్యమూక పర్వతమునకు వచ్చిరి. అచ్చట సుగ్రీవునితో స్నేహము కుదిరెను.
పూర్వము శ్రీరామునిచే జనస్థానమునందు అనేక మంది రాక్షసులు హతులైనారు. వానర శ్రేష్టుడైన వాలి నీకు పూర్వమే తెలియును. ఆ వాలి శ్రీరామునిచే హతుడైనాడు.
రామసుగ్రీవుల ప్రతిజ్ఞ : రామసుగ్రీవులిరువురు ఈ విధంగా ప్రతిజ్ఞలు చేసినారు. ముందుగా శ్రీరాముడు వాలిని సంహరించి సుగ్రీవుని వానర రాజుగా అభిషేకించినాడు. సుగ్రీవుని ప్రతిజ్ఞననుసరించి, మా వానర సైన్యం సీతాన్వేషణకు బయలుదేరినాము.
వానరుల శక్తి సామర్థ్యాలు : లక్షల కొలది మా వానర సైన్యం దశదిక్కుల యందు సీతను వెదుకుచుంటిమి. మా వానరులు బలమునందు గరుత్మంతునితో సమానులు. కొందరు వాయు సమానులు. అడ్డులేని గమనం కలవారు. వారిలో నేను సీతను నీ రాజ్యమునందు దర్శించినాను. నేను నూరు యోజనముల సముద్రమును దాటి ఇక్కడకు వచ్చినాను.
రావణునకు ఉపదేశం : రాజా ! నీవు మహాతపస్సంపన్నుడవు. నీవంటి వాడు అపాయమును కలిగించు ధర్మవిరుద్ధ కార్యములందు ఆసక్తిని చూపరాదు.
ధర్మముచే కలిగిన ఫలము, అధర్మముతో కూడిన ధర్మఫలము కూడా వెంటనే నశించును. నేనొక్కడినే నీ పట్టణమును నాశనము చేయగలను. ఈ పని శ్రీరామునకు సమ్మతముకాదు. రామునకపకారం’ చేసినవాడు, దేవేంద్రుడైనను సుఖమును పొందలేడు.
నీ చేత బంధింపబడిన సీత లంకను నాశనముచేయు కాళరాత్రిగా తెలుసుకొనుము. కాలపాశమును భుజమున ధరించినావు. సీత తేజస్సుచే నీ రాజ్యం తేజోవిహీనమైనది. రాముని కోపంచే ఈ పట్టణము అగ్నికి ఆహుతి అగును. రావణా నీకు సంబంధించిన మిత్రులను, మంత్రులను – బంధువులను – సోదరులను – కుమారులను భార్యలను – హితులను – భోగములను, లంకను నాశనము చేయకుము.
ముగింపు : రాక్షస రాజేంద్రా ! రామదూతనైన వానరుడనైన నా మాటను వినుము. సీతను రామునకు అప్పగించుము. నీవు తపమును చేసి దేవాసురుల నుండి మరణం లేకుండా వరమును పొందినావు. వానరుల నుండి నీకు మరణం కలుగ గలదు. సత్యమును గ్రహించుము.
అని హనుమాన్ రావణునికి ఉపదేశించెను.
Introduction of the Poet: The passage हनुमदुपादुपादसः is taken from the 51st Sarga of the Sundarakanda (part of the Sundarakanda) of the Srimadramayana written by the ancient poet Valmiki Maharishi.
Preface:- Anjaneya searched for Sita and found her in the city of Lanka. The wind god advised Ravana to hand over Sita to Rama.
Hanuman introduced himself to Ravana: O demon king! The king of the monkeys is your brother. Sugriva has asked for your welfare. I am the son of Vayudev. I am Hanuman. I searched for Sita on the orders of Sugriva and found Sita in your city of Lanka. I am the messenger of Sri Rama, the husband of Sita.
Describing the valour of Shri Ram :- There was a king, Dasharatha, who nursed people like infants, equal to Devendra. His eldest son, Shri Ramachandra, was a warrior, and everyone loved him because of his darshan.
By his father’s order, he lived in the Dandakaranya forest with his brother Lakshmana and his wife. Janaki, the daughter of Janaka, was kidnapped there. In search of her, the two brothers came to the Rishyamuka mountain. There they became friends with Sugriva. In the past, many demons were killed by Shri Ram in Janasthana. You know Vali, the best of the monkeys, in the past. That Vali was killed by Shri Ram.
Vow of Rama and Sugriva: Rama and Sugriva made vows in this way. First, Sri Rama killed Vali and appointed Sugriva as the king of the monkeys. Following Sugriva’s vow, our monkey army set out in search of Sita.
Powers and abilities of the monkeys: Our monkey army, numbering in the millions, searched for Sita in all directions. Our monkeys were equal in strength to Garuda. Some were equal to Vayu. They had unhindered movement. Among them, I saw Sita in your kingdom. I crossed the ocean of a hundred yojanas and came here.
Advice to Ravana: O king! You are a great ascetic. A man like you should not be interested in unrighteous deeds that cause harm. The fruits of righteousness, even the fruits of righteousness combined with unrighteousness, perish immediately. I am alone can destroy your city. This work is not acceptable to Lord Rama.
He who has betrayed Rama, even the god Indra, cannot attain happiness. Know that Sita, who is bound by Nichi, is the night of darkness that destroys Lanka. You have worn the rope of time on your shoulders. Your kingdom is devoid of radiance due to the radiance of Sita. This city will be consumed by fire due to the anger of Rama.
Ravana, do not destroy your friends, ministers – relatives – brothers – sons, wives, interests, – pleasures, and Lanka.
Conclusion: O demon Rajendra! Listen to me, the monkey messenger of Rama. Hand over Sita to Rama. You have performed penance and received the boon of deathlessness from the gods and demons. You cannot die from the monkeys. Understand the truth. Hanuman advised Ravana.
लघुसमाधान प्रश्नाः
प्रश्न 1.
‘हनुमदुपदेशः’ इति पाठ्यांशः कस्मात् सङ्गृहीतः ?
जवाब:
हनुमदुपदेशः इति पाठ्यांशः श्रीमद्रामेयणे सुन्दरकाण्डात् सङगृहीतः ।
प्रश्न 2.
