Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Sanskrit Study Material Pdf गद्यभागः 3rd Lesson लक्ष्मीचाञ्चल्यम् Questions and Answers Summary.
Inter 2nd Year Sanskrit लक्ष्मीचाञ्चल्यम् Questions and Answers
अभ्यासः
1. लधुसमाधानप्रश्नाः
प्रश्न १.
“लक्ष्मीचाञ्चल्यम्” इति पाठ्यांशः कस्मात् सङ्गृहीतः ?
जवाब:
“लक्ष्मीचाञ्चल्यम्” इति पाठ्यांशः कादम्बरी गद्यकाव्यात सङ्गृहीतः ।
प्रश्न २.
कं दुस्स्वप्नमिव न स्मरति ?
जवाब:
दातारम् दुस्स्वप्नमिव न स्मरति ।
प्रश्न ३.
गुणवन्तं कीदृशम् इव न स्पृशति ?
जवाब:
गुणवन्तं कीदृशम् अशौचमिव न स्पृशति ।
प्रश्न ४.
बाणभट्टः कस्य आस्थाने आसीत् ?
जवाब:
बाणभट्टः हर्षवर्धनस्य आस्थाने आसीत् ।
प्रश्न ५.
लक्ष्मीः कालकूटात् किं गृहीतवती ?
जवाब:
लक्ष्मीः कालकूटात् मोहनशक्तिम् गृहीतवती ।
2. एकपदसमाधानप्रश्नाः
प्रश्न १.
तारापीडस्य राजमहिषी का ?
जवाब:
तारापीडस्य राजमहिषी विलासवती ।
प्रश्न २.
तारापीडराजस्य प्रथिताभिधानः अमात्यवृषभः कः ?
जवाब:
तारापीडराजस्य प्रथिताभिधानः अमात्यवृषभः ‘शुकनासः’ ।
प्रश्न ३.
तारापीडमहाराजेन पालिता नगरी का ?
जवाब:
तारापीडमहाराजेन पालिता नगरी उज्जयिनि ।
लक्ष्मीचाञ्चल्यम् Summary in Telugu & English
पाठ्यभाग परिचयः
अथ संस्कृतगद्यकाव्यवाङ्मयनभोमण्डले ध्रुवतारायते बाणभट्टमहाकविः । असौ विद्वत्कविः वात्स्यायन – वंशोद्भवः प्रीतिकूटनिवासिनोः राज्यदेवी – चित्रभानु दम्पत्योस्तनूजः । स्थानेश्वरं परिपालयता हर्षवर्धनभूपतिना बाणभट्टस्यालौकिकवैदुष्य प्राभवं श्रुतवता स्वास्थानसभामलङ्कर्तुं सादरं समाहूतः बाणभट्टः । श्रीहर्षवर्धननृपतेः राज्यपरिपालनकालः षष्ठशतकमिति चारित्रकैः निर्धारितः । अतः बाणभट्टमहाकविश्च षष्ठशतककालीन इति निर्णीतः ।
సంస్కృత గద్యకావ్య ప్రపంచంలో బాణభట్టు ఒక ధృవతార వంటివాడు. ఈయన వాత్సాయన వంశానికి చెందినవాడు మరియు ప్రీతికూట నివాసి. రాజ్యదేవి మరియు చిత్రభాను ఈ విద్వత్కవి యొక్క తల్లిదండ్రులు.
స్థానేశ్వర రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన రాజా హర్షవర్ధనుడు బాణభట్టు యొక్క అసాధారణమైన పాండిత్యాన్ని మరియు ప్రతిభను విని తన ఆస్థానాన్ని అలంకరించవలసినదిగా సగౌరవంగా ఆహ్వనించాడు. చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం హర్షవర్ధనుని కాలం 6వ శతాబ్దం గా నిర్ణయించబడెను. కావున బాణభట్టు కూడా 6వ శతాబ్దానికి చెందినవానిగా నిశ్చయింపబడెను.
Banabhatta is like a fixed star in the galaxy of sanskrit prose literature. He belonged to the Vatsayana lineage and lived in pritikuta. He was the son of Rajyadevi and Chitrabhanu King Harshavardhana, the ruler of Sthaneshwar, having heard of Banabhatta’s extraordinary poetic talent and profound knowledge, respectfully inivted him to adorn his royal court. Historians have determined that king Harshavardhana reigned during the 6th century AD. Therefore, it is establised that the great poet Banabhatta also belonged to the 6th century AD.
సందర్భం: తారాపీడుడనే మహారాజు తన కుమారుడైన చంద్రపీడుడికి యువరాజ్య పట్టాభిషేకం చేయాలనుకుంటాడు. విద్యాభ్యాసం ముగించుకుని వచ్చిన రాజకుమారుడు రాజ్య బాధ్యతలు స్వీకరించే ముందు, ఆ మహారాజు యొక్క మంత్రి, పరమ వివేకి అయిన శుకనాసుడు చంద్రపీడుడికి చేసే హితబోధయే ఈ పాఠ్యాంశమందలి విషయం.
