Students can go through AP Inter 2nd Year Economics Notes 2nd Lesson Population and Human Resources Development will help students in revising the entire concepts quickly.
AP Inter 2nd Year Economics Notes 2nd Lesson Population and Human Resources Development
→ Population means the total number of people living in a country.
→ According to the theory of demographic transition a country passes through three stages of population growth.
→ The world population was 700 crores by October 31st 2011. With in next 3 to 4 decades by 2080 world population expected to around $?.20 billion. China is the most populus country in the world.
→ In India population increases very rapidly. The causes of high birth rate are due Economic factors like Predominance of Agriculture, Slow urbanisation, High incidence of poverty. And Social factors like Compulsory Marriage, Early Marriage, Religious Beliefs, Joint family system, Illiteracy etc. .
→ To Control population the Government of India follow the three methods.
- Economic measures
- Social measures
- Family planning programme.
→ Occupational distribution of its population according to the different occupation. We can devide various occupations into three categories.
- Primary occupation
- Secondary occupation
- Tertiary occupation.
→ Role of education and development in India during 11th plan the Govt, allocated 4 percent GDP in 2011 – 12, about 43% in primary education, 25% in Secondary, 32% higher education.
→ Various health schemes in India – NRHM – NUHM – ASHA – JSY – MMR etc.
→ Human development index – Life expectancy -Audult literacy rate – Standard of living.
→ Human poverty index – longevity – knowledge – decent standard of living.
→ Population Explosion : When the birth rate exceeds death rate during particular period of time.
→ Urbanisation : The proportion of urban population in India in 2001 was 27.8 percent as against 17.3 percent in 1951. If the economic development is going on people are migrate backward areas to urban areas. So the population density will be increase in urban areas, facing number of problems like high cost living sanitation, drainage, housing problems and high male – female ratio.
→ Primary Sector : The primary occupation include all these essential activities such as agriculture and allied activities like animal husbandry, forestry, fishery, poultry etc., changes in occupational structure are very much associated with economic development.
→ Tertiary Sector: Tertiary sector also called service sector. Trade, transport, communications, banking, insurance, education, health etc., are included in service sector, tertiary activities help primary and secondary activities in the country.
→ Literary Rate: Literacy Rate = \(\frac{\text { Seven year and above aged population }}{\text { Total population }}\) × 100
Total population
→ Sarva Sikha Abhiyan: Sarva Siksha Abhiyan has been introduced during 2001 – 2002. With an aim to provide universal elementary education for all children in the 6 to 14 age group by 2010. SSA has now been renamed as Rajiv .Vidya Mission in Andhra Pradesh.
→ Human Poverty: The Human Development Report 1997 introduced the human poverty index, which concentrates on deprivation in three essential elements of human already reflected in HDI longevity, knowledge and a decent standard of living.
→ Density of Population: Average number of persons living per sq.km or Total population/total area is called density of population.
→ The Theory of Demographic Transition explains the relationship between birth rates, death rates and Economic Development.
→ Providing and Supplying the work force for the production of goods and services, creating the necessary demand for produced goods, promoting innovative ideas and making possible division of labour and specialisation in production process are some of the advantages of population.
→ The important causes of high birth rates in India are of predominance of agriculture, Slow urbanisation, Predominance of villages, High Incidence of poverty and Social factors comprising of marriage a social and Religious compulsion, Early marriages, Superstitions and Religious beliefs, Existence of joint family system, High rate of illiteracy, etc.
→ Expansion and development of Industrial sector, creation of more employment opportunities, equitable distribution of income, removal of poverty, providing higher education to women improving the status of women, raising the minimum marriage age popularising and effective implementation of family planning programme through various incentives and disincentives are some measures that can control population explosion in India.
→ The important long term objective of National population policy 2000 is to stabilise India’s population by 2045.
→ The term human resource develppment refers to the process of acquiring the personnel/people who have the necessary education and improving and developing their abilities through training, skill development programmes and improved health and medical facilities.
