Telangana SCERT 8th Class Hindi Study Material Telangana Pdf 2nd Lesson राजा बदल गया Textbook Questions and Answers.
TS 8th Class Hindi 2nd Lesson Questions and Answers Telangana राजा बदल गया
प्रश्न : (ప్రశ్నలు)
प्रश्न 1.
चित्र में क्या-क्या दिखायी दे रहा है ?
(చిత్రంలో ఏమేమి కనిపిస్తున్నాయి?)
उत्तर :
चित्र में एक लड़का और उसके हाथों में ग्लोब और पुस्तक दिखाई दे रहे हैं।
చిత్రంలో ఒక బాలుడు, అతని చేతిలో గ్లోబ్ మరియు పుస్తకం కనిపిస్తున్నాయి.
प्रश्न 2.
लड़का क्या कर रहा है?
(బాలుడు ఏమి చేస్తున్నాడు?)
उत्तर :
लड़का एक हाथ में ग्लोब दूसरे हाथ में पुस्तक पकड़कर खड़ा है।
బాలుడు ఒక చేతిలో గ్లోబ్, రెండవ చేతిలో పుస్తకం పట్టుకొని నిలబడి ఉన్నాడు.
प्रश्न 3.
यह लड़का हमें क्या बताना चाहता है?
(ఈ బాలుడు మనకి ఏమి చెప్పాలనుకుంటున్నాడు?)
उत्तर :
लड़का हँसते हुए कहता है कि अच्छी तरह पढ़कर दुनिया को अपनी मुट्ठी में कर लेगा।
బాలుడు నవ్వతూ బాగా చదివి ప్రపంచాన్ని తన గుప్పెట్లోకి తెచ్చుకుంటానని చెబుతున్నాడు.
सुनो-बोलो (వినండి – చెప్పండి) :
प्रश्न 1.
पाठ में दिये गये चित्रों के बारे में बातचीत कीजिए।
(పాఠంలోని చిత్రాల్ని గురించి మాట్లాడండి.)
उत्तर :
दोस्त ! जंगल का वातावरण, रास्ते में राजेश को सोने का सिक्का मिलना, ‘सिक्का सोने का है’ बताने के लिए चमक दिखाना, राजेश और साधु के बीच वार्तालाप, शूरसिंह को सिक्का देना ये सब चित्र बहुत सुंदर है न! इनको देखने मात्र से हम में उत्सुकता बढ़ेगी। हम जैसे बच्चों के मनोभावों को आकर्षित करने में सफल हुए हैं न!
మిత్రమా! అడవి వాతావరణం, దారిలో రాజేశ్కు బంగారు నాణెం దొరకటం, ‘బంగారు నాణెం’ అనటానికి మెరుపు చూపటం, రాజేశ్ మరియు సాధువు మధ్య సంభాషణ, శూరసింహునికి నాణెంను ఇవ్వటం ఈ చిత్రాలన్నీ అందంగా ఉన్నాయి కదూ! వీటిని చూడగానే మనలో ఆసక్తి పెరుగుతుంది. మనలాంటి పిల్లల మనోభావాలను ఆకర్షించటంలో సఫలీకృతమైనవి కదా!
प्रश्न 2.
इस पाठ का कोई दूसरा नाम क्या हो सकता है?
(ఈ పాఠానికి మరొక పేరు ఏది ఉండవొచ్చు?)
उत्तर :
‘राजा बदल गया’ पाठ का दूसरा शीर्षक ‘परिवर्तन’ हो सकता है। क्यों कि इसमें अंत में राजा का परिवर्तन हुआ है। भले ही राजेश उम्र में छोटा है, लेकिन राजा में अच्छा परिवर्तन लाया।
‘राजा बदल गया’ పాఠమునకు మరొక పేరు ‘పరివర్తన’ కావచ్చు. ఎందుకంటే ఈ కథలో చివరకు రాజులో మంచి పరివర్తన కలుగుతుంది. రాజేశ్ వయస్సులో చిన్నవాడైనప్పటికీ రాజులో మంచి మార్పు తెచ్చాడు.
पढ़ो (చదవండి) :
अ. “भाई! आपके राजा इतनी बड़ी सेना लिये कहाँ जा रहे हैं?” यह वाक्य जिस अनुच्छेद में है, उसे पढ़ो और बताओ कि राजेश ने यह वाक्य किस उद्देश्य से कहा ?
“సోదరా! రాజుగారు ఇంత పెద్ద సైన్యంతో ఎక్కడికి వెళుతున్నారు?” ఈ వాక్యము ఉన్న పేరాని చదివి రాజేశ్ ఏ ఉద్దేశ్యంతో అన్నాడో తెలపండి.
उत्तर :
बड़ी सेना के साथ राजा को देखकर राजेश ने सोचा होगा कि राजा क्यों जा रहे हैं? इसका कारण जरूर मज़बूत होगा। इसे जानना है। इसीलिए राजेश ने एक सैनिक से पूछा।
జ.
ఇంతటి పెద్ద సైన్యాన్ని వెంట తీసుకొని వెళ్తున్న రాజుని చూచి, “రాజు ఎక్కడికి వెళ్తున్నాడు? ఏదో బలమైన కారణం ఉండి ఉంటుంది. దానిని తెలుసుకోవాలి” అని రాజేష్ మనస్సులో ఆలోచన మొదలైంది. అందుకే అతడు ఒక సైనికుని ప్రశ్నించాడు.
आ. नीचे दिये गये वाक्य पढ़कर पाठ के आधार पर सही क्रम में लिखिए।
(ఈ క్రింది వాక్యాలను చదివి పాఠం ఆధారంగా వరుసక్రమంలో వ్రాయుము.)
1. “लीजिए महाराज! आप इसे रख लीजिए।”
2. मैं राजा हूँ, राजा ! मैं तुझे गरीब लगता हूँ?”
3. “बेटा! मुझे क्यों देना चाहते हो ?
4. “भाई! आपके राजा इतनी बड़ी सेना लिये कहाँ जा रहे हैं?”