सुग्रीवेण किं प्रतिज्ञातम् ?
जवाब:
सुग्रीवेण सीतायाः अन्वेषणं कर्तुं प्रतिज्ञातम् ।
प्रश्न 3.
बुद्धिमन्तः कीदृशेषु कर्मसु न सज्जन्ते ?
जवाब:
बुद्धिमन्तः धर्मविरूद्ध कर्मसु न सज्जन्ते ।
एकपद समाधान प्रश्ना:
प्रश्न 1.
सर्वलङ्काविनाशिनी का ?
जवाब:
सर्वलङ्काविनाशिनी. सीता ।
प्रश्न 2.
सीतायाः मार्गणे व्यग्रः कः ?
जवाब:
सीतायाः मर्गणे व्यग्रः सुग्रीवः ।
प्रश्न 3.
शरेणैकेन रामेण निहतः वानरः कः ?
जवाब:
शरेणैकेन रामेण निहतः वानरः वाली |
सन्दर्भ वाक्यानि
प्रश्न 1.
नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ।
जवाब:
कवि परिचयम – अयं वाक्यं हनुमदुपदेशः इति पाठे अस्ति ।
कविः – वाल्मीकि महर्षिः
ग्रन्थः – श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डः
संदर्भः – हनुमान् रावणं प्रति अवदत् ।
भावः – बुद्धिमन्तः धर्म विरुद्ध कार्येषु न सज्जन्ते ! सीतां रामाय प्रतिदीयताम् इति ।
प्रश्न 2.
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ।
जवाब:
कवि परिचयम – अयं वाक्यं हनुमदुपदेशः इति पाठे अस्ति ।
कविः – वाल्मीकि महर्षिः
ग्रन्थः – श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डः
संदर्भः – हनुमान रावणं प्रति अवदत्
भावः – अधर्मफलेन पूर्वं प्राप्तं धर्मफलं तावत् क्षिप्रमेव विनश्यति । भवता प्राप्तं धर्मफलं अधर्म संसर्गात् क्षिप्रमेव विनश्यति ।
प्रश्न 3.
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ।
जवाब:
कविपरिचयम – अयं वाक्यं हनुमदुपदेशः इति पाठे अस्ति ।
कविः – वाल्मीकि महर्षिः ।
ग्रन्थः – श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डः ।
संदर्भः – ‘हनुमान् रावणं प्रति अवदत् ।
भावः – रावण । ते वशे सीता सर्वलङ्का विनाशिनीम । रावण लङ्ायां स्थितं जानकी सर्वलका विनाशिनी कालरात्रीं इति विद्धि ।
विशेषतो ज्ञेयाः
कठिनशब्दार्था
1. सङ्ख्ये – युद्धे
2. अम्बरे – आकाशे
3. तूर्णम् – शीघ्रम्
4. सज्जन्ते – प्रभवन्ति
5. व्यलीकम् – अपकारम्
6. पन्नगः – सर्पः
7. पुरन्दरः – इन्द्रः
8. विद्धि – जानातु
9. दाराः – भार्या
10. वशे – अधीने
11. ज्ञातीन् – बन्धून्
शब्दरूपाणि
1. अहम् – आवाम् – वयम्
2. त्वां – युवां – युष्मान्
3. पिता – पितरौ – पितरः
4. प्रभुः – प्रभू – प्रभवः
5. रामः – रामौ – रामाः
6. तस्य – तयोः – तेषाम्
7. सुता – सुते – सुताः
8. सीतायाः – सीतयोः – सीतानाम्
9. राज्ये – राज्ययोः – राज्येषु
10. रामेण – रामाभ्यां – रामैः
11. मया – आवाभ्यां – अस्माभिः
12. कः – कौ – के
सन्धयः
1. सन्देशात् + इह = सन्देशादि – जश्त्वसन्धिः
2. प्राप्तः + तवालयम् = प्राप्तस्तवालयम् – विसर्गसन्धिः
3. हरीशः + त्वाम् = हरीशस्त्वाम् – विसर्गसन्धिः
4. धर्मार्थ + उपहितम् = धर्मार्थोपहितम् – गुणसन्धिः
5. च + अमुत्र = चामुत्र – सवर्णदीर्घसन्धिः
6. पिता + इव = पितेव – गुणसन्धिः
7. पितुः + निदेशात् = पितुर्निदेशात् – विसरिफादेशसन्धिः
8. सुग्रीवस्य + अपि = सुग्रीवस्यापि – सवर्णदीर्घसन्धिः
9 ततः + तेन = ततस्तेन – विसर्गसन्धिः
10. गण + ईश्वरः = गणेश्वरः – गुणसन्धिः
11. शरेण + एकेन = शरेणैकेन – वृद्धिसन्धिः
12. लङ्घयित्वा + एव = लङ्घयित्वैव – वृद्धिसन्धिः
13. न + उपरोद्धुम् = नोपरोद्धुम् – गुणसन्धिः
14. देवासुरेषु + अपि = देवासुरेष्वपि – यणादेशसन्धिः
15. लक्षिता + इयम् = लक्षितेयम् – गुणसन्धिः
16. सासुरैः + अमरैः = सासुरैरमरैः – विसर्गसन्धिः
समासाः
1. राक्षसेन्द्रः – राक्षसाणाम् इन्द्रः – षष्ठीतत्पुरुषसमासः
2. हरिराज्यम् – हरीणां राज्यम् – षष्ठीतत्पुरुषसमासः
3. राजपुत्रः – राज्ञः पुत्रः – षष्ठीतत्पुरुषसमासः
4. गणेश्वरः – गणानाम् ईश्वरः – षष्ठीतत्पुरुषसमासः
5. वानरपुङ्गवः – वानरेषु पुङ्गवः – सप्तमीतत्पुरुषसमासः
6. सत्यसङ्गरः – सत्यं सङ्गरं यस्य सः – बहुव्रीहिसमासः
7. महाबलः – महत् बलं यस्य सः – बहुव्रीहिसमासः
8. धर्मफलम् – धर्मस्य फलम् – षष्ठीतत्पुरुषसमासः
हनुमदुपदेश Summary in Telugu & English
वाल्मीकि महर्षिः
परिचय :-