నేపథ్యం : యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు సంపద, అధికారం మనిషి విచక్షణను ఎలా దెబ్బతీస్తాయో శుకనాసుడు ఈ పాఠంలో వివరించెను. ముఖ్యంగా లక్ష్మీదేవి (సంపద) ఎంత చంచలమైనదో, అది చేతికి చిక్కిన తర్వాత మనిషిలో ఎలాంటి మార్పులు వస్తాయో, రాజ్యాధికారం వల్ల కలిగే అశాంతి మరియు మోహాలను గురించి హెచ్చరిస్తూ చేసే ఈ ప్రసంగం లోకరీతిని తెలియజేస్తుంది.
ముఖ్యఉద్దేశం : యువకుడైన చంద్రపీడుడు అహంకారానికి లోబడకుండా, లక్ష్మీదేవి యొక్క మాయాజాలంలో చిక్కుకోకుండా ఒక ఉత్తమ పాలకుడిగా ఎదగడానికి ఈ ఉపదేశం దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. అంతేకాదు, ఈ ప్రసిద్ధ గద్య కావ్యం యువరాజులకు ధర్మాచరణ, వివేకం యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.
Context: This pakage is part of the famous the advice of Shukanasa from the novel’ Kadambari’ King Tarapida decides to perform the coronation of his son, Chandrapida, as the crown prince. Before assuming his royal duties, the wise minister. Shukanasa provides him with profound advice on how to remain virtuous and cautious while handling power and wealth.
In this section, Sukhanasa explains how youth wealth, and power can cloud a person’s judgement. He particularly describes the fickle nature of Lakshmi (the goddess of wealth/prosperity) and how wealth can lead to arrogance and moral blindness. He warns the young prince about the intoxicating effect of royal authority.
Main objective: The primary goal of this advice it to guide prince Chandrapida to become a noble and wise ruler.
It aims to ensure that he does not fall prey to the illusions of wealth (Lakshmi Maya) or the pride of youth, but instead remains humble, discerming, and committed to dharma (righteousness).
तारापीडाभिधानः महाराजः उज्जयिनीनगरं परिपालयति स्म । तस्य नृपालस्य विलासवतीनामिका प्रधान-राजमहिषी आसीत् । तयोः राजदम्पत्योः सुतोत्तमः चन्द्रापीडः । तारापीडराज्ञः शुकनास इति प्रथिताभिधानः अमात्यवृषभः आसीत् । सः युवराजं चन्द्रापीडं यौवनगतं मालिन्यमपाकर्तुम् अपेक्षितं सर्वमुपदिशति । शुकनासेन समुपदिष्टं सर्वं सश्रद्धं श्रुतिगोचरीकरोति युवराजः चन्द्रापीडः |
తారాపీడుడు అనే మహా రాజు ఉజ్జయిని నగరాన్ని పరిపాలిస్తూ ఉండే వాడు. ఆయనకు విలాసవతి అనే పట్టపురాణి ఉండేది. ఆ రాజదంపతులకు పుట్టిన కుమారుడి పేరు చంద్రపీడుడు. తారాపీడ మహారాజుకు శుకనాసుడు అనే ప్రసిద్ధుడైన, శ్రేష్ఠుడైన ప్రధానమంత్రి ఉండేవాడు. యవ్వనంలో ప్రవేశిస్తున్న యువరాజు చంద్రపీడుడి మనసులోని అజ్ఞానమనే కల్మషాన్ని తొలగించడానికి, శుకనాసుడు అతనికి కావలసిన అన్ని విషయాలను ఉపదేశిస్తాడు. శుకనాసుడు ఉపదేశించిన ఆ విషయాలన్నిటినీ యువరాజు చంద్రపీడుడు అత్యంత శ్రద్ధతో వింటాడు.
Aking named Tarapida ruled over the city of Ujjayini. He has a chief queen named Vilasavati. Chandrapeeda was the illustrious son born to this royal couple. King Tarapida had a renowned and eminent chief minister named Shukanasa. To remove the impurities of ignorance from the mind of prince Chandrapeeda, who was entering his youth, Shukanasa imparted all necessary advice. Prince Chandrapeeda listened to everything taught by Shukanasa with utmost attention.