5. इसे तो किसी गरीब को दे दो ताकि वह अपना पेट भर सके।”
उत्तर :
सही क्रम –
1. “इसे तो किसी गरीब को दे दो ताकि वह अपना पेट भर सके।”
2. “भाई! आपके राजा इतनी बड़ी सेना लिये कहाँ जा रहे हैं?”
3. “लीजिए महाराज ! आप इसे रख लीजिए। ”
4. “बेटा! मुझे क्यों देना चाहते हो?
5. मैं राजा हूँ, राजा! मैं तुझे गरीब लगता हूँ?”
लिखो (రాయండి) :
अ. नीचे दिये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।
प्रश्न 1.
कभी-कभी लोग किसी व्यक्ति को चिढ़ाकर या ताने कसकर तंग करते हैं। क्या तुमने या तुम पर किसी ने इस तरह का व्यवहार किया है ?
(అప్పుడప్పుడు జనాలు ఒక వ్యక్తితో వ్యంగ్యంగా మాట్లాడుతూ విసిగిస్తూ ఉంటారు. నీవు ఎప్పుడైనా, ఎవరితోనైనా ఇలా వ్యవహరించావా ? లేక ఎవరైనా నీతో ఈ విధంగా వ్యవహరించారా ?)
उत्तर :
समाज में दो तरह के लोग रहते हैं – 1) अच्छे, 2) बुरे। कुछ बुरे लोगों में दूसरों को चिढ़ाने या तंग करने की आदत सी रहती है। इस काम में वे बहुत आनंद और शांति पाते हैं। ऐसे लोग काम करने से जी चुरानेवाले और आलसी होते हैं।
मैं तो सबसे मिलजुलकर रहता हूँ। किसी के मन को चोट पहुँचनेवाली बात नहीं कहता। किसी को चिढ़ाना, तंग या ताने कमकर मज़ा करना मेरे स्वभाव में नहीं है। इस तरह के व्यवहार से मुझे चिढ़ा कर या ताने कसकर तंग करने का मौका मैं ने किसी को नहीं दिया।
సమాజంలో రెండు రకాల జనులు ఉంటారు. (1) మంచివారు, (2) చెడ్డవారు. కొంతమంది చెడ్డవాళ్ళకు ఇతరులకు కోపం కలిగేటట్లు మాట్లాడటం, ఇబ్బంది పెట్టడం అలవాటుగా ఉంటుంది. ఈ పనిలో వారు చాలా ఆనందాన్ని, శాంతిని పొందుతారు. ఇటువంటివారు పని దొంగలు, సోమరులై ఉంటారు.
నేనైతే అందరితో కలిసి మెలిసి ఉంటాను. ఎవరి మనస్సు నొచ్చుకునేవిధంగా మాట్లాడను. కోపం కలిగించటం, విసిగించటం, వ్యంగ్యంగా మాట్లాడి ఆనందం పొందటం నా స్వభావానికి విరుద్ధం. ఈ విధమైన ప్రవర్తనవల్ల నేను ఎవ్వరికీ నన్ను విసిగించి, వ్యంగ్యంగా మాట్లాడి బాధ పెట్టే అవకాశం ఇవ్వలేదు.
प्रश्न 2.
हमारे व्यवहार से हमारे स्वभाव का पता चलता है। राजा का स्वभाव कैसा था ? अपने शब्दों में लिखिए।
(రాజుగారి స్వభావం ఎట్లాంటిది? మీ మాటల్లో వ్రాయండి.)
उत्तर :
राजा का नाम शूरसिंह था। पहले वह पड़ोसी देशों को लूटना अपना क्षत्रिय धर्म मानता था। लेकिन राजेश के कारण उनकी आँखें खुल गयीं। उसने अपनी संपत्ति को गरीबों की सेवा में खर्च किया।
రాజుగారి పేరు శూరసింహుడు. మొదట అతను పొరుగు దేశాలను కొల్లగొట్టటమే క్షత్రియ ధర్మమని భావించేవాడు. కానీ, రాజేశ్ వలన అతనికి జ్ఞానోదయమయ్యింది. దీనితో తన సంపదనంతా పేదవారి సేవకై ఖర్చు చేశాడు.
आ. “राजा बदल गया” कहानी अपने शब्दों में लिखिए।
‘రాజు మారాడు’ / ‘రాజు పరివర్తన చెందాడు’ కథను మీ సొంతమాటల్లో వ్రాయుము.
उत्तर :
‘राजा बदल गया’ कहानी पाठ है। राजेश जंगल में जा रहा था। उसे रास्ते में एक सोने का सिक्का मिला। उस सिक्के को उसी रास्ते में आनेवाले साधु को दिखाकर देना चाहा। साधु के लिए पैसों की आवश्यकता ही नहीं। इसीलिए साधु ने कहा कि उसे किसी गरीब को दे दो, जिससे वह अपना और अपने परिवारवालों का पालन-पोषण कर सके।
तभी उसी रास्ते पर बड़ी सेना के साथ जानेवाले राजा को देखा। राजेश ने एक सैनिक से पूछा तो मालूम हुआ कि वे पड़ोसी राज्य को लूटने के लिए जा रहे हैं। तुरंत राजेश ने साधु की बातें याद करके सोने के सिक्के को राजा शूरसिंह को दे दिया।
राजा ने आश्चर्य से पूछा तो राजेश ने पूरी कहानी सुनाई। राजा ने समझ लिया कि अमीर होकर दूसरे देश को लूटना कितनी बड़ी गलती है। उस दिन से राजा ने अपनी संपत्ति गरीबों की सेवा में खर्च किया। इस तरह राजा बदल गया।
‘రాజు మారాడు’ అనే పాఠం సంభాషణ రూపంలో ఉంది.
రాజేశ్ అడవిలో వెళ్ళుచున్నాడు. ఆ దారిలో బంగారు నాణెం దొరికింది. ఆ దారిలో వస్తున్న సాధువుకు నాణాన్ని ఇవ్వాలని అనుకొన్నాడు. సాధువుకు డబ్బుతో పనేముంది. అందువలననే సాధువు ఏ పేదవానికైనా ఇవ్వమని, దీనితో అతను తన కుటుంబాన్ని పోషించగలుగుతాడని చెప్పాడు.