अथ लौकिकसंस्कृतवाङ्मयस्य आदिकाव्यम् श्रीमद्रामायणमिति, तस्य प्रणेता वाल्मीकिमहर्षिः आदिकविरिति सुविदितमेव । तदुक्तम्- “ओङ्कार इव वर्णानां कवीनां प्रथमो मुनिः” इति । सोऽयं मुनिपुङ्गवः श्रीमद्रामायण- महाकाव्यस्य कथानायकस्य सकलगुणाभिरामस्य धर्मस्वरूपस्य श्रीरामचन्द्रस्य समकालिको बभूव । चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकैः सप्तसु काण्डेषु श्रीरामस्य दिव्यं भव्यञ्च चरितं साधु समुपवर्णितम् । आदिकाव्येऽस्मिन् पितृ-भ्रातृ-गुरु-शिष्य – मित्रसम्बन्धाः सुमनोहरतया समुपनिबद्धाः । दम्पत्योः स्नेहानुराग-शिशुवात्सल्यादि सम्बन्धा अपि सम्यक्तया चित्रिताः ।
లౌకిక సంస్కృత సాహిత్యానికి మూల కావ్యం శ్రీమద్ రామాయణం అని, దాని మార్గదర్శకుడు మహా మహర్షి వాల్మీకి మూల కవి అని అందరికీ తెలుసు. ఈ మహా మహర్షి శ్రీమద్ రామాయణం అనే ఇతిహాసం యొక్క ప్రధాన పాత్ర అయిన రామచంద్రుని సమకాలీనుడు. ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకాలలో, ఏడు కాండలలో, శ్రీరాముని దివ్యమైన మరియు అద్భుతమైన పాత్రను బాగా వర్ణించారు. ఈ మూల కావ్యంలో తండ్రి, సోదరుడు, గురువు, శిష్యుడు మరియు స్నేహితుడి మధ్య సంబంధాలను అందంగా వర్ణించారు. ఈ దంపతులకు వారి పిల్లలతో ఉన్న ప్రేమపూర్వక సంబంధాలు కూడా పరిపూర్ణంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి.
Everyone knows that the root poem of secular Sanskrit literature is the Srimad-Ramayana, and its pioneer, the great Maharishi Valmiki, is the root poet. It is said that “Omkara is the first Maharishi among the poets of the Varnas”. This great Maharishi was a contemporary of Lord Rama, the main character of the epic Srimad-Ramayana, the embodiment of religion, the joy of all virtues.
In twenty-four thousand verses, in seven cantos, the divine and wonderful character of Sri Rama is well described. In this root poem, the relationships between father, brother, teacher, disciple and friend are beautifully described. The loving relationships of this couple with their children are also perfectly depicted.
पाठ्यभाग परिचय :-
प्रस्तुत पाठ्यभाग स्तावत् श्रीमद्रामायणान्तर्गत सुन्दरकाण्डस्य एकपञ्चा शत्तमसर्गात् संगृहीतः । अस्मिन् पाठ्यभागे तु नवव्याकरणकोविदस्य पवनात्मजस्य आञ्जनेयस्य दौत्यकौशलम्, वाक्चावातुर्यञ्च सम्यगभिव्य – ज्यते । अत्र ” नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम्’ इति दशाननं रावणं समुपदिशति वायुनन्दनः ।
ప్రస్తుత పాఠ్యభాగము శ్రీమద్రామాయణము నందలి సుందరకాండ యొక్క 51వ సర్గనుండి స్వీకరించబడింది. ఈ పాఠ్యభాగమునందు నవ వ్యాకరణ కోవిదుడును, పవన కుమారుడును, ఆంజనేయుని యొక్క దౌత్య కౌశలమును వాక్చాతుర్యమును చక్కగా వర్ణించబడెను. ఆంజనేయుడు రావణునకు ధర్మోపదేశం చేయుచు జానకిని శ్రీరామునకు ఇచ్చివేయుము. నిన్ను, నీ రాక్షస జాతిని కాపాడుకొనుము అని పలికెను.
The present passage is taken from the 51st Sarga of the Sundarakanda of the Srimad Ramayana. In this passage, the diplomatic skills and eloquence of Anjaneya, the son of Pavana, the great grammarian, are well described. Anjaneya, while preaching to Ravana, said, “Give Janaki to Sri Rama. Protect yourself and your demon race.”
पाठ्यांशः :-
1. अहं सुग्रीवसंदेशादिह प्राप्तस्तवान्तिके ।
राक्षसेश हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥
అర్థములు :
राक्षसेन्द्र = ఓ రాక్షస రాజా !,
अहं = నేను,
सुग्रीवसन्देशात् = సుగ్రీవుని అజ్ఞ వలన,
इह तवालयम् = ఈ నీ గృహమును గూర్చి,
प्राप्त: = వచ్చినాడను,
भ्राता = సోదరుడైన,
हरीश: = వానర రాజైన సుగ్రీవుడు,
त्वां = నిన్ను గూర్చి,
कुशलम = కుశలమును,
अब्रवीत् = అడిగెను.
భావం :- ఓ రాక్షసరాజా నేను సుగ్రీవుని ఆజ్ఞచే నీ పట్టణమునకు వచ్చినాను. వానర రాజైన సుగ్రీవుడు నిన్ను. కుశలమడిగినాడు. పూర్వం రావణుడు వాలి స్నేహ సంధి చేసుకొన్నారు. అందువలన హనుమంతుడు సుగ్రీవుని భ్రాతగా సంబోధించినాడు.
Meaning: O king of demons, I have come to your city by the order of Sugriva. The king of monkeys, Sugriva, has sent his greetings to you. Previously, Ravana had made a treaty of friendship with Vali. Therefore, Hanuman addressed Sugriva as his brother.
2. भ्रातुः शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥
అర్థములు :
महात्मन: = మహాత్ముడైన !,
भ्रातु: = సోదరుడైన,
सुग्रीवस्य = సుగ్రీవుని యొక్క,
समादेशम = వార్త అయినది.