आलोकयतु तावत्कल्याणाभिनिवेशी लक्ष्मीमेव प्रथमम् । इयं हि खड्गमण्डलोत्पलवनविश्रमभ्रमरी लक्ष्मीः क्षीरसागरात्पारिजात पल्लवेभ्यो रागम्, इन्दुशकलादेकान्तवक्रताम्, उच्चैः श्रवसश्चलताम्, कालकूटान्माहनशक्तिम् मदिशया मदम्, कौस्तुभमणेनैष्ठुर्यम् इत्येतानि सहवासपरिचयवशाद्विरहविनोदचिह्नानि गृहीत्वैवोद्ता नह्येवंविधमपरिचितामिह जगति किंचिदस्ति यथेयमनार्या लब्धापि खलु दुःखेन परिपाल्यते । दृढगुणसंदानं निस्यन्दी कृतापि नश्यति । उद्दामदर्पभटसहस्रोल्लासिताऽसिलतापञ्जरविधृताप्यपक्रामति । मदजलदुर्दि नान्धकारगजघनघटापरि पालितापि प्रपलायते । न परिचयं रक्षति । नाभिजनमीक्षते । न रुपमालोकयते । न कुलक्रममनुवर्तते । न शीलं पश्यति । न वैदग्ध्यं गणयति । न श्रुतमाकर्णयति । न धर्ममनुरुध्यते । न त्यागमाद्रियते । न विशेषज्ञतां विचारयति । नाचारं पालयति । न सत्यमनुबुध्यते । न लक्षणं प्रमाणी करोति । गन्धर्वनगरलेखेव पश्यत एव नश्यति ।
శుకనాసోపదేశం : మంత్రి శుకనాసుడు యువరాజ్య పట్టాభిషేక సమయంలో, చంద్రపీడుడికి హితబోధ చేస్తూ, లక్ష్మి యొక్క చంచల స్వభావాన్ని అర్ధం చేసుకోవాలని హెచ్చరించాడు.
శుభం కోరుకునే వ్యక్తి మొదట సంపద స్వభావాన్ని పరిశీలించాలి. కత్తి సమూహమనే నల్ల కలువల వనంలో విహరించే ఆడుతుమ్మెద వంటి ఈ లక్ష్మి, పారిజాత వృక్షపు చిగుళ్ళ నుండి రాగాన్ని, చంద్రుని కళ నుండి ఏకాంత వక్రతను (నిలకడలేనితనం) ఉచ్చైశ్రవం అనే గుర్రం నుండి చంచలత్వాన్ని, విషం నుండి మోహం, మదిర (మద్యం) నుండి అహంకారాన్ని, కౌస్తుభమణి నుండి కఠినత్వాన్ని గ్రహించింది.
ఈ ప్రపంచంలో లక్ష్మీదేవి (సంపద) లాంటి అనుచితమైన వస్తువు మరొకటి లేదు. ఈమెను సంపాదించడం కష్టం. సంపాదించినా కాపాడుకోవడం ఇంకా కష్టం. ఈమె పరిచయాన్ని పాటించదు. కులాన్ని చూడదు. అందాన్ని లెక్కచేయదు. వంశపారంపర్యాన్ని అనుసరించదు. శీలాన్ని (మంచి నడవడికను) గమనించదు. పాండిత్యాన్ని గౌరవించదు. శాస్త్రాన్ని వినదు. ధర్మాన్ని ఆచరించదు. ఉదారత్వాన్ని మెచ్చుకోదు. విచక్షణను పాటించదు. చివరకు సత్యాన్ని కూడా పలకదు. గంధర్వ నగరం (ఆకాశంలోని మేఘాలనగరం) లాగ చూస్తుండగానే మాయమైపోతుంది.
“First of all, just observe this Lakshmi (the Goddess of wealth), She emerged from the milky ocean and brought along several traits from her companions.
- From the Parijata tree sprouts, she took ‘Raga’ (attachment / redness)
- From the crescent moon, she took ‘Vakrata’ (crookedness / instability)
- From the horse Uchchaihshravas, she took ‘chanchalata’ (fick- feness / restlessness)
- From the Kalakuta poison, she took ‘Mohashakti’ (the power to delude/stupefy)
- From Madira (wine) she took ‘Mada’ ( intoxication / pride )
- From the Kaustubha gem, she took Naishthurya (hardness / cruelty)
Indeed, there is nothing in this world as unknown and unpredictable as this Lakshmi. Even if earned with great difficulty, she is very hard to retain, she does not consider lineage (family) she does not look at beauty, and she does not follow the tradition of a nobel birth. She ignores character, does not value wisdom, does not listen to the Scriptures, and does not respect generosity she has no regard for dicrimination or truth. Like a Gandharva-nagar (a city in the clouds) she appears and vanishes in an instant.