అప్పుడే ఆ మార్గంలో పెద్ద సైన్యంతో వెళుతున్న రాజును చూశాడు. రాజేశ్ వెంటనే ఒక సైనికుని కారణం అడిగాడు. పొరుగు రాజ్యమును కొల్లగొట్టుటకు వెళుతున్న సంగతి అతని ద్వారా తెలుసుకొన్నాడు. రాజేశ్కు సాధువు మాటలు వెంటనే గుర్తుకొచ్చాయి. తనకు దొరికిన బంగారు నాణాన్ని శూరసింహ మహారాజుకి ఇచ్చాడు.
రాజు ఆశ్చర్యంతో అడుగగా మొత్తం కథను వినిపించాడు. ధనవంతుడైనప్పటికీ ఇతర రాజ్యాలను కొల్లగొట్టడం తప్పని రాజుకు అర్థమైంది. ఆ రోజు నుండి రాజు తన సంపదను పేదవారికి సేవ చేయడానికి ఖర్చుచేసాడు. ఈ విధంగా రాజు పరివర్తన చెందాడు.
शब्द भंडार :
अ. उदाहरण देखिए और समझिए। इसी तरह आगे कुछ शब्द लिखिए ।
(ఉదాహరణ చూసి అర్థం చేసుకోండి. ఇదే విధంగా ఇంకా కొన్ని పదములు రాయండి.)
उदाहरण : सैनिक – कम – मन – नल – लगन
उत्तर :
1. जंगल – लड़ – डर – राजा
2. देश – शहद – दस – सर
3. एक – कम – मन – नमक
आ. नीचे दिये गये शब्द पढ़िए। उनके विलोम शब्द लिखकर वाक्यों में प्रयोग कीजिए ।
उत्तर :
विलोम शब्द
1. पास × दूर
దగ్గర × దూరం
2. बड़ा × छोटा
పెద్ద × చిన్న
3. गरीब × अमीर
పేదవాడు × ధనవంతుడు
4. देश × विदेश
దేశము × విదేశము
वाक्य प्रयोग :
1. मक्का मसजिद, चारमीनार के पास है। बिरला मंदिर दूर है।
మక్కామసీదు చార్మీనార్ దగ్గర ఉంది, బిర్లామందిరం దూరంగా ఉంది.
2. राजीव का घर छोटा है, लेकिन दिल बड़ा है।
రాజీవ్ ఇల్లు చిన్నదే. కాని మనస్సు మాత్రం పెద్దది.
3. रमण बहुत गरीब था, लेकिन बचत की वजह से अमीर बन गया।
రమణ చాలా పేదవాడు, కానీ పొదుపు చేయటం వల్ల ధనికుడయ్యాడు.
4. गोपाल ने देश की सारी जगहें नहीं देखीं, लेकिन विदेश में घूमा है।
గోపాలుడు మన దేశంలో అన్ని ప్రదేశాలు చూడలేదు. కానీ, విదేశాలు మాత్రం తిరిగి వచ్చాడు.
सृजनात्मक अभिव्यक्ति :
‘राजा बदल गया’ कहानी की किसी एक घटना को संवाद रूप में लिखिए।
(రాజు మారిపోయాడు పాఠంలోని ఏదైనా సంఘటనను సంభాషణ రూపంలో రాయండి.)
उत्तर :
सोने की मुहर से राजा में बदलाव : బంగారు నాణెముతో రాజుగారిలో మార్పు
प्रशंसा :
अ. अपने मित्र के व्यावहार या स्वभाव की प्रशंशा करते हुए एक घटना के बारे में बताइए । जिसमें मित्र का गुण या कौशल सामने आया हो।
उत्तर :
(మీ మిత్రునియొక్క గుణం లేక నేర్పును తెలియజేసే ఒక ఘటన గురించి చెప్తూ అతని ప్రవర్తన లేక స్వభావాన్ని ప్రశంసించండి.)
अपने मित्र (తమయొక్క స్నేహితుడు)
सच्चा मित्र वह है जो मुसीबत में हमें न छोडकर हमारी सहायता करे। सौभाग्य से मुझे एक ऐसा मित्र मिला – विजय। वह ईमानदार, परिश्रमी और सहायक है। वह बड़ा बुद्धिमान है। कक्षा में हर बार प्रथम आता है। पढ़ने लिखने में मेरी और अन्य मित्रों की सहायता करता है। संदेहों को दूर करता है।
विजय का एक मित्र अजय था। वह बहुत गरीब था। आवश्यक पुस्तकें खरीदने की हालत में बिलकुल न था। विजय ने अपने जन्मदिन की भेंट में मिले सौ रूपये अपने लिए खर्च न कर मित्र के लिए आवश्यक पुस्तकें खरीदकर दीं और संतोष का अनुभव किया। इस घटना से कष्ट या दुःख से पीडितों की सहायता करने का उसका स्वभाव प्रकट होता है।
కష్టాలలో మనలను విడువకుండా ఉండి మనకు సహాయం చేసేవాడే నిజమైన మిత్రుడు. అదృష్టవశాత్తు నాకు అటువంటి మిత్రుడు లభించాడు విజయ్. అతడు నిజాయితీపరుడు, పరిశ్రమశీలి, సహాయకారి. అతడు చాలా తెలివిగలవాడు. తరగతిలో ప్రతిసారి ప్రథముడుగా నిలుస్తాడు. విద్యా కార్యక్రమాలలో నాకు, ఇతర స్నేహితులకు సహాయం చేస్తాడు. సందేహాలు తీరుస్తాడు.
విజయ్కు ఒక మిత్రుడు అజయ్. అతడు చాలా బీదవాడు. అవసరమైన పుస్తకాలు కొనుక్కునే పరిస్థితి ఏమాత్రం లేదు. విజయ్ తన జన్మదిన కానుకగా పొందిన 100 రూపాయలు తన కొరకు ఖర్చు చేయకుండా మిత్రునకు అవసరమైన పుస్తకాలు అన్నీ కొనియిచ్చి సంతోషపడ్డాడు. ఈ ఘటన కష్టాలలో, దుఃఖాలలో ఉన్న వారికి సహాయం చేసే అతని స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
भाषा की बात :
अ. इस वाक्य को पढ़िए। (క్రింద ఇవ్వబడిన వాక్యాలను చదవండి.)