→ Sarva Siksha Abhiyan, is an Important scheme, launched in the year 2001-2002 to provide Universal elementary education for all children In the age group of 6-14 years of age.
→ Some of the important indicators of Improved health status ¡n a country are — Increase an average life expectancy decrease in infant Mortality Rate, Maternal Mortality rate and Total fertility rate.
→ An important indicator of the extent of women participation in Economic and political life of the society is ‘Gender Empowerment Measure’.
→ An important programme started in 2005-2006 with the objective of reducing Infant Mortality Rate and Maternal Mortality Rates in India is Janani Suraksha Yojana.
→ The concept of Human Development Index measures the extent of the development of ‘Human Resources in 3 Important areas of Human life — a healthy and long life, knowledge (in terms of education) and quality of life in terms of decent standard of living.
→ An important index that measures the extent of or degree of inequalities between men and women in the society is Sender related Development Index.
→ ఆర్థికాభివృద్ధిలో జనాభా మరియు మానవ వనరులకు అధిక ప్రాక ప్రాధాన్యత ఉంది. మానవులు ఉత్పత్తికి దోహదపడే సాధనాలే కాకుండా ఆ ఉత్పత్తిని వినియోగించేది కూడా మానవులే. దేశాభివృద్ధికి జనాభా ఎంతో అవసరమైనప్పటికి జనాభా వలన కొన్ని లాభాలు, మరికొన్ని నష్టాలు కూడా ఉన్నాయి.
→ జనన మరణాలరేటుకు ఆర్థికాభివృద్ధికి ఉన్న సంబంధాన్ని బట్టి జనాభా పరిణామ సిద్ధాంతాన్ని రూపొందించారు. దీనిలో మూడు దశలున్నాయి. మొదటి దశలో వ్యవసాయ ప్రాధాన్యత ఆర్థికవ్యవస్థలో జనన మరణాలరేటు అధికముగా ఉంటుంది. రెండవ దశలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలు మెరుగుపడిన ఫలితముగా మరణాలరేటు తగ్గి, జననాలరేటు అధికముగా ఉంటుంది. మూడవదశలో పారిశ్రామికీకరణ, ఆధునికీకరణ, నగరీకరణ, అక్షరాస్యత అభివృద్ధి చెందటం వలన జనన మరణాల రేటు గణనీయంగా తగ్గి జనాభా పెరుగుదల సమస్య నుంచి దేశం బయటపడుతుంది.
→ భారతదేశ జనాభా 1901 సం॥ నుండి పెరుగుతూ 2011 సం॥ నాటికి 121 కోట్లు చేరింది.
→ ప్రపంచ జనాభాలో భారతదేశం వాటా 17.5 శాతం, భూభాగములో 2.4 శాతము, ఆదాయములో 1.2 శాతముగా ఉంది.
→ ప్రతి దశాబ్దానికి జనాభా వృద్ధిరేటు 1951 సం॥లో 13.31 శాతము కాగా, 2011 సం॥ము నాటికి 17.64 శాతానికి పెరిగింది.
→ 1951 – 2012 సం॥రాల మధ్య జననాలరేటు 39.9 నుండి 21.6 కి తగ్గింది. మరణాలరేటు 27.4 నుండి 7.0 కు తగ్గింది.
→ స్త్రీ, పురుషుల నిష్పత్తి విషయంలో 1951 సం॥లో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 946 మంది స్త్రీలుండగా. 2011 సం॥లో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 940 మంది స్త్రీలున్నారు.
→ భారతదేశంలో 2045 సం॥ నాటికి స్థిరమైన జనాభా వృద్ధిని సాధించడం దీర్ఘకాలిక ఆశయముగా జాతీయ జనాభా విధానాన్ని (2000) రూపొందించారు.
→ ఒక దేశ జనాభా వివిధరకాలైన వృత్తుల మధ్య విభజింపబడి ఉండటాన్ని వృత్తుల వారీగా జనాభా విభాజన అంటారు. భారతదేశంలో 2011 సం॥లో ప్రాథమిక రంగంలో 48.9 శాతం, ద్వితీయ రంగంలో 24.3 శాతం, సేవారంగంలో 26.8 శాతం ఉన్నారు.