अद्याप्यारुढमन्दरपरिवर्तावर्त भ्रान्तिजनितसंस्कारेव परिभ्रमति । कमलिनी संचरणव्यतिकरलग्ननलिननाल-कण्टकेव न क्वचिदपि निर्भरमाबध्नाति पदम् । अतिप्रयत्नविधृतापि परमेश्वरगृहेषु विविधगन्धगजगण्डमधुपानमत्तेव परिस्खलति । पारुष्यमिवोपशिक्षितुमसिधारासु निवसति । विश्वरूपत्वमिव ग्रहीतुमाश्रिता नारायणमूर्तिम् अप्रत्ययबहुला च दिवसान्तकमलमिव समुपचितमूलदण्डकोश मण्डलमति मुञ्चति भूभृजम् । लतेव विटपकानध्यारोहति । गङ्गेव वसुजनन्यपि तरङ्गबुद्बुदचञ्चला । दिवसकरगतिरिव प्रकटितविविधसंक्रान्तिः । पातालगुहेव तमोबहुला । हिडिम्बेव भीमसाहसैकहार्यंह्रदया । प्रावृडिवाचिरद्युतिकारिणी ।
ఈ లక్ష్మి ఇప్పటికీ క్షీరసాగర మథనంలో మంద పర్వతం తిరిగినప్పుడు కలిగిన కళ్ళు తిరగడం (భ్రమ) తగ్గనట్లుగా ఎప్పుడూ తిరుగుతూనే ఉంటుంది. తామర తీగలకున్న ముళ్ళు గుచ్చుకున్నాయేమో అన్నట్లుగా ఎక్కడా స్థిరంగా పాదం మోపదు. ఎంతో ప్రయత్నించి బంధించినా, గొప్ప రాజుల భవనాల్లో మదపు ఏనుగుల గండ స్థలాల నుండి కారే మదాన్ని తాగి మత్తెక్కిన దానిలాగా తడబడుతూ ఉంటుంది.
కత్తి అంచు మీద నివసిస్తూ క్రూరత్వాన్ని నేర్చుకున్నట్లు ప్రవర్తిస్తుంది. విశ్వరూపాన్ని ధరించడానికా అన్నట్లు విష్ణువును ఆశ్రయించింది.
నమ్మదగనిది కాబట్టి, సాయంకాలం వేళ తామరపువ్వు తన వేరును, కాండాన్ని వదిలేసినట్లుగా, సరైన వంశం, సైన్యం, ధనం ఉన్న రాజును కూడా ఈమె వదిలేస్తుంది. తీగ చెట్టు కొమ్మలను అల్లుకున్నట్లుగా, ఈమె విటులను (చెడు తిరుగుబోతులను) ఆశ్రయిస్తుంది. గంగానది లాగా వసువులను (ధనాన్ని / వసువులనే దేవతలను) ఇచ్చేదైనా, తరంగాల మీద బుడగలాగా చంచలమైనది. సూర్యుని గమనంలాగా రకరకాల సంక్రాంతులను (మార్పులను) చూపిస్తుంది.
పాతాళ గుహలాగా చీకటితో (అజ్ఞానంతో) నిండి ఉంటుంది. హిడింబలాగా భయంకరమైన సాహసవంతులకే (భీమ) లొంగుతుంది. వర్షాకాలం లాగా క్షణికమైన మెరుపులను కలిగి ఉంటుంది.
This Lakshmi still roams around as if she has not recovered from the dizziness caused by the spinning of mount mandara during the churning of the Ocean. As if her feet were picked by the thorns of lotus stalks, she never plants her foot firmly any where, Even if held with great ef- fort, She stumbles in the palaces of great kings like one intoxicated by drinking the ichor of scent elephants. Residing on the edges of swords, she seems to have mastered the art of cruelty. As if to assume a univer- sal form, she has take refuge in lord Narayana.
Being highly unreliable, just as a lotus at the end of the day deserts its root and stalk, she deserts a king even if he possesses a strong lineage, army, and treasury. Like a creeper, she climber upon ‘Vitapas’ (branches/debuchees) like the Gangas, though she produces ‘vasus’ (wealth/divine beings) she is as fickle as waves and bubbles. Like the sun’s path, she mani fests various ‘Sankrantis’ (transitions).
Like a cave in the netherworld. She is full of darkness (igno- rance) Like Hidimba, her heart is won only by those with ‘Bhima’ (ter- rible/extraordinary) courage. Like the rainy season, she produces only fleeting flashes of brilliance.
सरस्वतीपरिगृहीतमीर्ष्ययेव नालिङ्गति जनम् । गुणवन्तमपवित्रमिव न स्पृशति । उदारसत्त्वममङ्गलमिव न बहुमन्यते । सुजनमनिमित्तमिव न पश्यति । अभिजातमहिमिव लङ्घयति । शूरं कण्टकमिव परिहरति । दातारं दुःस्वप्नमिव न स्मरति । विनीतं पातकिनमिव नोपसर्पति । मनस्विनमुन्मत्तमिव उपहसति । परस्परविरुद्धं चेन्द्रजालमिव दर्शयन्ती प्रकटयति जगति निजं चरितम् । तथाहि संततमूष्माणमुपजनयन्त्यपि जाङ्यमुपजनयति । उन्नतिमादधानापि नीचस्वभाव तामाविष्करोति । तोयराशिसम्भवापि तृष्णां संवर्धयति । ईश्वरतां दधानापि अशिवप्रकृतित्वमातनोति ।
“సరస్వతీదేవి అనుగ్రహం ఉన్నవారిని (విద్వాంసులను) ఈమె అసూయతో ఆలింగనం చేసుకోదు. (దగ్గరకు చేరదు.) గుణవంతులను అపవిత్రమైన వారిలాగా తాకదు. ఉదార స్వభావం గలవారిని అమంగళం (కీడు) లాగా భావించి స్మరించదు. సజ్జనులను చూడటానికి ఇష్టపడదు. కులవంతులను (అభిజాతులను) పాముల్లాగా కాటేస్తుంది. శూరులను ముళ్ళలాగ భావించి వదిలేస్తుంది. దాతలను పీడకలల్లాగా మర్చిపోతుంది. వినయం గలవారిని పాపుల దగ్గరకు వెళ్ళినట్లుగా దరిచేరదు. వివేకవంతులను పిచ్చివారిలా చూసి పరిహసిస్తుంది. ఈ విధంగా పరస్పర విరుద్ధమైన ఇంద్రజాలం (మాయ) లాగా తన చరిత్రను లోకంలో చూపిస్తుంది.