इतनी बड़ी सेना को देखकर वह सोचने लगा कि जरूर कोई बात रही होगी, जो राजा अपनी सेना को लिये जा रहे हैं। उसने एक सैनिक से पूछा “भाई! आपके राजा इतनी बड़ी सेना लिये कहाँ जा रहे हैं ? ” ऊपर दिये अनुच्छेद में कुछ चिह्न आये है, जैसे (,), (1), (-), ( ” ”), (!), (?) इन चिह्नों को ‘विराम चिह्न’ (Punctuation Marks) कहते हैं। बोलते अथवा पढ़ते समय अपनी बात को ठीक से कहने के लिए कुछ देर रुकना पड़ता है। रुकने की यह क्रिया व्याकरण की भाषा में ‘विराम’ कहलाती है। कहानी, लेख, निबंध आदि लिखते समय इस प्रकार के रुकने के स्थलों की स्पष्टता के लिए जिन चिह्नों का प्रयोग किया जाता है, उन्हें विराम चिह्न कहते हैं। विराम चिह्नों के उचित प्रयोग से ही भावों में स्पष्टता आती है।
పై పేరాలో కొన్ని చిహ్నాలు వచ్చాయి. ఉదా: (,), (।), (-), (“ “), (!), (?). ఈ చిహ్నాలనే “విరామ చిహ్నాలు” (Punctuation Marks) అంటారు. మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు విషయాన్ని చక్కగా వ్యక్తీకరించటానికి కొంతసేపు ఆగి ఆపి మాట్లాడాలి. ఆగి మాట్లాడటాన్ని వ్యాకరణ భాషలో విరామమంటారు. కథ, గద్యము, వ్యాకరణభాషలో విరామమంటారు. కథ, గద్యము, వ్యాసము మొదలైనవి వ్రాసే సమయములో ఈ విధంగా ఆగే స్థలాలను స్పష్టంగా చెప్పటం కొరకు ఏ చిహ్నాలనైతే వాడతామో వాటిని విరామచిహ్నాలంటారు. వీటిని తగిన విధంగా వాడినట్లైతే భావములో స్పష్టత వస్తుంది.
आ. अब इनमें से जो चिह्न पाठ में आये हैं, उन्हें ढूँढकर रेखांकित कीजिए।
(ఇప్పుడు ఈ గుర్తులు పాఠములో వెతికి వాటి క్రింద గీతలు గీయండి.)
उत्तर :
- वह सोचने लगा “यह सिक्का मेरा तो है ही नहीं, इसे क्या करूँ लेकर… जाने किस बेचारे का सिक्का यहाँ गिर गया है। अब न तो इसे रख ही सकता हूँ और न फेंक सकता हूँ, आखिर सोना जो है।”
- साधु ने आश्चर्य से कहा- “बेटा! यह सिक्का हमारे जैसे साधुओं के लिए नहीं है। इसे तो किसी गरीब को दे दो ताकि वह अपना पेट भर सके।”
- उसने एक सैनिक से पूछा “भाई आपके राजा इतनी बड़ी सेना लिये कहाँ जा रहे हैं?”
- “यह हमारे राजा शूरसिंह हैं, जो पड़ोसी देश पर आक्रमण कर उसे लूटने जा रहे हैं।” उसने जवाब दिया।
- सोने का सिक्का उनकी ओर बढ़ाते हुए कहा “लीजिए महाराज! आप इसे रख लीजिए।
- “बेटा! मुझे क्यों देना चाहते हो?” राजा ने आश्चर्य के साथ पूछा।
- “महाराज! एक साधु ने कहा था कि जो सबसे गरीब दिखे उसे यह सिक्का दे देना।” राजेश करुण स्वर में बोला।
- “मैं राजा हूँ, राजा ! मैं तुझे गरीब लगता हूँ?”- राजा क्रोध में बोला।
- “महाराज! यदि आप अमीर होते तो दूसरे देश को लूटने के लिए इतनी बड़ी सेना लेकर क्यों जाते ?”
परियोजना कार्य :
अपनी मनपसंद कहानी कागज पर लिखकर दीवार पत्रिका पर चिपकाइए।
(మీ కిష్టమైన కథను కాగితంపై వ్రాసి నోటీసు బోర్డులో ప్రదర్శించండి.)
ईश्वर बड़ा है
बहुत समय पहले की बात है। किसी नगर में एक भिखारी रहता था। सुबह होते ही वह अपना चोगा और कमंडल तैयार करता तथा निकल पड़ता। वह हर दरवाज़े पर जाकर एक ही आवाज़ लगाता –
‘देने वाला श्री भगवान, हम सब हैं उसकी संतान।’
भिखारी का नाम था ‘कृपाल’ उसे जो कुछ भी मिल जाता, वह उसी से संतुष्ट हो जाता। उसका एक मित्र जगन्नाथ भी भीख माँगता था। वह दरवाजे पर जाकर हाँक लगाता
‘देने वाला है महाराज, वही दिलवाएगा भोजन आज।’
कृपाल और जगन्नाथ भीख माँगने के लिए राजा के महल में भी जाते थे। राजा प्रायः दोनों की आवाज़ सुनता था। वह दोनों को ही भीख देता था। किंतु वह आज माना चाहता था कि दोनों में से किसकी बात सच है ? इंसान को सब कुछ देना भगवान के हाथ में है या महाराज के हाथ में है ?