→ ఆరోగ్యం, విద్య, శిక్షణ, సాంఘిక సేవలపైన చేసే వ్యయం మానవ మూలధన పెట్టుబడి వ్యయము అని అంటారు. టొడారో, 1 స్మిత్ ప్రకారం అభివృద్ధి చెందిన, చెందుతున్న దేశాలలో విద్య ఆర్థికాభివృద్ధికి దోహదపడుతుంది. 1993 ప్రపంచ అభివృద్ధి వాదన ప్రకారం ఆరోగ్యం పెరుగుదల ఆర్థికవృద్ధిలో అనేక రకాలుగా తోడ్పడుతుంది.
→ మానవ వనరుల అభివృద్ధి, ఆర్థికాభివృద్ధి ఒకదానిపై ఒకటి ప్రభావితమై ఉంటాయి.
→ వర్ధమానకాలంలో స్థూల జాతీయోత్పత్తికి ప్రత్యామ్నాయంగా మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI) ఆధారంగా చేసుకొని ఒకదేశ ఆర్థికాభివృద్ధిని అంచనావేస్తున్నారు.
→ ప్రపంచంలో 187 దేశాలలో 2013 సం॥లో మనదేశం మానవాభివృద్ధిలో 136వ స్థానములో ఉంది.
→ 2011 సం॥ అంచనాల ప్రకారం మనదేశంలో అక్షరాస్యత 74.04 శాతముగా ఉంది. ఇది పురుషులలో 82.14 శాతం స్త్రీలలో 65.46 శాతముగా ఉంది.
→ జనాభా అంటే ఒక నిర్ణీత ప్రదేశంలో నివసించే ప్రజలు.
→ ఆర్థికాభివృద్ధి మరియు జనన, మరణాల రేటును బట్టి జనాభా పరిమాణ సిద్ధాంతంను మూడు దశలుగా విభజించవచ్చు మొదటి దశలో జనన, మరణ రేట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. రెండవ దశలో మరణాల రేటు తక్కువగాను, జననాలరేటు ఎక్కువగాను ఉండును. మూడవ దశలో జనన మరియు మరణాల రేటు తక్కువగా ఉంటాయి.
→ చైనా తరువాత, అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశాలలో భారత్ రెండవ స్థానంలో ఉంది. ప్రప్రంచ జనాభాలో భారత్ వాటా 17.5%, భూభాగంలో 2.4%, ఆదాయంలో 1.2%గా ఉంది.
→ జనాభా వృద్ధికి కారణాలు
- ఆర్థిక కారణాలు,
- సాంఘీక కారణాలు.
→ జనాభా పెరుగుదల నివారణ చర్యలు –
- ఆర్థిక చర్యలు,
- సాంఘిక చర్యలు,
- కుటుంబ నియంత్రణ పథకాలు.
→ ఒక దేశ జనాభా వివిధ రకాలైన వృత్తుల మధ్య విభజింపబడి ఉండటాన్ని వృత్తుల వారీగా జనాభా విభజన అంటారు. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ప్రాథమిక రంగంలో 48.9%, ద్వితీయ రంగంలో 24.3%, సేవా రంగంలో 26.8% ఉన్నారు.
→ విద్యపై పెట్టుబడి పెట్టడం వల్ల మానవ మూలధనం పెరుగుతుంది. ఆరోగ్యం, విద్య, రక్షణ, సాంఘిక సేవలపైన చేసే వ్యయం మానవ మూలధన పెట్టుబడి వ్యయం అంటారు.
→ మానవ అభివృద్ధి సూచికలు –
- లింగ సంబంధిత అభివృద్ధి సూచిక (GDI),
- లింగ అధికారిక కొలమానం (GEM),
- మానవ పేదరికం సూచిక (HPI),
- భౌతిక ప్రామాణిక జీవన సూచిక.