నీటిరాశి (సముద్రం) నుండి పుట్టినప్పటికీ, ఈమె తృష్ణను (దాహాన్ని / కోరికలను) పెంచుతుంది. ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చినా కూడా జగత్వాన్ని (అజ్ఞానాన్ని) కలిగిస్తుంది. ఉన్నత పదవులను ఇచ్చినా నీచ స్వభావాన్ని బయటపెడుతుంది.
Out of jealousy, she (Lakshmi) does not embrace those favoured by Goddess Saraswati (the learned).
She does not touch the virtuous, treating them as if they were impure she does not even remember the generous, viewing them as inauspicious she disregards the noble (gentle) people. She by passes the high-born as if they were snakes. She avoids the brave as if they were thorns. She forgets the donors like bad – dreams. She does not approach the humble, much like on avoids a sinner. She mocks the wise as if they were insane. In this way, she displays her character in the world like a set of mutual – contradictions or magical trick.
Despite being born from a mass of water (the ocean) she in- creases Trishna, (thirst / greed) Even while providing lordship (wealth), she generates dullness (ignorance). Even while elevating one to high status, she manifests a base (lowly) nature.”
बलोपचयमाहरन्त्यपि लघिमानमापादयति । अमृतसहोदरापि कटुकविपाका । विग्रहवत्यप्यप्रत्यक्षदर्शना । पुरुषोत्तमरतापि खलजनप्रिया । रेणुमयीव स्वच्छमपि कलुषीकरोति । यथायथा चेयं चपला दीप्यते तथातथा दीपशिखेव कज्जलमलिनमेव कर्म केवलमुद्रमति । तथा हि इयं संवर्धनवारिधारा तृष्णाविषवल्लीनाम् व्याधगीतिरिन्द्रियमृगाणाम्, परामर्शधूमलेखा सच्चरित चित्राणाम्, विभ्रमशय्या मोहदीर्घनिद्राणाम्, निवासजीर्णवलभी घनमदपिशाचिकानाम्, तिमिरोद्वतिः शास्त्रदृष्टीनाम्, पुरः पताका सर्वाविनयानाम्, उत्पत्तिनिम्नगा क्रोधावेगग्राहाणाम्, आपानभूमिविषयमधूनाम्, संगीतशाला भ्रूविकारनाट्यानाम्, आवासदरी दोषाशीविषाणाम् उत्सारणवेत्रलता सत्पुरुषव्यवहाराणाम्, अकालप्रावृड् गुणकलहंसकानाम्, विसर्पणभूमिर्लोकापवाद विस्फोटकानाम्, प्रस्तावना कपटनाटकस्य, कदलिका कामकरिणः, वध्यशाला साधुभावस्य, राहुजिह्वा धर्मेन्दुमण्डलस्य । न हि तं पश्यामि यो ह्यपरिचितयानया न निर्भरमुपगूढः यो वा न विप्रलब्धः ।
“ఈ లక్ష్మి బలవంతుడిని పెంచుతున్నట్లుగా కనిపిస్తూనే, అతనిని లఘువుగా (తేలికగా / విలువలేనివానిగా) చేస్తుంది. అమృతం నుండి పుట్టినప్పటికీ చేదు ఫలితాలను (కటువిపాక) ఇస్తుంది. విష్ణువును ఇష్టపడేదైనా (పురుషోత్తమరతాపి) దుర్మార్గులంటేనే ప్రీతి (ఖలజన ప్రియా) చూపిస్తుంది. రేణువుల (ధూళి) వంటి తన స్వభావంతో స్వచ్ఛమైన మనసును కూడా మురికి చేస్తుంది. దీపం నుండి వెలువడే నల్లని పొగ (కాటుక) లాగా, కేవలం మలినమైన కార్యాలనే చేస్తుంది.
ఈ లక్ష్మి అన్ని అనర్ధాలకు పుట్టినిల్లు. ఇది యవ్వనమనే చీకటికి మసి వంటిది. మోహమనే నిద్రకు నివాసం. సంపద అనే మత్తుకు మూర్ఛ వంటిది. శాస్త్రాలనే కంటిచూపుకు పొర వంటిది. దోషాలనే పాములకు నివాసం. క్రోధమనే మొసళ్ళకు నిలయమైన గంగానది. విషయాభిలాష అనే మద్యానికి విందుశాల. ధర్మమనే చంద్రుడికి రాహువు వంటిది. సంపద అనేది ఒక మాయా నాటకం, మంచి స్వభావానికి కసాయి శాల వంటిది. లక్ష్మి చేత వంచించబడనివారు, దీని ప్రభావం నుండి తప్పించుకున్న వారు ఎవరూ లేరు.”