एक दिन महाराज ने एक तरकीब निकाली। उन्होंने एक बड़ा-सा पपीता लिया। उसका एक टुकड़ा काटकर उसके भीतर सोने के सिक्के भर दिए। टुकड़े को ज्यों का त्यों जोड़ दिया। तभी कृपाल भीख माँगने आ पहुँचा। राजा ने उसे दाल-चावल दिलवाकर विदा किया। जगन्नाथ खंजड़ी बजाता आया और हाँक लगाई- ‘देने वाला है महाराज, वही दिलवाएगा भोजन आज।’
महाराज ने सिक्कों से भरा हुआ वह पपीता उसके हवाले कर दिया। जगन्नाथ ने वह पपीता दो आने में एक सब्जी वाले की दुकान पर बेच दिया। मिले हुए पैसों से उसने भोजन का जुगाड़ कर लिया। भला पपीता उसके किस काम आता?
थोड़ी देर बाद कृपाल सब्जी वाले की दुकान के आगे से निकला। उसने मीठी आवाज में अपनी बात दोहराई। सब्जी वाले ने वह पपीता उसे दे दिया। कृपाल उसे दुआएँ देता हुआ घर लौट आया।
घर आकर उसने पपीता काटा तो सिक्के देखकर आश्चर्यचकित हो उठा। उसने तुरंत सिक्के उठाए और सब्जी वाले के पास पहुँच गया। उसने सिक्के देकर कहा ‘भाई, यह तुम्हारे पपीता में से सिक्के निकले हैं। इन पैसों से मेरा कोई लेना-देना नहीं है।’
सब्जी वाला भी ईमानदार था। वह बोला, ‘ये तो जगन्नाथ के हैं, वह पपीता मुझे जगन्नाथ ने बेचा था। तब तो यह सिक्के भी उसी के हैं। जगन्नाथ ने सिक्के देखकर कहा ‘यह तो महाराज के हैं, वह पपीता मुझे भीख में वहीं से मिला था।
महाराज तीनों को सिक्कों के साथ आते देखकर हैरान हो गए। सारी कहानी सुनकर उन्हें यकीन हो गया कि इंसान को ईश्वर पर ही विश्वास करना चाहिए। वही सबको देनेवाला है। राजा ने तीनों को यथायोग्य उपहार देकर विदा किया। हाँ, उसी दिन से कृपाल के साथ-साथ जगन्नाथ भी हाँक लगाने लगा-
‘देनेवाला श्री भगवान हम सब हैं उसकी संतान।’
Additional Questions :
प्रश्न 1.
राजेश को जंगल में क्या-क्या दिखायी दिया होगा ?
(అడవి మార్గంలో వెళ్ళుచున్నప్పుడు రాజేష్కు ఏమి కనిపించి ఉండవచ్చు ?)
उत्तर :
राजेश जब जंगल से जा रहा था, तब उसे पेड़-पौधे, पशु-पक्षी, झरने आदि दिखाई दिए होंगे।
రాజేష్ అడవి మార్గములో వెళ్ళుచుండగా మొక్కలు, చెట్లు, పశువులు, పక్షులు, సెలయేళ్ళు మొదలైనవి కనిపించి ఉండవచ్చు.
प्रश्न 2.
साधु ने सिक्का गरीब को देने के लिए क्यों कहा?
(సాధువు నాణెమును పేదవానికి ఇవ్వమని ఎందుకు చెప్పాడు ?)
उत्तर :
साधु को पैसे की ज़रूरत नहीं होगी। पैसों के लिए आम आदमी तरसता है। अपने जीवन यापन के लिए खासकर पेट भरने के लिए गरीब आदमी अनेक प्रयत्न करता है। इसीलिए साधु ने सिक्का गरीब को देने के लिए कहा होगा।
సాధువులకు డబ్బుతో పనిలేదు. సాధారణ వ్యక్తి డబ్బుకై అనేక ప్రయత్నాలు చేస్తూ ఎదురు చూస్తాడు. సుఖజీవనానికై, ముఖ్యంగా తన ఆకలి తీర్చుకొనుటకు పేదవాడు అనేక ప్రయత్నాలు చేస్తాడు. అందువలననే సాధువు నాణెమును పేదవానికి ఇవ్వమని చెప్పాడు.
प्रश्न 3.
अगर हमें किसी की कोई चीज़ मिलती है, तो हम क्या करेंगे?
(మనకే కనుక ఎవరిదైనా వస్తువు లభించినట్లైతే మనం ఏమి చేస్తాం?)
उत्तर :
अगर हमें किसी की कोई चीज़ मिलती है, तो
हम उसे पास के थाने में सौंप देंगे।
अगर उस पर उसका पता लिखा हुआ हो, तो ज़रूर पहुँचाएँगे।
पहले, वहाँ के लोगों से पूछूंगा कि यह चीज़ उन लोगों में किसकी होगी ?
ఒక వేళ మనకి ఎవరిదైనా ఏదైనా వస్తువు దొరికినట్లైతే,
మనము దానిని దగ్గరగా ఉన్న పోలీస్ స్టేషన్లో అప్పగిస్తాము.
ఒకవేళ దాని మీద అతని అడ్రసు వ్రాసి ఉంటే, అతనికి అప్పగిస్తాము.
– మొదట అక్కడి వారిలో ఎవరిదైనా అనేది కనుక్కుంటాము.
प्रश्न 4.
राजेश ने सोने के सिक्के का क्या किया ?
(రాజేష్ బంగారు నాణెమును ఏమి చేశాడు?)
उत्तर :
राजेश ने रास्ते में मिले सोने के सिक्के को पहले साधु को देना चाहा। लेकिन साधु के सुझाव पर गरीब को देना चाहा। इस के बाद पड़ोसी देश को लूटने के लिए जानेवाले गरीब राजा को दिया।
దారిలో దొరికిన బంగారు నాణాన్ని రాజేశ్ మొదట సాధువుకు ఇవ్వాలని అనుకున్నాడు. కానీ సాధువు సలహా మేరకు పేదవానికి ఇవ్వదలిచాడు. తరువాత పొరుగుదేశాన్ని కొల్లగొట్టుటకు వెళ్ళే పేదరాజుకు బంగారు నాణెం ఇచ్చాడు
प्रश्न 5.
राजा का नाम क्या था? वह कैसा था ?
(రాజుగారి పేరు ఏమిటి? అతడు ఎలాంటివాడు ?)