इहच = ఈ లోకమునందు,
अमुत्र च = పరలోకమునందు,
क्षमम = శుభమును కూర్చుటకు సమర్థమైనది,
धर्मार्थोपहितम = ధర్మార్థముతో కూడినది అయిన,
वाक्यम = మాటను,
श्रुणु = వినుము.
భావం :- మహాత్ముడైన నీ సోదరుడు అగు సుగ్రీవుడు ధర్మార్థముతో కూడిన వార్తను నీకు పంపినాడు. ఆ మాటలను ఆచరించుటచే ఇహపరలోకముల యందు శ్రేయస్సు కలుగును.
Meaning: – Your great brother Sugriva has sent you a message full of virtue. By follow- ing those words, you will attain prosperity in this world and the next.
3. राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान् ।
पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः ॥
అర్థములు :
रथकुञ्जरवाजिमान् रथ = రథములు,
कुञ्जर = ఏనుగులు,
वाजि मान् = గుఱ్ఱములు కలవాడు,
लोकस्य = లోకమునకు.
पितेव = తండ్రి వంటివాడు,
सुरेश्वर = ఇంద్రునితో,
समधुति = సమానమైన కాంతి కలవాడు అయిన,
दशरथो नाम = దశరథుడు అను పేరుగల,
राजा = రాజు ఉండెను.
భావం :- రథములు – ఏనుగులు – గుఱ్ఱములు కలిగిన ప్రజలను కన్నబిడ్డల వలె పాలించుటచే తండ్రివంటి -వాడు. దేవేంద్రునితో సమానమైన ఖ్యాతి కలిగిన దశరథుడు అను రాజు ఉండెను.
Meaning: He was like a father to the people who had chariots, elephants and horses, ruling them like their own children. There was a king named Dasharatha, who had a reputation equal to that of Devendra.
4. ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियतरः प्रभुः ।
पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ||
అర్థములు :
राजस्य = ఆ రాజునకు,
ज्येष्ठः पुत्रः = పెద్దకుమారుడు,
महा बाहुः = దీర్ఘమైన బాహువులు కలవాడు,
प्रियकरः = ప్రియమును చేయువాడు.
प्रभुः = ప్రభువు,
पित्रुः = తండ్రియొక్క,
निर्देशात = ఆజ్ఞ వలన,
दण्डाकावनम = దండకారణ్యమును గూర్చి,
निष्क्रान्तः = బయలుదేరెను,
प्रविष्तः = ప్రవేశించెను.
భావం :- దశరథునకు పెద్దకుమారుడును, ఆజానుబాహుడును, అతని దర్శనము చేతనే ప్రియమును కలిగించువాడైన శ్రీరామ ప్రభువు తండ్రి ఆజ్ఞచే దండకారణ్యము నందు నివసించెను.
Meaning : – Lord Rama, the eldest son of Dasharatha, the beloved of the sages, and the one who inspires love with his mere sight, lived in the Dandakarana forest by the order of his father.
5. लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह भार्यया ।
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमाश्रितः ॥
तस्य भार्या जनस्थाने भ्रष्टा सीतेति विश्रुता ।
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः ॥
అర్థములు :
लक्ष्मणेन सह = సోదరుడైన లక్ష్మణునితోను,
भार्यया = భార్య అయిన,
सीतया च अपि = సీత తోను,
काननम = దండకావనమున ప్రవేశించెను.
वैदेहस्य = విదేహదేశాధిపతి,
महात्मन: = మహాత్ముడు అయిన,
जनकस्य = జనకుడనే,
राज्ञ: = రాజుయొక్క
सुता = కుమార్తె,
पतिम् = భర్తను,
अनुव्रता = అనుసరించినది,
तस्य = ఆ రాముని యొక్క
भार्या = భార్య అయిన,
सीता = సీత,
वने = వనమునందు,
नष्टा = కనబడలేదు.
భావం :- మహాత్ముడైన జనకుని పుత్రి భర్తను అనుసరించెను. రాముని భార్య అయిన జానకి అరణ్యమున కనబడలేదు.
Meaning: – The daughter of the great Janaka followed her husband. Janaki, the wife of Rama, was not found in the forest.
6. मार्गमाणस्तु तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः ।
ऋष्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण समागतः ॥
అర్థములు :
तां देवी = ఆ దేవిని,
मार्गमाण: = వెదుకుచు,
सहानुज: = తమ్మునితో కూడి,
स: राजपुत्र: = ఆ రాకుమారుడు శ్రీరాముడు,
ॠष्यमूकम = జుష్యమూక పర్వతమును,
अनुप्राप्त: = చేరినవాడై, सुग्रीवेण, సుగ్రీవునితో,
समागत: = కలిసెను.
భావం :- తమ్మునితో కూడి రాజకుమారుడైన రాముడు సీతను వెదుకుచు ఋష్యమూక పర్వతమునందు ఉన్న సుగ్రీవుని కలుసుకొనెను.
Meaning: – The prince Rama, accompanied by his younger brother, met Sugriva on the Rishyamuka mountain in search of Sita.
7. तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम् ।
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम् ॥
అర్థములు :
तेन = ఆ సుగ్రీవుని చేత,
तस्य = ఆ రామునకు,
सीताया: = సీత యొక్క,
परिमार्गणम = వెదుకుటకు,
प्रतिज्ञातम: = ప్రతిజ్ఞ చేయబడినది,
रामेणापि = రామునిచే కూడా,
सुग्रीवस्य = సుగ్రీవునకు,
हरिराज्यम् = వానర రాజృము,
निवेदितम = ఇప్పించుటకు ప్రతిజ్ఞ చేయబడినది.
భావం :- శ్రీరాముడు తన సోదరునితో కూడి సీతను అన్వేషించుచూ జుష్యమూక పర్వతంపై ఉన్న సుగ్రీవునితో ఒకరికాకరు ప్రతిజ్ఞను చేసుకొనిరి. సుగ్రీవుడు సీత జాడను కనుగొనుట, రాముడు కపిఠాజ్యమునందు సుగ్రీవుని స్థాపించుట వీరి ప్రతిజ్ఞలు.
Meaning: – Sri Rama, along with his brother, made a vow to Sugriva on the Rishyamuka mountain while searching for Sita. Their vows were that Sugriva would find the trace of Sita, and Rama would establish Sugriva in the Kapi kingdom.
8. ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम् ।
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये तो हर्यृक्षाणां गणेश्वरः ॥
అర్థములు :
तत: = అటుపిమ్మట,
तेनराजपुत्रेण = రాముని చేత,
वालिनम = వాలిని,
मृथे = యంద్ధమునందు,
हत्या = చంపి,
सुग्रीव = సుగ్రీవుడు,
हर्युक्षाणाम = వానరుల జుక్క భల్లూకముల యొక్క,
गणेश्वर = గణములకు ప్రథువునిగా,
राज्ये = రాజ్యమునందు,
स्थापित: = స్థాపించబడినాడు.
భావం :- ర్రీరాముడు వాలిని సంహరించి సుగ్రీపుని వానర రాణ్యము నందు స్థాపించినాడు.
Meaning :- Lord Rama killed vali and established Sugriva in the kingdom of the monkeys.
9. त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः ।
स तेन निहतः सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः ॥
1. हनुमदुपदेशः
అర్థములు :
वानरपुङ्गव: = వానరులలో శ్రేష్టుడైన,
वाली = వాలి,
त्वया = నీ చేత,
विज्ञातपूर्वश्च = పూర్వమే తెలియబడిన వాడు,
वानर; = ఆ వాలి,
रामेण = రామునిచేత,
संख्ये = యుద్ధమునందు,
एकेन शरेण = ఒకే బాణంచేత,
निहत: = చంపబడినాడు.
భావం :- రావణా ! వాలిని నీవు పూర్వమే ఎరుగుదువు. ఆ వాలి శ్రీరామునిచే ప్రయోగించబడిన బాణం చే హతుడైనాడు.
Meaning: – Ravana! You know Vali from before. That Vali was killed by an arrow shot by Sri Rama.
10. स सीतामार्गणे व्यग्रः सुग्रीवः सत्यसंगरः ।
हरीन् सम्प्रेषयामास दिशस्सर्वा हरीश्वरः ||
అర్థములు :
सत्यसडगरः = సత్యమైన ప్రతిజ్ఞకలవాడు,
हरीश्वरः = వానర ప్రభువైన,
सः सुग्रीवः = ఆ సుగ్రీవుడు !
सीता मार्गेण = సీతను అన్వేషించుట యందు,
व्यग्रः = ఆతృత చెందినవాడై
सर्वाः दिशा: = అన్ని దిక్కులను గూర్చి,
हरीन् = వానరులను,
संप्रेषयामास = పంపెను.
భావం :- సత్యప్రతిజ్ఞ కలవాడైన సుగ్రీవుడు సీతాన్వేషణ కొరకు వానరులను అన్ని దిక్కులకు పంపినాడు.
Meaning:- Sugriva, who was a man of truth, sent monkeys in all directions to search for Sita.
11. तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ।
అర్థములు :
हरीणाम = వానరుల యొక్క
सहर्त्राणिशतानि = వందల కొలది, వేలకొలది,
नियतानिच = లక్షల కొలది,
ताम = ఆమెను,
सर्वासुदिक्षु = సర్వదిక్కుల యందు,
अथश्च = క్రిందను,
उपरि = పైనను,
अम्बरेच = ఆకాశము నందును కూడా,
मार्गन्ते = వెతుకుచున్నారు.
భావం :- లక్షలకొలది వానరులు దశదిక్కుల యందును సీతామాతను వెతుకుచున్నారు.
Meaning: Millions of monkeys are searching for Mother Sita in all directions.
12. वैनतेयसमाः केचित् केचित् तत्रानिलोपमाः ।
असड्. गगतयः शीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥
అర్థములు :
तत्र = ఆ వానరులలో,
महाबला: = గొప్ప బలము గల,
केचित् = కొందరు,
हरिवीरा: = వానరులు,
वैनतेयसमा: = గరుత్మంతునితో సమానులు,
केचित् = కొందరు,
अनिलोपमा: = వాయువృతో సమానులు,
शीघ्र = వేగ గమనం కలవారు,
असंगगतय: = అడ్డులేని గమనం కలవారు.
భావం :- మహాబలవంతులైన వానరులలో కొందరు గరుత్మంతుని వంటి బలం కలవారు. కొందరు వాయు వేగం కలవారు. అడ్డులేని గమనం కలవారై అతి శీఘ్రముగా పయనించగలరు.
Meaning: Some of the mighty monkeys have the strength of Garuda. Some have the speed of the wind. They have unhindered movement and can move very quickly.
13. अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यैौरसः सुतः ।
सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥
समुद्रं लड़. घयित्वैव त्वां दिदृक्षुरिहागतः ।
అర్థములు :
मारुतस्य = వాయువు యొక్క,
औरसः सुतः = కుమారుడను,
हनुमान्नाम = హనుమంతుడను పేరుగల,
अहं तु = నేనైతే,
सीतायाः कृते = సీతాన్వేషణ నిమిత్తమై,
तूर्णम = శీఘ్రంగా,
शतयोजनम = నూరు యోజనములు,
आयतम = పొడవైన,
समुद्रम = సముద్రమును,
लङ्घयित्वैव = లంఘించియే,
ताम् = ఆమెను,
दिदृक्षु: = చూడదలచి,
इह आगतः = ఇక్కడికి వచ్చినాను.
భావం :- రావణా ! నేను వాయు కుమారుడైన హనుమంతుడను. సీతాన్వేషణ కొఱకు నూరు యోజనముల పొడవైన సముద్రమును దాటి ఇక్కడకు వచ్చినాను.
Meaning :- Ravana! I am Hanuman, the son of Vayu. I have come here after crossing a hundred yojanas long ocean in search of Sita.
14. तद् भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपः कृतपरिग्रहः ।
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा ॥
అర్థములు :
भ्रमता = తిరుగుచున్న,
मया = నా చేత,
ते = నీ యొక్క,
गृहे = గృహము నందు,
जनकात्मजा = సీత,
दृष्टा = చూడబడినది,
भवान् = నీవు,
दृष्टधर्मार्थ: = చూడబడిన ధర్మార్థములు కలవాడు,
तप:कृत परिग्रह: = మహా తపస్సంపన్నుడవు,
तत् = ఆ కారణం వలన,
महाप्राज्ञ = గొప్ప బుద్ధి కలవాడా !,
त्वं = నీవు,
परदारान् = పరభార్యను,
उपशेध्दुम = అడ్డుపెట్టుటకు,
न अर्हसि = తగవు.