This Lakshmi (wealth), while appearing to increase the strength of the powerful, actually makes them light (insignificant ). Although born from necton (Amrita). She yields bitter results Though she is devoted to the supreme Being (Purushottama /Vishnu).
She shows fondness for wicked people (khala -Jana – Priya) like dust, she soils even the purest hearts. Like the black soot from a lamp, she produces only blackened (malicious) deeds.
She is the source of all calamities. She is like the soot for the darkness of youth. She is the dwelling place for the sleep of delusion. She is like a fainting spell caused by the intoxication of riches. She acts as a cataract for the vision provided by the scriptures. She is the abode for the serpent of vices and a Gangas river full of the crocodiles of anger. She is a tavern for the wine of sensory desires. Like Rahu to the moon of righteousness, she eclipses virtue. Wealth is a deceptive drama and a slaughterhouse for good nature. There is no one who has not been deceived or remains untouched by her influence.”
नियतमियमालेख्यगतापि चलति, पुस्तमय्यपीन्द्रजालमाचरति, उत्कीर्णापि विप्रलभते श्रुताप्यभिसन्धत्ते, चिन्तितापि वञ्चयति । एवंविधयापि चानया दुराचारया कथमपि दैववशेन परिगृहीता विक्लवा भवन्ति राजानः सर्वाविनयाधिष्ठानतां च गच्छन्ति । तथाहि अभिषेकसमय एव चैतेषां मङ्गलकलशजलैरिव प्रक्षाल्यते दाक्षिण्यम्, अग्निकार्यधूमेनेव मालिनीक्रियते हृदयम्, पुरोहितकुशाग्रसम्मार्जनी भिरिव अपह्रियते क्षान्तिः, उष्णीषपट्टबन्धनेव आच्छाद्यते जरागमनस्मरणम्, आतपत्रमण्डलेनेव अपसार्यते परलोकदर्शनम्, चामरपवनैरिव अपह्रयते सत्यवादिता, वेत्रदण्डैरिव उत्सार्यन्ते गुणाः, जयशब्दकलकलरवैरिव तिरस्क्रियन्ते साधुवादाः । ध्वजपटपल्लवैरिव परामृश्यते यशः ।
ఈ లక్ష్మి ఎంతటి చంచలమైనదంటే, గోడమీద గీసిన బొమ్మలో ఉన్నా సరే కదిలిపోతుందేమో అన్నట్లుగా ఉంటుంది. పుస్తకాల్లో (రాసి ఉన్నా) మాయ చేస్తుంది. ఇంద్రజాలం (మాయా విద్య) లాగా ప్రవర్తిస్తుంది. సంపద పెరిగే కొద్దీ రాజులు -క్రమంగా పిచ్చివారవుతారు, పట్టాభిషేక సమయంలో మంగళ కలశాలలోని నీటితో అభిషేకం చేసినప్పుడే వారిలోని ‘దాక్షిణ్యం’ కడిగివేయబడినట్లుగా ప్రవర్తిస్తారు.
అగ్నిహోత్ర కార్యాలలోని పొగతో వారి హృదయం మలినమవుతుంది. ముసలితనం రాకుండానే (వయసులోనే) వివేకాన్ని కోల్పోయి, పరలోక చింతనను మర్చిపోతారు. గొడుగుల (రాజ ఛత్రాల) చాటున పరలోక దర్శనం కనిపించకుండా పోతుంది. వింజామరల గాలికి వారిలోని సత్యవాక్చాతుర్యం (నిజం మాట్లాడే గుణం) కొట్టుకుపోతుంది. వేత్రదండాల (అధికారదండాల) దెబ్బలకు వారిలోని మంచిగుణాలు దూరమవుతాయి. జయజయధ్వానాల మధ్య ఇతరులు చేసే మంచి మాటలు (సాధువాదాలు) వినిపించకుండా పోతాయి. చివరకు వారి కీర్తి ధ్వజ పటాల (జెండాల) రెపరెపల్లో కలిసిపోయి కనుమరుగవుతుంది.
This Lakshmi (wealth) is so fickle that even if she is depicted in a painting. She seems to move away.
She deceives even when recorded in books. She behaves like a magical illusion. As wealth increases, kings gradually become mentally unstable, it is as if their ‘dakshinya’ (kindness / courtesy) is washed away by the very holy water used during their coronation ceremony.
Their hearts become blackened, as if by the smoke from sacrificial fires. Even before old age sets in, they lose their sense of judge- ment and forget about the afterlife. The royal umbrellas (chhatra) seem to block their vision of the higher worlds. Their truthfulness is blown away by the fanning of the ‘charmas’ (royal whisks). Their virtues are driven away by the royal scepters. Amidst the loud cries of victory, the good advice of the wise becomes inaudible. Ultimately, their fame gets wiped out, fluttering away like the cloth of the royal banners.