उत्तर :
राजा का नाम शूरसिंह था। पहले वह पड़ोसी देशों को लूटना अपना क्षत्रिय धर्म मानता था। लेकिन राजेश के कारण उनकी आँखें खुल गयीं। उसने अपनी संपत्ति गरीबों की सेवा में खर्च किया।
రాజుగారి పేరు శూరసింహుడు. మొదట అతను పొరుగు దేశాలను కొల్లగొట్టటమే క్షత్రియ ధర్మమని భావించేవాడు.
కానీ, రాజేశ్ వలన అతనికి జ్ఞానోదయమయ్యింది. దీనితో తన సంపదనంతా పేదవారి సేవకై ఖర్చు చేశాడు.
प्रश्न 6.
‘समाज की भलाई के लिए एक अच्छे नेता की ज़रूरत है।’ इसी विषय को समझते हुए अपनी बहन के नाम पर पत्र लिखिए।
उत्तर :
निजामाबाद,
दि. xxxxx.
प्रिय बहन रजनी,
मैं यहाँ कुशल हूँ। आशा है तुम भी वहाँ कुशल हो। तुम्हारे पिछले पत्र का समाधान भेज रहा हूँ। चुनाव का समय है। शायद नेताओं के भाषण सुनकर उनके वादों को सुनकर तुम ने यह प्रश्न पूछा होगा। एक सफल नेता जो है, वह सदा आगे रहकर समाज को सचेत करेगा। आनेवाले परिणाम कैसे होंगे? ये सब समझाकर खुद काम करते हुए सब को आगे बढ़ाता है। आजकल ऐसे नेताओं की कमी है। दोस्तों से भी कहो कि ऐसे चुनाव के विषयों में भूलचूक न करें। अड़ोस पड़ोस में भी मतदान की आवश्यकता समझाओ। मम्मी और पापा को मेरे नमस्कार कहना।
तुम्हारी बहन,
अंजलि।
पता :
के. रजनी,
D/o. के. रामाराव,
D.No. 76-12-2/3, NR पेट,
वरंगल।
“సమాజ శ్రేయస్సుకై మంచి నాయకులు ఎంతో అవసరం.” ఈ విషయాన్ని తెలియజేస్తూ సోదరికి ఒక లేఖ వ్రాయుము.
నిజామాబాద్,
ది. XXXXX.
ప్రియమైన సోదరి రజనీకి,
నేను ఇక్కడ క్షేమము. నీవు కూడా అక్కడ క్షేమమని తలుస్తాను. నీవు వ్రాసిన ఉత్తరానికి జవాబు దీనిలో వ్రాయుచున్నాను.
ఇది ఎలక్షన్ల సమయము. బహుశా నాయకుల ప్రసంగాలు, ప్రమాణాలను విని చూసి ఈ ప్రశ్న నన్ను అడిగావను కుంటాను. ఎవరైతే అందరికన్నా ముందుంటూ, సమాజశ్రేయస్సుకై ఆలోచిస్తూ, ప్రజలకు భవిష్యత్తును గురించి వారికి తెలియయచేస్తారో వారే మంచి నాయకులు. ప్రస్తుతం అటువంటి నాయకుల సంఖ్య చాలా తక్కువ. నీవు నీ స్నేహితులకు, ఇరుగుపొరుగువారికి ఇటువంటి ఎన్నికల విషయంలో పొరపాటు చేయవద్దని చెప్పు. ఓటు విలువ తెలుసుకుని భవిష్యత్తును మలచుకోమని తెలియచేయుము.
అమ్మానాన్నలకు నా నమస్కారాలు తెలియజేయుము.
నీ సోదరి,
అంజలి.
అడ్రస్ :
కె. రజని,
D/o. కె. రామారావు,
D.No. 76-12-2/3, NR పేట,
వరంగల్.
I. पठित गद्यांश
निम्नलिखित गद्यांशों को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखिए।
1. एक बार एक जंगल में राजेश नामक लड़का जा रहा था। रास्ते में उसे एक सोने का सिक्का मिला। वह सोचने लगा – “यह सिक्का मेरा तो है ही नहीं, इसे क्या कसूँ लेकर … जाने किस बेचारे का सिक्का यहाँ गिर गया है। अब न तो इसे रख सकता हूँ और न फेंक सकता हूँ, आखिर सोना जो है।”
यही सब सोचते हुए वह आगे बढ़ा चला जा रहा था। रास्ते में माला जपते हुए एक साधु महाराज उसे मिले। उसने सोचा, क्यों न यह सिक्का साधु को ही दे दूँ।
प्रश्न 1.
जंगल में कौन जा रहा था ?
उत्तर :
राजेश
प्रश्न 2.
उसे रास्ते में क्या मिला ?
उत्तर :
सिक्का
प्रश्न 3.
वह सिक्का किस धातु से बना था ?
उत्तर :
सोने से
प्रश्न 4.
वह क्या सोचने लगा ?
उत्तर :
यह सिका मेरा …. करूँ इसका?
प्रश्न 5.
उसने सिक्के को किसे देना चाहा ?
उत्तर :
साधु
2. “यह हमारे राजा शूरसिंह हैं, जो पड़ोसी देश पर आक्रमण कर उसे लूटने जा रहे हैं।”‘- उसने जवाब दिया।
राजेश राजा के पास गया। सोने का सिक्का उनकी ओर बढ़ाते हुए कहा – “लीजिए महाराज! आप इसे रख लीजिए।”
प्रश्न 1.
राजा का नाम क्या था ?
उत्तर :
शूरसिंह
प्रश्न 2.
राजा कहाँ जा रहा था ?
उत्तर :
पडोसी देश
प्रश्न 3.
राजेश किसके पास गया ?
उत्तर :
राजा
प्रश्न 4.
राजेश ने राजा से क्या कहा ?
उत्तर :
सिक्को को लेने के लिए कहा
प्रश्न 5.
घह गदूयांश किस पाठ से दिया गया है ?
उत्तर :
राजा बदल गया
3. “महाराज! यदि आप अमीर होते तो दूसरे देश को लूटने के लिए इतनी बड़ी सेना लेकर क्यों जाते?”