భావం :- రావణా ! సీతను వెతుకుచుండగా సీతను నీ రాజ్యము నందు దర్శించాను. మహా తపస్సంపన్నుడవైన నీకు పరదారాపహరణం తగదు.
Meaning :- Ravana! While searching for Sita, I saw her in your kingdom. You, who are endowed with great penance, are not worthy of abduction.
15. न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥
అర్థములు :
भवद्विधाः = నీ వంటి,
बुद्धिमन्तः = బుద్ధిమంతులు,
धर्मविस्धदेषु = ధర్మవిరుద్ధమైన,
बहु अपायेषु = అధికమైన అపాయం కలవి,
मूलधातिषु = మూలములను (వంశమును) నశింపచేయునవి అయిన,
कर्मसु = పనులయందు,
न सज्जन्ते हि = ఆసక్తులు కారు కదా !.
భావం :- ఓ రాజా ! నీవంటి బుద్ధిమంతులు, అపాయముతో కూడిన ధర్మవిరుద్ధ కార్యములయందు ఆసక్తి చూపరు కదా !
Meaning: – O King! A wise man like you would not be interested in dangerous and unrighteous activities!
16. कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम् |
शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥
అర్థములు :
लक्ष्मणमुक्तानाम = లక్ష్మణునిచే విడువబడిన,
रामकोपानुवर्तिनाम = రాముని కోపమును అనుసరించు,
शरणाम = బాణముల,
अग्रतः = ఎదుట,
स्थातुम = నిలుచుటకు,
देव + असुरेषु + अपि = దేవాసురులు కూడా,
क: शक्त: = ఎవడు సమర్థుడు ?
భావం :- రాముని కోపమును అనుసరించి లక్ష్మణునిచే విడువబడిన బాణముల ముందు నిలుచుట దేవతలకు గాని, అసురులకు గాని సాధ్యపడదు.
Meaning: Neither the gods nor the demons can stand before the arrows fired by Lakshmana, following the anger of Rama.
17. न चापि त्रिषु लोकेषु राजन् विद्येत कश्च ।
राघवस्य व्यूलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥
అర్థములు :
राजन् = ఓ రాజా!,
य: = ఎవడు,
राघवस्य = రామునకు,
व्यलीकं = అపకారమును,
कृत्वा = చేసి,
सुखम = సుఖమును,
अवाप्नुयात् = పొందునో అట్టివాడు,
त्रिषु लोकेषु = ముల్లోకముల యందు,
कश्चन = ఎవడు,
नविद्यते = ఉండడు.
భావం :- ఓ రాజా ! శ్రీరామునకు అపకారం చేసినవాడు ఈ ముల్లోకముల యందు ఒక్కడు కూడా ఉండడు.
Meaning: O King! There is not a single person in these three worlds who has done any harm to Sri Rama.
18. तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुयायि च ।
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम् ॥
అర్థములు :
तत् = ఆ కారణం వలన,
त्रिकाल हितम = మూడు కాలములందును హితమైనది,
धर्मस्य = ధర్మసమ్మతము,
अर्थानु बन्धि = ప్రయోజనమునకు సంబంధించినది అయిన,
वाक्यम = వాక్యమును,
मन्यस्वा = అంగీకరించుము,
नरदेवाय = రామునకు,
जानकी = సీతను,
प्रतिदीयताम् = తిరిగి ఇమ్ము.
భావం :- ఓ రాజా ! ముల్లోకములందు కూడా హితమైనది ధర్మార్థములను చేకూర్చునది అయిన నా మాటను వినుము. సీతను రామునకు అప్పగించుము.
Meaning: O king! Listen to my words, which are the best in the three worlds and bring about virtue. Hand over Sita to Rama.
19. दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम्
उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥
అర్థములు :
मया = నా చేత,
इयं देवी = ఈ సీతాదేవి,
दृष्टाहि = చూడబడినది కదా !,
यत् = ఏది,
दुर्लभम = పొందశక్యము కానిదో అది,
इह = ఇక్కడ,
लब्धम = పొందబడినది,
उत्तरम = తరువాత,
यत् कर्म = ఏ పని,
शेषम = మిగిలి ఉన్నదో,
तत्र = అక్కడ,
राघव: = రాముడు,
निमित्तम = నిర్ణయించగలడు.
భావం :- ఓ రాజా ! నేను సీతను దర్శించినాను. తరువాత జరగవలసిన కార్యమును శ్రీరాముడే నిర్ణయించవలెను.
Meaning : – O King! I have seen Sita. What should happen next, Sri Rama himself must decide
20. लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा
गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम्
అర్థములు :
तथा = ఆ విధంగా,
शोकपरायण = శోకించుచున్న,
इयं सीता = ఈ సీత,
मया = నా చేత,
लक्षिता = చూడబడినది,
पञ्चास्याम् = ఐదు ముఖములు గల,
पन्नगीमिव = ఆడ సర్పము వంటి,
याम् = ఏ సీతను,
गृह्या = గ్రహించి,
न अभिजानासि = తెలుసుకోలేకున్నావు..
భావం :- ఓ రాజా ! శోకించుచున్న సీత ఐదు పడగలు కలిగిన సర్పమని తెలుసుకోలేకున్నావు.
Meaning: O king! You did not know that the grieving Sita was a five-headed serpent.
21. नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि
विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ।।
అర్థములు :
अत्यर्थ = మిక్కిలి,
विषसंसृष्टम = విషముతో కలిపిన,
भुक्तम = భుజింపబడిన,
अन्नमिव = అన్నం వలె,
इयम = ఈమె,
पामरै: = అసురులతో కూడిన,
अमरै: अपि = దేవతల చేత కూడా,
ओजसा = పరాక్రమము చేత (జఠరాగ్ని),
जरयितुम = జీర్ణింప చేసుకొనుటకు,
न शक्या = శక్యమైనదికాదా.