(అధికారం మరియు సంపద అనేవి మనిషిలోని దయ, సత్యం, వినయం వంటి మంచి గుణాలను ఎలా దూరం చేస్తాయో ఈ పేరా ద్వారా శుకనాసుడు హెచ్చరిస్తున్నాడు.)
तथाहि – केचिच्छ्रमवशशिथिल शकुनिगलपुटचटुलाभिः खद्योतोन्मेष मुहूर्तमनोहराभिर्मनस्विजनगर्हिताभिः सम्पद्भिः प्रलोभ्यमानाः धनलवलाभावलेप विस्मृतजन्मानः अनेकदोषोपचितेन दोषासृजेन रागावेशेन बाध्यमानाः, विविधविषय ग्रासलालसैः पञ्चभिरप्यनेक सहस्त्रसंख्यैरिव इन्द्रियैरायास्यमानाः, प्रकृति चञ्चलतया लब्धप्रसरेणैकेनापि शतसहस्रतामिवोपगतेन मनसाकुली क्रियमाणविह्यलतामपयन्ति । ग्रहैरिव गृह्यन्ते भूतैरिवाभिभूयन्ते मन्त्रैरिवावेश्यन्ते, सत्वैरिवावष्टभ्यन्ते वायुनेव विडम्ब्यन्ते, पिशाचैरिव ग्रस्यन्ते, मदनशरैर्मर्माहता इव मुखभङ्गसहस्राणि कुर्वते धनोष्मणा पच्यमाना इव विचेष्टन्ते, गाढप्रहाराहता इवाङ्गनि न धारयन्ति, कुलीरा इव तिर्यक्परिभ्रमन्ति, अधर्मभग्नगतयः पङ्गव इव परेण सञ्चार्यन्ते, मृषावादविपाकसञ्जातमुखरोगा इवातिकृच्छ्रेण जल्पन्ति, सप्तच्छदतरव इव.
కొంతమంది రాజులు తమ స్వల్ప పుణ్యం వలన లభించిన సంపద పట్ల కలిగిన దురాశతో తమ మనశ్శాంతిని కోల్పోయి తప్పుదోవ పడతారు. అనేక పోగుపడిన దోషాలతో నిండినవారై, వారు తమ రాగద్వేషాల (కోరికల) వేగానికి లోనవుతారు.
- వారు వేలకొద్దీ ప్రాపంచిక సుఖాల పట్ల ఆశలు కలిగిన ఐదు ఇంద్రియాలద్వారా పీడించబడతారు.
- వారి అసలు స్వభావం సరళమైనదైనప్పటికీ, నిలకడలేని మనస్సు కారణంగా అది చంచలమైపోతుంది.
- లక్షలాది ఆందోళనలతో గందరగోళానికి గురైన మానసిక స్థితితో వారు ఇబ్బంది పడతారు.
- తీవ్రమైన జ్వరం వచ్చిన వారిలా వారు అశాంతికి లోనవుతారు.
- దయ్యం పట్టిన వారిలా వారు వింతగా ప్రవర్తిస్తారు.
- పెనుగాలికి కొట్టుకుపోయే ఆకులలా వారు తమ స్థిరత్వాన్ని కోల్పోతారు.
- దుష్టశక్తుల ప్రభావానికి లోనైన వారిలా వారు కలతచెంది గందరగోళానికి గురువు.
- ధనమనే తుమ్మెద కుట్టడం వల్ల కలిగే మత్తుతో (గర్వంతో) వారు తమ ముఖ కవళికలను వికృతంగా మార్చుకుంటారు.
- కోరికలనే బాణాల దెబ్బకు వారు తమ విధుల్లో స్థిరంగా ఉండలేరు.
- తీవ్రంగా దెబ్బలు తిన్నవారిలా వారు తమ అవయవాలను నిలకడగా ఉంచుకోలేరు.
- పీతల వలె వారు పక్కదారి పడతారు (సరైన మార్గం నుండి తప్పుకుంటారు.)
- గత పాపాల ప్రభావంతో వారు అధర్మ మార్గంలో పయనిస్తారు.
- కంటి శుక్లం వలన చూపు కోల్పోయిన అంధుడిలా వారు దేనినీ స్పష్టంగా చూడలేరు.
- పక్షవాతం వచ్చిన అవయవంలా వారు గౌరవప్రదంగా ముందుకు సాగలేరు.’
(ఈ విధంగా రాజులు సంపద వల్ల తమ వివేకాన్ని మరియు స్వభావాన్ని కోల్పోతారని కవి తెలిపెను)
Indeed, it is like this – some kings, whose minds are unsettled by the greed for wealth earned through a few meager merits, are led as tray. Being filled with various accumulated flaws they are driven by the force of their passions.
- They are tormented by the five senses, which are like thousands of desires for different worldly pleasures.