राजेश की बात राजा की समझ में आ गयी। उन्हें अपनी गलती का अहसास हुआ। राजेश की प्रशंसा करते हुए उन्होंने सेना को वापस लौटने का आदेश दिया।
उस दिन से राजा ने अपनी संपत्ति जनता की सेवा में खर्च करना आरंभ कर दिया।
प्रश्न 1.
राजेश ने राजा से कौन सा प्रश्न पूछा ?
उत्तर :
1. महाराज! आप अनीर होते तो। दूसरे देश के लूटने के लिए इतनी बड़ी सेना लेकर क्यों जाते ?
प्रश्न 2.
राजा क्या समझ गये ?
उत्तर :
अपनी गलती
प्रश्न 3.
उस दिन से राजा ने क्या किया ?
उत्तर :
अपनी संपत्ति जनता की सेवा में खर्च करना आरंभ किया।
प्रश्न 4.
राजा ने सेना को क्या आदेश दिया ?
उत्तर :
“यह सिक्का मेरा तो है ही नहीं, इसे क्या करू लेकर …. जाने किस बेचारे का सिक्का यहाँ गिर गया है। अब न तोडसे रख सकता हूँ और न ही फेंक सकता हूँ, क्या करूँ इसका?”
प्रश्न 5.
राजा का नाम क्या था ?
उत्तर :
शूरसिंह
II. अपठित पद्यांश / गद्यांश
निम्नलिखित पद्यांश पढ़कर सही उत्तर लिखिए।
4. देश हमारा सबसे प्यार
ऊँची इसकी शान है।
ऊँचे-पर्वत बहती नदियाँ
सब देशों में महान है।
हिमगिरी इसका मुकुट सुशोभित
सागर चरण पखार रहा।
हर मौसम आता खुशियाँ ले
इसका रुप सँवार रहा।
प्रश्न 1.
प्रस्तुत पदूयांश को एक शीर्षक दीजिए।
उत्तर :
मेरा भारत महान
प्रश्न 2.
हिमगिरी किसका मुकुट है?
उत्तर :
भारत का
प्रश्न 3.
प्रत्येक मौसम किसका रूप सँवारता है?
उत्तर :
भारत का
प्रश्न 4.
दुनिया भर में सबसे प्यारा देश क्या है?
उत्तर :
हिंदुस्तान
प्रश्न 5.
ऊँचे पर्वत बहती नदियों की वजह से भारत कैसे बना?
उत्तर :
महान देश
5. निर्भय स्वागत करो मृत्यु का,
मृत्यु एक है विश्राम-स्थल।
जीव जहाँ से फिर चलता है,
धारण कर नव जीवन संबल।
मृत्यु एक सरिता है, जिसमें
श्रम से कातर जीव नहाकर
फिर नूतन धारण करता है,
काया रूपी वस्त्र बहाकर।
प्रश्न 1.
कवि ने मृत्यु के प्रति निर्भय बने रहने के लिए क्यों कहा है?
उत्तर :
क्योंकि इसका आना अवश्यंभावी है।
प्रश्न 2.
कवि मृत्यु का क्या करने को कह रहे हैं?
उत्तर :
स्वागत
प्रश्न 3.
मृत्यु को विश्राम-स्थल क्यों कहा है?
उत्तर :
जीवन का एक क्रम रुक कर दूसरा क्रम शुरू हो जाता है।
प्रश्न 4.
मृत्यु रूपी सरिता में नहाकर जीव में क्या हो जाता है?
उत्तर :
नवीनता का संचार
प्रश्न 5.
कवि ने मृत्यु की तुलना किससे की है ?
उत्तर :
सरिता से
निम्नलिखित गद्यांश पढ़कर सही उत्तर लिखिए।
6. कन्याकुमारी तथा रामेश्वरम यहाँ के प्रसिद्ध धार्मिक स्थल हैं। रामेश्वरम के शिव मंदिर का संबंध रामायण से है। माना जाता है, यहाँ मीठे पानी के बाईस कुंड हैं। कन्याकुमारी मंदिर, अरब सागर, हिंद महासागर और बंगाल की खाड़ी के संगम पर है। कन्याकुमारी का सूर्योदय का दृश्य अत्यंत मोहक है जिसके आकर्षण से खींचे अनेक यात्री यहाँ आते हैं।
प्रश्न 1.
उपरोक्त गदूयांशानुसार प्रसिदूध धार्मिक स्थल कौन-से है?
उत्तर :
कन्याकुमारी और गमेश्वरम
प्रश्न 2.
रामेश्वरम के शिव मंदिर का संबंध किससे है ?
उत्तर :
रामायण से
प्रश्न 3.
रामेश्वरम में मीठे पानी के कितने कुंड हैं ?
उत्तर :
22
प्रश्न 4.
कन्याकुमारी किसके संगम पर है ?
उत्तर :
अरब सागर, हिंद महासागर और बंगाल की खाड़ी का संगम
प्रश्न 5.
कौन-सा दृश्य अपने आकर्षण से यात्रियों को अपनी ओर खींच लाता है?
उत्तर :
सूर्योद्य
पाठ : रजा बदल गया
సారాంశం :
एक बार एक जंगल में राजेश नामक लड़का जा रहा था। रास्ते में उसे एक सोने का सिक्का मिला। वह सोचने लगा- “यह सिक्का मेरा तो है ही नहीं, इसे क्या करूँ लेकर जाने किस बेचारे का सिक्का यहाँ गिर गया है। अब न तो इसे रख ही सकता हूँ और न फेंक सकता हूँ, आखिर सोना जो है ।”
ఒక సారి రాజేష్ అనే పిల్లవాడు ఒక అడవిలో వెళుతూ ఉన్నాడు. దారిలో అతనికి ఒక బంగారు నాణెం దొరికింది. “ఈ నాణెం నాది కాదు. దీనిని తీసుకుని ఏం చేయాలి. పాపం ఏ అమాయకుడో దీనిని ఇక్కడ పడవేసుకున్నాడు. ఇపుడు దీనిని ఇక్కడ ఉంచలేను, తీసుకెళ్ళలేను. ఇది బంగారపుది కదా” – అని ఆలోచించసాగాడు.