భావం :- విషాహారము ఏ విధంగా జీర్ణంకాదో, అదేవిధంగా సీతను సురాసురులెవ్వరు జీర్ణం చేసుకొనజాలరు అనగా ఆమెను తాకలేరు.
Meaning: Just as poisoned food cannot be digested, similarly none of the demons can digest Sita, that is, they cannot touch her.
22. तपस्सन्तापलब्धस्ते सोऽयं धर्मपरिग्रह्:।
न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥
అర్థములా :
तप: संतापलब्ध: = మహాతపస్సు వలన పొందిన,
ते = నీ యొక్క,
य: अयम = ఏదైతే,
धर्मपरिग्रह: = ధర్మఫలమైన,
आत्मप्राणपरिग्रह: = దీర్ఘయువును వివిధములైన వరములను పొందినావు,
स: = ఆ వరములు,
नाशयितुम = నశింపచేయుటకు,
न न्याय: = న్యాయము కాదు.
భావం :- ఓ రావణా ! నీవు గాప్పగా తపఃమాచరించి ఆయువును, వివిధములైన గొప్ప వరములను వొందితివి. వానిని నశింపచేయకుము.
Meaning: – O Ravana! You have performed great penance and have attained long life and various great boons. Do not destroy him.
23. अवध्यतां तपोभिर्थां भवान् समनुपश्यति ।
आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥
అర్థములు :
भवान् = నీవు,
तपोभिः = తపస్సు చేత,
आत्मनः = నీకు,
स असुरैः = = అసురులతో కూడిన,
देवैः = దేవతల చేత,
याम = ఏ,
अवध्यताम् = సంహరింపబడనిదిగా,
समनुपश्यति = చూచుచున్నామో !,
तत्रापि = ఆ విషయము నందు కూడా,
अयम् = ఈ,
महान् = గొప్ప,
हेतुः = కారణం ఉన్నది.
భావం :- ఓ రాజా ! నీవు ఘోరమైన తపమాచరించి దేవాసురుల నుండి మరణం పొందకుండా వరములు పొందినావు. కానీ ఈ వానరుల నుండి నీకు మరణం కలుగ గలదు. దానికి హేతువు వినుము.
Meaning: O king! You have performed severe penance and obtained boons from the
gods and demons to avoid death. But you cannot die from these monkeys. Hear the reason for that.
24. न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम् ।
तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशनः ॥
అర్థములు :
धर्मोपसंहारम = ధర్మఫలము,
अधर्मफल संहितम = అధర్మఫలముతో కూడినది,
नतु = కాదు,
तत् = ఆ,
फलमेव = ఫలమే,
अन्वेति = అనుసరించి వచ్చును,
धर्मश्च = ధర్మము,
अधर्मनाशन: = అధర్మముచే నశింపచేయును.
భావం :- ధర్మముచే కలిగిన ఫలము, అధర్మముతో కూడిన ధర్మఫలము కూడా వెంటనే నశించును.
Meaning : – The fruit of righteousness, the fruit of righteousness combined with unrighteousness, perishes immediately.
Meaning: The fruit of righteousness, the fruit of righteousness combined with unrighteousness, perishes immediately.
25. प्राप्तं धर्मफलं तावद् भवता नात्र संशयः ।
फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ॥
అర్థములు :
भवता = నీచేత,
धर्मफलम = ధర్మము యొక్క ఫలము,
प्राप्तम तावत् = పొందబడినదంతయు,
अत्र = ఈ విషయమునందు,
न संशय: = సంశయము లేదు,
अस्य अधर्मस्य = ఈ అధర్మము యొక్క
फलमपि = ఫలము కూడా,
क्षिप्रमेव = శీఫ్రముగానే,
प्रपत्स्यसे = పొందగలవు.
భావం :- రాజా ! ఇంతవరకు పుణ్య ఫలమును అనుభవించినావు. ఈ పాప ఫలమును వెంటనే పొందగలవు.
Meaning:- King! You have enjoyed the fruits of merit so far. You will soon receive the fruits of sin.
26. जनस्थानवधं बुद्ध्वा वालिनश्च वधं तथा ।
रामसुग्रीवसख्यं च बुद्ध्यस्व हितमात्मनः ॥
అర్థములు :
जनस्थान वधम = జనస్థానములో రాక్షస వథను,
बुध्वा = తెలుసుకొని,
तथा = మరియు,
वालिवधम = వాలి యొక్క వథను,
बुध्वा = తెలుసుకొని,
रामसुग्रीवसख्यं च = రామసుగ్రీవుల స్నేహమును తెలుసుకొని,
आत्मनः = నీ యొక్క,
हितम् = హితమును,
बुध्वस्व = తెలుసుకొనుము.
భావం :- ఓ రావణా ! జనస్థానమునందు రాక్షస సంహారము చేసి వాలిని సంహరించినవాడు. “సుగ్రీవుని స్నేహితుడు అయిన రాముని పరాక్రమమును దృష్టియందుంచుకొని నీ హితమును గూర్చి ఆలోచించుము.
Meaning :- O Ravana! He who killed the demons in Janasthana and killed Vali. ‘Keep in mind the prowess of Rama, the friend of Sugriva, and think about your own welfare.
27. कामं खल्वहमप्येकः सवाजिरथकुञ्जराम् ।
लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः ॥
అర్థములు :
अहं = నేను,
एकोडपि = ఒక్కడనైనను,
वाजि = గుఱ్ఱములతో,
रथ = రథములతో,
कुञ्जुराम = ఏనుగులతో కూడిన,
सलङ्काम = లంకను,
नाशयितुम = నశింపచేయుటకు,
कामम = సందేహంలేని,
शक्त: खलु = సమర్థుడను,
एष: तु = ఇదైతే,
तस्य = ఆ రాముని యొక్క,
न निश्चय: = నిశ్చయము కాదు.
భావం :- ఓ రావణా ! నేనొక్కడినే రథగజ తురగములతో కూడిన లంకాపట్టణమును నాశనము చేయగలను. ఈ పని శ్రీరామునకు అంగీకారము కాదు.
Meaning: – O Ravana! I alone can destroy the city of Lanka, complete with chariots, charioteers and charioteers. This task is not acceptable to Sri Rama.
28. रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यक्षगणसंनिधौ ।
उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ॥
అర్థములు :
रामेण = రాముని చేత,
हर्युक्षगणसंविदौ = వానరుల, ఫల్లూకముల గణముల ఎదుట,
यै: = ఎవరి చేత,
सीता = సీత,
प्रधर्षिता = తిరస్కరింపబడినదో అద్టి,
अमित्राणाम = శత్రువుల ఝొక్క,
उत्पादनम = వినాశనము,
प्रतिज्ञातं हि = ప్రతిజ్ఞ చేయబడినది కదా !
భావం :- దావణా ! శ్రీరాముడు వానరగణ సమక్షము నందు సీతనపహరించిన శత్రువును నశింపచేయుదునని ప్రతిజ్ఞ చేసినాడు.
Meaning : – Ravana! Sri Rama vowed in the presence of the monkeys that he would destroy the enemy who had abducted Sita.
29. अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः ।
न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ॥
అర్థములు :
रामस्य = రామునకు,
अपकुर्वन् = అపకారం చేసినచో,
साक्षात् = సాక్షాత్తు,
पुरंदर: अपि = దేవేంద్రుడైనను కూడా,
सुखम = సుఖమును,
न प्राप्नुयात् = పొందడు,
तत्विध: = నీ వంటి,
जनः = జనుడు,
कि पुनः = చెప్పనేల ?
భావం :- రామునకు అపకారం చేసినచో దేవేంద్రుడు కూడా సుఖమును పొందలేడు. నీవంటి వానికి చెప్పనేల ?
Meaning :- If you do something bad to Rama, even Devendra will not be happy. Why tell someone like you?
30. यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते गृहे।
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलड्काविनाशिनीम् ॥
అర్థములు :
याम् = ఏ స్త్రీని,
सीताइति = సీత అని,
अभिजानासि = అనుకొనుచున్నావో,
या इयम = ఈ స్త్రీ,
ते वंशे = నీ వశమనందు,
तिष्ठति = ఉన్నదో,
ताम् = ఆమెను,
सर्वलङ्काविनाशिनीम् = సర్వ లంకను నశింపచేసే,
कोलरात्रीति = కాళరాత్రి అని,
विद्धि = తెలుసుకొనుము.
భావం :- రామునకు అపకారం చేసినచో దేవేంద్రుడు కూడా సుఖమును పొందలేడు. నీవంటి వానికి చెప్పనేల ?
Meaning: If you do something bad to Rama, even Devendra will not be happy. Why tell someone like you?
31. तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा ।
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम् ॥
అర్థములు :
तत् = ఆ కారణం వలన,
सीताविग्रहरूपिणा = సీత శరీరము యొక్క రూపం గల,
स्वयम् = స్వయముగా,
स्कन्धावसक्तेन = ఢుజమునకు తగుల్చుకొన్న,
कालपाशेन = కాలపాశము,
अलम् = చాలును,
आत्मनि = నీ విషయమున,
क्षेमम् = యుక్తమైనది,
चिन्त्यताम = ఆలోచించబడును గాక !
భావం :- సీత అనెడి కాలపాశమును భుజములపై ధరించినావు. ఆలోచించి ఆమెను రామునకు అప్పగించుము.
Meaning :- Sita is wearing the rope of time on her shoulders. Think about it and hand her over to Rama.
32. सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम् ।
दहामानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ॥
అర్థములు :
सीताया: = సీత యొక్క,
तेजसा = తేజస్సుచే,
दग्धाम = కాల్చబడిన,
रामकोपप्रपीडिताम = రామని కోపం చేత పీడింపబడినదై,
दहयमानाम = కాల్చిమేయబడుచున్న,
साट्टप्रतोलि काम = కోట బురుజులతోను, వీధులతో కూడిన
इमाम पुरीम् = ఈ పట్టణమును,
पश्य = చూడుము.
ఖావం : ఓ రాజా ! లంకాపట్టణములోని కోట బురుజులు, వీధులు సీతాదేవి తేజస్సుచే దహింపబడినవి. రాముని కోపంచే ఈ పట్టణము అగ్నికి ఆహుతి అగును. (జరగదోవు దానిని జరుగునట్లుగా పవనసుతుడు వర్ణించెను),
Meaning :- O King! The forts, towers and streets of the city of Lanka were burnt by the radiance of Sita Devi. This city will be consumed by fire due to the anger of Rama. (Pavanasa described what was going to happen as if it were happening).
33. स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रातॄन् सुतान् हितान् ।
भोगान् दारांश्च लड्कां च मा विनाशमुपानय ॥
అర్థములు :
स्वानि = నీ సంబంధమైన,
मित्राणि = మిత్రులను,
मन्त्रींश्च = మంత్రులను,
ज्ञातीन् = దగ్గర బంధువులను,
भ्रातॄन् = సోదరులను,
सुतान् = కుమారులను,
हितान् = హితులను,
भोगान् = భోగములను,
दारांश्च = భార్యలను,
लड्कां च = లంకను,
विनाशम् = వినాశనమును,
‘मा उपानय = పొందకుము.
భావం :- రావణ నీకు సంబంధించిన మిత్రులను, మంత్రులను, బంధువులను, సోదరులను, కుమారులను, హితులను, ఢోగములను, భార్యలను, లంకను నాశనము చేయకుము.
Meaning : – Ravana, do not destroy your friends, ministers, relatives, brothers, sons, interests, pleasures, wives, and Lanka.
34. सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम।
रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ॥
అర్థములు :
राशस राजेन्द्र ! = రాక్షస చక్రవర్తి!,
रामदासस्य = రాముని యొక్క దాసుడను,
दूतस्य = దూతను,
विशेषत: = విశేషించి,
वानरस्य = వానరుడును అయిన,
मम = నా యొక్క,
सत्यम = సత్యమైన,
वचनम = వచనమును,
शृणुष्व = వినుము.
భావం :- రాక్షస రాజేంద్ర రామదూతనైన, వానరుడనైన నా మాటను వినుము. సత్యమును గ్రహించుము.
Meaning :- Listen to my words, the monkey, the messenger of the demon king, Rama. Understand the truth.