- Even though their original nature may be simple, it becomes fickle due to their wavering minds.
- They are troubled by a mindset that is confused by hundreds of thousands of worries.
- Like those gripped by a severe fever, they become restless.
- Like those hunted by ghosts, they act strangely.
- Shaken as if by a strong wind, they lose their stability.
- Like those possessed by evil spirits, they are troubled and confused.
- Intoxicated by the sting of the ‘money bee’ (wealth) they make faces (distort their expressions).
- Stricken by the arrows of desire, they do not remain firm in their duties.
- Like those beaten severely, they are unable to hold their limbs steady.
- Like crabs, they walk sideways (deviate from the right path).
- Driven by past sins, they follow an unrighteous path.
- Like those blinded by a cataract, they do not see clearly.
- Like those with a paralyzed limb, they are unable to move forward gracefully.
कुसुमरजोविकारैः पार्श्ववर्तिनां शिरः शूलमुत्पादयन्ति, आसन्न मृत्यव इव बन्धुजनमपि नाभिजानन्ति उत्कम्पितलोचना इव तेजस्विनो नेक्षन्ते, कालदष्टा इव महामन्त्रैरपि न प्रतिबुध्यन्ते, जातुषाभरणानीव सोष्माणं न सहन्ते, दुष्टवारणा इव महामानस्तम्भनिश्चलीकृता न गृह्वन्त्युपदेशम्, तृष्णाविषमूर्च्छिताः कनकमयमिव सर्वं पश्यन्ति, इषव इव पानवर्धित तैक्ष्ण्याः परप्रेरिता विनाशयन्ति, दूरस्थितान्यपि फलानीव दण्डविक्षेपैर्महाकुलानि शातयन्ति, अकालकुसुमप्रसवा इव मनोहराकृतयोऽपि लोकविनाशहेतवः, श्मशानाग्नय इवातिरौद्रभूतयः, तमिरिका इवादूरदर्शिनः, उपसृष्टा इव क्षुद्राधिष्ठितभवनाः, श्रूयमाणा अपि प्रेतपटहा इवोद्वेजयन्ति, चिन्त्यमाना अपि महापातकाध्यवसाया इवोपद्रवमुपजनयन्ति । अनुदिवसमापूर्यमाणाः पापेनेवाध्मातमूर्तयो भवन्ति, तदवस्थाश्च व्यसनशतसख्यता मुपगता वल्मीकतृणाग्रावस्थिता जलबिन्दव इव पतितमप्यात्मानं नावगच्छन्ति ।
పుష్ప ధూళి కల్లోలం వారి చుట్టూ ఉన్నవారికి తలనొప్పిని కలిగిస్తుంది. వారు ఆసన్న మరణంతో ఉన్నట్లుగా తమ బంధువులను కూడా గుర్తించరు. కళ్ళు వణుకుతున్నట్లుగా వారు ప్రకాశాన్ని చూడరు. కాలం చేత కరవబడినట్లుగా వారు గొప్ప మంత్రాలకు కట్టుబడి ఉండరు. వారు ఇతరులచే ప్రేరేంపించబడి, మద్యం మత్తులో పదునుదేరిన బాణాలవలె, దూర ప్రాంతాలలో కూడా దండాలు విసిరి గొప్ప జన సమూహాలను నాశనం చేస్తారు. అకాల పుష్పాల వంటి అందమైన రూపాలను కూడా ప్రపంచ వినాశనానికి గురిచేస్తారు. వారు రెచ్చగొట్టేలా కనిపిస్తారు వారి గురించి ఆలోచించినప్పుడు కూడా, వారు ఏదో గొప్ప పాపం చేయడానికి నిశ్చయించుకున్నట్లుగా ఇబ్బంది కలిగిస్తారు. వారు ప్రతి రోజు పాపంతో నిండి విగ్రహాలుగా మారతారు. వారి స్థితి చీమల పుట్టపై పడిన నీటి బిందువుల వలె ఉంటుంది. తాము పడిపోయామని కూడా వారు గ్రహించరు.
The disturbance of flower dust causes the headache of those around them, they do not even know their relatives as if they were imminent death, they do not look at the brilliant as if they were shaking eyes, they are not bound by great mantras as if bitten by time they see, like arrows, with drink – enhanced sharpness, inspired by others, de- stroying great crowds with the throwing of rods even in distant places, even beautiful figures like untimely flowers causing the destruction of the world. They seem to provoke and even when they are thought of, they cause troubles as if they were determined to commit a great sin. They are filled with sin every day and become idols and their states are like drops of water on the top of an anthill, and they do not realize that they have fallen.
(అహంకారంతో వివేకాన్ని కోల్పోయిన రాజుల వికృత ప్రవర్తనను పై పేరానందు కవి తెలియజేసెను. మంత్రుల హితబోధలను విస్మరించి, గురువుల ఉపదేశాలను స్వీకరించని రాజుల వినాశనాన్ని గురించి శుకనాసుడు యువరాజుకు బోధించెను.)