यही सब सोचते हुए वह आगे बढ़ा चला जा रहा था। रास्ते में माला जपते हुए एक साथ महाराज उसे मिले। उसने सोचा, क्यों न यह सिक्का साधु को ही दे दूँ।
అలా ఆలోచిస్తూ అతను ముందుకు వెళ్ళసాగాడు. దారిలో అతను జపం చేస్తున్న ఒక సాధువును కలిసాడు. ఈ నాణాన్ని ఈ సాధువుకు ఎందుకు ఇవ్వకూడదని ఆలోచించాడు.
राजेश ने जब वह सिक्का साधु को दिया तो सोने के सिक्के को देखकर साधु ने आश्चार्य से कहा- “बेटा! यह सिक्का हमारे जैसे साधुओं के लिए नहीं है। इसे तो किसी गरीब को दे दो ताकि वह अपना पेट भर सके। ”
రాజేష్ ఆ నాణాన్ని సాధువుకు ఇవ్వగా ఆ సాధువు బంగారపు నాణాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయి “నాయనా! ఈ బంగారపు నాణెం మాలాంటి సాధువుల కోసం కాదు. దీనిని ఎవరైనా బీదవాడికి ఇచ్చినట్లైతే అతని కడుపు నిండుతుంది” అని చెప్పాడు.
साधु की बात मानकर राजेश आगे चला तो उसने देखा कि किसी राजा की सेना चली जा रही है। इतनी बड़ी सेना को देखकर वह सोचने लगा कि जरूर कोई बात रही होगी, जो राजा अपनी सेना को लिये जा रहे हैं। उसने एक सैनिक से पूछा “भाई! आपके राजा इतनी बड़ी सेना लिये कहाँ जा रहे हैं ? ”
సాధువు మాటలు విని రాజేష్ ముందుకు వెళుతూ ఉండగా ఒక రాజసేనను చూసాడు. ఇంతపెద్ద సైన్యాన్ని తీసుకుని రాజు వెళుతున్నాడంటే తప్పక ఏదో విషయం ఉండి ఉంటుందని అతను అనుకున్నాడు. “సోదరా! మీ రాజు ఇంతటి సైన్యాన్ని తీసుకుని ఎక్కడకు వెళుతున్నాడు?” అని అతడు ఒక సైనికుడిని అడిగాడు.
“यह हमारे राजा शूर सिंह हैं, जो पड़ोसी देश पर आक्रमण कर लूटने जा रहे हैं।” उसे जवाब दिया । ఇతను మా శూరసింహప్రభువు, పరాయి రాజ్యాన్ని ఆక్రమించి వారిని దోచుకోవటానికి వెళుతున్నాము’ అని సైనికుడు సమాధానమిచ్చాడు.
राजेश राजा के पास गया। सोने का सिक्का उनकी ओर बढ़ाते हुए कहा “लीजिए महाराज ! आप इसे रख लीजिए। ”
రాజేష్ రాజు వద్దకు వెళ్ళాడు. “మహారాజా! దీనిని మీరు ఉంచుకోండి” అని అంటూ బంగారపు నాణాన్ని రాజువైపుకు
చూపాడు.
“నాయనా! నాకు ఎందుకు ఇవ్వాలనుకుంటున్నావు?” అని రాజు ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు.
“महराज ! एक साधु ने कहा था कि जो सबसे गरीब दिखे उसे यह सिक्खा दे देना” राजेश करुण स्वर में बोला।
“మహారాజా! ఎవరైనా బీదవాడు కనిపిస్తే అతనికి ఈ నాణెం ఇవ్వమని ఒక సాధువు చెప్పాడు” అని రాజేష్ అన్నాడు.
“मैं राजा हूँ, राजा! मैं तुझे गरीब लगता हूँ?’
राजा क्रोध में बोला।
“నేను రాజును. నేను నీకు బీదవాడిగా కనిపించానా?” అని రాజు కోపంగా పలికాడు.
“महाराज! यदि आप अमीर होते तो दूसरे देश को लूटने के लिए इतनी सेना लेकर क्यों जाते?”
“మహారాజా! మీరు ధనవంతులైతే పరాయి దేశాన్ని దొంగిలించడానికి ఇంత పెద్ద సైన్యాన్ని ఎందుకు తీసుకొని వెళతారు?” అని అడిగాడు.
राजेश की बात राजा की समझ में आ गयी। उन्हें अपनी गलती का अहसास हुआ। राजेश की प्रशंसा करते हुए उन्होंने सेना को वापस लौटने का आदेश दिया ।
రాజుకు రాజేష్ మాటలు అర్థమయ్యాయి. రాజుకు తన పొరపాటు తెలిసింది. రాజేషన్ను మెచ్చుకుంటూ సైన్యాన్ని వెనకకు మరలించమని ఆదేశించాడు.
उस दिन से राजा ने अपनी संपत्ति गरीबों की सेवा में खर्च करना आरंभ कर दिया।
ఆ రోజు నుండి రాజు తన సంపదను బీదవారి సేవ కోసం ఖర్చుపెట్టటం మొదలు పెట్టాడు.
Summary :
There was a boy named Rajesh. Once he was going through a forest and found a gold coin on his way. He thought that the coin is not his, so what to do. He couldn’t resolve whose coin might it be, neither he can threw it nor keep it with him.
Thinking all these he went forward and met a sage. When he was about to give the coin to the sage, he told that the gold coin was of no use to him, give it to any poor so that he could satisfy his hunger.
Agreed to the sage words, Rajesh walked further, there he found a king’s army. He asked one of the soldiers about their arrival. The soldier answered that the king Shursinh was going to invade the neighbouring country with his army. Rajesh went to king and asked him to take the coin. The king asked why he was giving the coin to him. Rajesh replied that the sage he met advised him to give it to the poorest man.
The king got angry and asked Rajesh whether he was looking like a poor man. Then Rajesh asked the king why he, being a rich man, was going to plunder the neighbouring country.
The king realised his mistake. He admired Rajesh and ordered the army to go back. From that day onwards the king began to help the poor with his wealth.